"να…" .… δευτέρας Ηµεροµην|α:΄ ΄..2..ηΐ..Η 'r‘ .‘ ' Σ' εξελιξη .βρίσκεται η διαδικα- σία "αναζητησης ενός άλλου σχη…-. ΄µατ΄΄ος |…διοικησ…ης στο Πανεπιστη- ' µιο θεσσαλιας, αν και φανερά δεν τίθεται τετοιο θεµα από την ση- ,… µερινη πολιτικη ήπαρ-'… … " ' Λιστα δήλωσε" µεταξύ αλλων: ο΄΄ πρόεδρος…- της Δ……" Επι… κ΄σς &… "ασάφεια που χαρακτη- ριξει την σηµερινη πολιτική κατσ- '.'σταση". . . .… ..: | - I . . το. πΑΝεπιΣτΗΜιο …. . , Μιλώντας για το Πανεπιστήµιο ο κ. "Λαζαριδης "ειπε πως στις 31 τρστ΄της΄του πάψω… Θεό-" - '.Μαι'ου Θα γίνει…." ο any/wow: για σώος. καθηγητης Παντελής Λα… ζαρΙδης σε συνέντευξη που παρε- χώρησε . σε τοπικό… τηλεοπτικό … σταθµό.) Χαρακτηρισε όµως" ακα- ι ι.' …' ' ς.--*.…:.ι….;… ' , ."… άλλη… την ψυχήν… για σπα-α εσδηπστε …… στην διοίκηση του Ιδρψατος. Μιλώντας 'Ylp' τσ Π'α- - νεπιστηµιο. αλλά καί τον ίδιο. 6 κ. το κτίριο της Ιατρικής Σχολης στη! Λάρισα," ενώ όπως είναι γνωστό απ'το νεο ακαδηµαϊκό έτος Β' αρ- χισουν να λειτουργουν δύο να: τµήµατα. ' της Ιατρικής και των δεν διασπαστεί κι' άν σσνεχιστεΙ …… του 1991. . _ …Εκφράζονταις την. προσωπική που αποψη; "ο… κ. Λαζαριδης είπε πως n Ιατρική στη-Μρισο θα µπο- ρούσε… να λειτουργήσει ως ένα… ' ανεξάρτητο σχήµα και να εντα- …χΘούν σου… και τα ΤΕΙ. Γ 1o το µελλον΄1ου…΄…Θε΄σσαλικού Πανεπιστημιου είπε πως είναι…" µάλλον αισιόδοξος" .διευκρΙνησε … όµως πως δεν…Θα υπάρξει 11p6- βληµα αν παραµείνει περιορισμε- . νος ο αριθµός των εισακτέων. av

? , θ€ΣΣΡιαοΝΧΚΗ αι - αν τς ΣυμΠξσιο οργανώνει : το πανεπιστήµιο Θ | (τής Θεσσαλίας Ο υφυπουργός Πολιτισµού κ. Γ. Παπανδρέου κήρυξε χθές τήν έναρξη τών έργασιών του συµπο- olou µέ θέµα -Νέες κατευθύνσεις στις παιδαγωγικές σπουδές- πού όργανώνει τό πανεπιστήμιο τής θεσσαλΙσς στήν έδρα του στα Βόλο. Οπως τόνισε α κ. Γ. Παπανδρέου ή : λωση αποτελεί σταθµό γιατί ση- µαδοτε| τήν έναρξη προ6ληµατι- ομου για τήν ακαδημαϊκή όργανωση τού νέου πανεπιστημίου. Τα συµπόσιο πού … διαρκέσει τρεις µέρες καλύπτει τις ακόλουθες θεµατικές ένατητες. Παιδαγωγικές οπου διαρκής έπιµόρφωση. Π σπουδές και έπιµόρ - δευτικών. Παιδαγωγικ on ς και περιφερειακή πολιτιστική ανα- πτυξη. εντ… &8…1-€ξ Συμπόσιο για τις παιδαγωγικές σπουδές τευθύνσεις στις παιδαγωγικές (wows to Πανεπιστήμιο η όλη του Βόλου. Στις εργα- ός Πολιτισμού κ. Γεώργιος Παπαν- δρέου, οι πρυτανεις των Πανεπιστηµίων Θεσσαλονίκης, Ιωαννίνων, Πατρών, Α.Β.Σ. Θεσσαλονίκης και Α.Β.Σ. Πειραιά και δια- κεκριµένοι 'Ελληνες και ξένοι ειδικοί, εκ- πρόσωποι του ΟΟΣΑ, της ΟΥΝΕΣΚΟ και πολλών ευρωπαϊκών Πανεπιστηµίων. "Οι θεµατικές ενότητες που συζητήθηκαν υ παραβρέθηκαν o υφυ-. στη διάρκεια του τριηµέρου αφορούσαν: - Παιδαγωγικές σπουδές και διαρκής εκπαί- δε υση - παιδαγωγικές σπουδές και επιμόρφωση των εκπαιδευτικών - Παιδαγωγικές σπουδές και περιφερειακή ' πολιτισµική αναπτυξη. Ταζ…συµπεράσµατα του συνεδρίου όπως τόνισε ο πρόεδρος της διοικούσας επιτροπής του Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας καθηγητής Παντελής Λαζαρίδης θα αξιοποιηθούν στο πλαίσιο της προετοιμασίας για την ακαδη- µαϊκή οργάνωση του νέου AEI. ΄ θα… 311811 ως… 2%*Θ…8( . Άρχισαν προχτές, στο Βό- λο, οι εργασίες του Διεθνους ' ου, που οργανώνει το ' ιο της Θεσσαλίας µε ' ς κατευθύνσεις στις 'πα ω ές σπουδές». H εκδή- λωση (mould την πρώτη δηµό- σια επιστηµονική παρουσία του Π………α…ιιιου της Θεσσαλίας.

θ€ΣΣοκοΜικυ Ωί'ή΄%ζ Συµπόσιο οργανώνει ΄.- το πανεπιστήµιο Θ | (τής Θεσσαλίας Ο ύφυπουργός Πολιτισµού κ. Γ. Παπανδρέου κήρυξε χθές τήν έναρξη τών έργασιών τού συμπο- σιου µέ θέµα -Νέες κατευθύνσεις στίς παιδαγωγικές σπουδές- πού όργανώνει τό πανεπιστήμιο τής Θεσσαλίας στήν έδρα του στό Βόλο. δευτικών. Παιδαγωγικ απ ς καί περιφερειακή πολιτιστική όνα- πτυξη. εντ… Οπως τόνισε ό κ. Γ. Παπανδρέου ή : λωση όποτελεί σταθμό γιατί ση- µαδοτεί τήν έναρξη προβληµατι- σµου γιό τήν ακαδηµαϊκή όργόνωση τού νέου πανεπιστηµίου. Τό συµπόσιο πού % διαρκέσει τρεις µέρες καλύπτει τίς όκόλουθες θεµατικές ένότητες. Παιδαγωγικές onou διαρκής έπιµόρφωση. Π ε8…η-€ζ ϊ . Συμπόσιο για τις παιδαγωγικές σπουδές τευθύνσεις στις παιδαγωγικές άνωσε το Πανεπιστήµιο η όλη του Βόλου. Στις εργα- ός Πολιτισµού κ. Γεώργιος Παπαν- δρέου, οι προτάνεις των Πανεπιστηµίων Θεσσαλονίκης, Ιωαννίνων, Πατρών, ΛΕΣ. Θεσσαλονίκης και Α.Β.Σ. Πειραιά και δια- κεκριµένοι 'Ελληνες και ξένοι ειδικοί, εκ- πρόσωποι του ΟΟΣΑ, της ΟΥΝΕΣΚΟ και πολλών ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων. "Οι θεµατικές ενότητες που συζητήθηκαν υ παραβρέθηκαν ο υφυ-. στη διάρκεια του τριηµέρου αφορούσαν: - Παιδαγωγικές σπουδές και διαρκής εκπαί- δε υση - παιδαγωγικές σπουδές και επιμόρφωση των εκπαιδευτικών - Παιδαγωγικές σπουδές και περιφερειακή πολιτισµική ανάπτυξη. Ταζ.συµπεράσµατα του συνεδρίου όπως τόνισε ο πρόεδρος της διοικούσας επιτροπής του Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας καθηγητής Παντελής Λαζαρίδης θα αξιοποιηθούν στο πλαίσιο της προετοιμασίας για την ακαδη- µαϊκή οργάνωση του νέου AEI. ΄ θα… 351811 ι+Σ . Αρχισαν προχτές, στο Βό- | M, οι εργασίες του Διεθνους Συμπ΄ Παν τ' …… ω ου, που οργανώνει το ιο της Θεσσαλίας με εθέµ ' ς κατευθύνσεις στις ές σπουδές». Η εκδήν λωση αποτελεί την πρώτη δημό- ] σια επιστηµονική παρουσία του , π……………..ς…', της Θεσσαλίας. 2%Θ…8(

ΘΕΣΣΆαοΝΧΥ-Π αι - η, ιζ ΣυμΠξσιο οργανώνει ΄.- τό πανεπιστήµιο (Θ [ (τής Θεσσαλίας O υφυπουργός Πολιτισµού κ. Γ. Παπανδρέου κήρυξε χθές τήν έναρξη των έργασιών του συμπο- oiou µέ Θέμα -Νέες κατευθύνσεις στις παιδαγωγικές σπουδές- που όργανώνει τό πανεπιστήµιο τής θεσσαλ[ας στήν έδρα του στό Βόλο. πτυξη. ινε… Οπως τόνισε 6 κ. Γ. Παπανδρέου ή : λωση όποτελεΙ σταθµό για! ση- µαδοτεΙ την έναρξη προ6ληµατι- ομου γιό τήν ακαδηµαϊκή οργάνωση του νέου πανεπιστηµιου. Το συµπόσιο που % διαρκέσει τρεις µέρες καλύπτει τις ακόλουθες θεµατικές ένότητες. Παιδαγωγικές όπου διαρκής έπιµόρφωση. Π σπουδές και έπιµόρ δευτικών. Παιδαγωγικ απο ς και περιφερειακή πολιτιστική όνα- 98-ή-€ζ ? ι τευθυνσεις στις παιδαγωγικές άνωσε το Πανεπιστήμιο όλη του Βόλου. Στις εργα- ός Πολιτισµού κ. Γεώργιος Παπαν- οι πρυτάνεις των Πανεπιστημίων δρέου, Θεσσαλονίκης, Ιωαννίνων, Πατρών, Α.Π.Σ. Θεσσαλονίκης και Α.Β.Σ. Πειραιά και δια- κεκριµένοι 'Ελληνες και ξένοι ειδικοί, εκ- πρόσωποι του ΟΟΣΑ, της ΟΥΝΕΣΚΟ και πολλών ευρωπαϊκών Πανεπιστηµίων. "Οι θεµατικές ενότητες που συζητήθηκαν υ παραβρέθηκαν o υφυ-. Συμπόσιο για τις παιδαγωγικές σπουδές στη διάρκεια του τριηµέρου αφορούσαν: - Παιδαγωγικές σπουδές και διαρκής εκπαί- δευση -— παιδαγωγικές σπουδές και επιμόρφωση των εκπαιδευτικών - Παιδαγωγικές σπουδές και περιφερειακή πολιτισµική ανάπτυξη. Ταζ.συμπεράσµατα του συνεδρίου όπως τόνισε ο πρόεδρος της διοικούσας επιτροπής του Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας καθηγητής Παντελής Λαζαριδης θα αξιοποιηθούν στο πλαίσιο της προετοιμασίας για την ακαδη- µαϊκή δργάνωση του νέου AEI. ΄ θα… µπαχτ ι"… O Αρχισαν προχτές, στο Βό- λο. οι εργασίες του Διεθνους Συµπ΄ Παν τ΄ , …… ω ου, που οργανώνει το ιο της Θεσσαλίας µε .θέµ ' ς κατευθύνσεις στις ές σπουδές». Η εκδή- ' Moon αποτελεί την πρώτη δηµό- ! σια επιστηµονική παρουσία του Π………πτπι|ί0ί) In: Θεσσαλίας. 21*α…8(

€ ΘΝΟΣ. … ' ο,, 9>΄ Σούπερ Πανεπιστήμιο .…γξγνιεται στη Θεσσαλία (' . το θΕΣΣΑΛ|Κ0 Πανεπιστήµιο έχει υψηλούς στόχους. κΦιλοδοξούµε να δηµιουργήσουµε έ- να Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ιδρυµα, που δεν θα έχει τα µειονεκτήµατα των σηµε- ρινών πανεπιστηµίων», τόνισε χτες, ο πρόεδρος της Διοικούσας Επιτροπής του, κ. Παντελής Λαζαρίδης. Στόχος της Διοικούσας Επιτροπής είναι να εξασφαλίσει, πριν ακόµα αρχίσει να λειτουργεί το πανεπιστήµιο: . Αρτια υλικοτεχνική υποδοµή. . Αριστο διδακτικό προσωπικό. ,... Ικανοποιητική κάλυψη του προβλήμα- ΄τος στέγης και διατροφής των νέων, που πρόκειται να φοιτήσουν στις σχολές που πρόκειται να δημιουργηθούν στο Βόλο, στη Λάρισα, στην Καρδίτσα και στα Τρί- κα α. - * *. Του 9. POYMHANH Στη χτεσινή συνέντευξη Τύπου, (που . ήταν η πρώτη επίσηµη εµφάνιση του ' νέου ΑΕΙ) δεν ανακοινώθηκε η άρανιό, ' από την οποία θα αρχίσει να λει΄ουργεί το καινούριο πανεπιστήµιο. O κ. αζαρί- ? δης υπολόγισε ότι, τα πρώτα πτυχία θ' αρχίσουν να απονέµονται στην΄΄τριετία 1992 - 1994. Αυτό σημαίνει ότι οι πρώ- ;ε9ςΒε8γγραφές θα γίνουν το νωρί ρα, το Το νέο Ανώτατο Εκπαιδευτικό ρυµα - τόνισε ο κ. Λαζαρίδης - δεν θα είναι ένα κπανεπιστήµιο - µινιατούρα». Θα" είναι ; ένα πλήρες πανεπιστήµιο. Προφανώς θα έχει µεγάλη µαζικότητα και βεβαίως θα µεγόλων πανεπιστηµιών, της Αθήνας και της θεσσαλονίκης. Στο Βόλο, που θα είναι η έδρα του, ' πρόκειται να λειτουργήσουν: . Σχολή Ανθρωπιστικών Επιστηµών, με πρώτα τµήµατα: Παιδαγωγικό Δημοτικής … Εκπαίδευσης, Παιδαγωγικό Νηπιαγωγών ζ και Γενικό Τµήµα. , . Σχολή Επιστηµών Παραγωγής, µε ΄ πρώτα τμήµατα: Χωροταξίας και Περιφε- … ρειακής Ανάπτυξης, Μηχανολόγων Μη- χανικών Βιοµηχανίας, καθώς και Τµήµα Γεωπονίας. ΄ Στη γειτονική Λάρισα θα λειτουργήσει το Τµήµα Ιατρικής, το οποίο µαζί µε τα τµήµατα που θα ιδρυθούν στο µέλλον, θα συγκροτήσουν Σχολή Επιστηµών Υ- γείας και Ζωής. Στην ίδια πόλη προβλέπε- ται να αναπτυχθεί και ένας τέταρτος …κύκλος επιστηµών, που θα περιλαµβόνει ., τις θετικές επιστήµες. Το νέο πανεπιστήµιο θα αναπτύξει δραστηριότητες σε ολόκληρη τη θεσσα- -.λία. Πρόθεση της Διοικούσης Επιτροπής -1 1 είναι, να λειτουργήσουν το ταχύτερο δυ- νατό: … ., . Στην Καρδίτσα, Πανεπιστηµιακό Κέν- ζ τρο Ερευνας και Εξειδίκευσης, με κύρια κατεύθυνση τα κβιοµηχανικά φυτό». - . Στα Τρίκαλα, Πανεπιστηµιακό Κέντρο ! Ερευνας και Εξειδίκευσης, µε κύρια κα- …΄ … …. …;; »-.. ...-ά"Φ'κΛ7 .€Λ7 συµβάλει στην αποσυµφόρηση των δυο τεύθυνση την κτηνοτροφία. Ανάλογο κέντρα θα δημιουργηθεί και στη Λάρισα, όπου θα προσφέρονται ειδι- κές γνώσεις για τις µεγάλες καλλιέργειες. Ειδικό για το τελευταίο, έχει ήδη πρα- ' χωρήσει η διαδικασία παραχώρησης των απαραίτητων εκτάσεων και εγκαταστά- σεων, από το υπουργείο Γεωργίας. Επί- σης, για το Τµήµα Ιατρικής, που κι αυτό θα λειτουργήσει στη Λάρισα, έχουν εν- τοπιστεί οι εκτάσεις, που γειτονεύουν µε το χώρο όπου πρόκειται να γίνει το µεγάλο περιφερειακό νοσοκοµείο. Στο Βόλο αγοράστηκαν ήδη: Το συγ- κρότηµα της παλιός καπναποθήκης του 4 Παπαστράτου, το παρακείµενο ηµιτελές επταώροφα κτίριο και το καπνεργοστό- στο του Ματσάγγου. Η συνολική τους επιφάνεια είναι περίπου 24.000 τετρα- … γωνιά µέτρα. … Σε αυτό πρέπει να προστεθούν άλλα 400 στρέµµατα, που παραχώρησε η Κοι- νότητα Αργαλάστης για να αναπτυχθεί ένα πρότυπο αγρόκτηµα, για τις ανάγκες του Τµήµατος Γ ωπονίας Φυτικής και Ζωικής Παραγωγός. . ' 0 κ. Λαζαρίδης υπολογίζει ότι, το συ- νολικό κόστος για τη δηµιουργία του *θεσσαλικού Πανεπιστηµίου ανέρχεται΄ με σηµερινές τιµές," σε 8 δισεκατοµµύρια …… - -…-.- …Μιτον…ώ…ό ...; ΄ - Ε,Μ…=θα ' ……τωα,οφΜισι ! ; Ξ Ξ Ξ … Μα…… αν.

€Λ€,ΥΘ€ΡΟΤΥΠ… ιτ/εµςε τα ξ χρόνια ο λειτουργήσει το Πανεπιστήµιο | (δ…Θεσσαλίας , Ε ΤΡΙΑ χρόνια περίπου θα ρχίσει η λειτουργια των πρώτων τµηµάτων … του Πανεπιστηµίου της Standing του οποίου έχει ήδη δηµιουρ- γηθεί το 60% των κτιριακων ,. _ "-"-.. "µ'-" εγκαταστάσεων, που απαι- τούνται για την πλήρη λειτουρ- γία του. Τα στοιχεία αυτό έδωσε στους ; εκπροσώπους του Τυπου χτες ο ; πρόεδρος της διοικουσας επιτρο- )!) όπως Παντως. ' µέσα Λαζαριδη να έχει κύκλος (πρώτοι 1993. πής του Πανεπιστηµιου της Παντελής Λαζαριδης. .. µαίνοντσς παραλληλσ. ότι …δεν ει ναι σε θέση να προσδιοριοει µε ακρίβεια την έναρξη της λειτουρ- ίας του καθώς δεν έχουν ακόµη λοκληρωθεί όλες οι µελέτες. ΄ δοι oboe: επιτροπής ειν της ' υµπληρωθει ο πρωτ ς καθηγη- επιση- επισήµανε ο & στους στόχου ιτουργιας των τµηµα ν Μ€5ΗΜΒΡ) &) Η 13/9/35 Με πολλα όνειρα και... υπερβο- λική αισιοδοξία τα μέλη της ζόισικούσας επιτροπή του Πανε- πιστηµίου Canceling, προχω- … ύν στη δημιουργία του ιδρύ- α΄τος, µε έδρα το Βόλο. του ο- ποιου όµως, η λειτουργία ανα… ». µένα… να ολοκληρωθεί το 2010. ή"; Συγκεκριµένα, σε χθεσινή συνέντευξη Τύπου, ο πρόεδρος της επιτροπής και καθηγητής "του Πανεπιστηµίου θεσσαλονί- κης κ. Π. Λαζαρίδης, απέφυγε …να δηλώσει πότε ακριβώς θα "αρχίσει η λειτουργία των πρώ-΄ …'…των τµημάτων του Πανεπιστη… μίου … πότε Θα εισαχθούν οι νέοι φοιτητές, λέγοντας όµως, ' ότι µέ ρι το 1995 θα έχει ολο κληρω εί η πενταετής λειτουρ γία των πρώτων τμηµάτων, µέ- χρι το 2000 θα έχουν λειτουργή σει και τα άλλα τµήµατα, ενώ ως το 2010 θα έχει ολοκληρωθεί η λειτουργία και των τεσσάρων τομέων του Πανεπιστηµίου, που είναι οι εξής: α) Ανθρωπιστικών Επιστη- μών. β) Επιστηµών Παραγωγής. .y) Φυσικής Αγω και Αθλητι- σµού, ,!) Ιατρικ (µε έδρα τη * Ματ). Κατά τα άλλα, έχουν αγορα- στεί οι κτιριακές εγκαταστα- σεις, που καλύπτουν το 50% πε- ρίπου των απαιτούμενων για την πλήρη λειτουργία του ιδρύ- ματος και έχουν αρχίσει το έρ- γα συντήρησης και διαµόρφω σης των κτιριων αυτων. Επίσης, στη συνέντευξη ανα- φέρθηκε ότι για… τη δημιουργία του Πανεπιστηµίου διατέθηκαν φέτος από τον τακτικό npofmo- λογισµό 50000000 δρχ., ΄ενώ πληρώθηκαν 700 εκατομ για α- γορές µόνο κτιρίων. Αξίζει να σηµειωθεί, ότι το Πανεπιστήµιο ίας ιδρύθηκε τον Απρί- λιο του 1984, µαζί µε το Πανε- …… του Αιγαίου και του |ο- νίου. ί - >… …' . . Το …στηµίου θεσσα- λίας σ συνεργασια µε τη δηµο- τική χή του Βόλου και του Τε- χνικό Επιµελητηρίου Μαγνη- - σίας, ιοργανώνει στο Βόλο από 23 ως τις 27 Σεπτεµ- βρίου …' Do επιστημονικές εκδη- λώσει" με θέµα; ιΠρσσχολική α- γωγή αι κατόρτιοη νηπιαγω- γών- αι ιΝέες κατευθύνσεις στις ψδαγωγικές σπουδέςι.

€Λ€ΥΘεΡΟΤνΠ!Α ί€/9|% Ή: ξ χρόνια ο λειτουργήσει το Πανεπιστήµιο ΘΝχΘεοσαλιας & Ε ΤΡΙΑ χρόνια περίπου θα ρχίσει η λειτουργια των πρώτων τµηµάτων Δ του Πανεπιστηµίου της θεσσαλίας του οποίου έχει ήδη δηµιουρ- γηθεί το 60% των κτιριακων ,. . μ-….-" ...-΄ ' εγκαταστάσεων, που απαι- τούνται για την πλήρη λειτουρ- γία του. Τα στοιχεία αυτό έδωσε στους 2 εκπροσώπους του Τυπου χτες ο ξ )!) (πρώτοι 1993. π όεδ ο της διοικούσας επιτρο- πής τξυ ςΠανεπιστηµιου καθηγη- τής Παντελής Λαζαριδης. επιση- µαίνοντας παραλληλα. ότι .δεν ει- ναι σε θέση να προσδιορίσει µε ακρίβεια την έναρξη της λειτουρ- ίας του καθώς δεν έχουν ακόµη λοκληρωθεί όλες οι µελέτες. Με πολλα όνειρα και... υπερβο- λική αισιοδοξία τα μέλη της ξδιοικούσας επιτροπή του Πανε- πιστηµίου θεσσαλίας, προχω- … ύν στη δηµιουργία του 1690- α…τος, µε έδρα το Βόλο, του ο- ποίου όμως, η λειτουργία ανα- …. µένα… να ολοκληρωθεί το 2010. é”; Συγκεκριµένα, σε χθεσινή συνέντευξη Τύπου, ο πρόεδρος της επιτροπής και καθηγητής του Πανεπιστηµίου θεσσαλονί- κης κ. n. Λαζαρίδης, απέφυγε .vu δηλώσει πότε ακριβώς θα αρχίσει η λειτουργία των πρώ-΄ …'…των τµηµάτων του Πανεπιστης µίου &… πότε Θα εισαχθούν οι νέοι φοιτητές, λέγοντας όμως, ότι µέ ρι το 1995 θα έχει ολο- κληρω εί η πενταετής λειτουρ- γία των πρώτων τµηµάτων, μέ- χρι το 2000 θα έχουν λειτουργή- σει και τα άλλα τµήµατα, ενώ ως το 2010 θα έχει ολοκληρωθεί η λειτουργία και των τεσσάρων τοµέων του Πανεπιστημίου, που είναι οι εξής: α) Ανθρωπιστικών Επιστη- µών, β) Επιστηµών Παραγωγής, γ) Φυσικής Αγω και Αθλητι- σµού. β) Με… (με "να τη Ματ). ' Κατά τα άλλα, έχουν αγορα- ' στεί οι κτιριακές εγκαταστα- σεις, που καλύπτουν το 50% πε- ρίπου των απαιτούμενων για την πλήρη λειτουργία του ιδρύ- ματος και έχουν αρχίσει το έρ- γα συντήρησης και διαµόρφω σης των κτιριων αυτών. Επίσης, στη συνέντευξη ανα- φέρθηκε ότι για, τη δημιουργία του Πανεπιστηµίου διατέθηκαν φέτος από τον τακτικό προυπο- λογισμό 50000000 δρχ., ενώ πληρώθηκαν 700 εκατομ για α- γορές µόνο κτιρίων. Αξίζει να σηµειωθεί, ότι το Πανεπιστήμιο ίας ιδρύθηκε τον Απρί- λιο του 1984, µαζί µε το Πανε- …… του Αιγαίου και του |ο- , flank - 'κ.' ; To ανεπιστηµΙου θεσσα- λίας συνεργασια με τη δήµο τική χή του Βόλου και του Τε- χνικο Επιμελητηρίου Μαγνη- … σίας, ιοργανώνει στο Βόλο από 23 ως τις 27 Σεπτεµ- βρίου …… ύο επιστημονικές εκδη- λώσει με θέµα; ιΠροσχολική α- γωγή αι κατόρτιση νηπιαγω- γών: αι «um; κατευθύνσεις στις παιδαγωγικές σπουδέςι.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΜ l'lANEn IITHMIO ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ . Μητροπόλεως 60,Ι0563 Αθήνα 326- 9191 820 9575 n Ρ 0 Σ Κ Λ Η Σ H 0 Πρόεδρος Καθηγητής Παντελής Λαζαρίδης και η Διοικούσα Επιτροπή του Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας σας προσκαλούν, µε ιδιαίτερη χαρά, στα εγκαίνια του Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας ; που Θα γίνουν στο κτιριακό συγκρότηµα του Πεδίου του ΄Αρεως στο Βόλο τη Δευτέρα 15 Μαϊου 1989 και ώρα 12.00 π.µ. Το Πανεπιστήµιο Θα εγαινιόοει o Υπουργός Παιδείας κ. Γιώργος Παπανδρέου …ψωυωοπτ Νυ…ππτε (01) 3249682 - 3225834 πυεα…Α: Ισχύει για 2 άτοµα (0421) 38111 … 36165

. π ' ' ΄ ΐ Η Σκ…? ' " Η ΔΙΚΗ TOY ΜΜΜ"… ΤΟΥ ΖΕΨ|0ΥΣ "ΤΡΑΜ… - … Φως, … …… "& .… προέδρου 'Αϊζαχ… είς τδ Βιετνάµ, . - " Ξ3.-ε: ; =-ταιΉα δτι αΞ Η…µξναι Πολι- ΝΤΙΝΥ 18.- "Ηρχισεν ,]; τδ και εΐχε "Με, ή. ψάρια" ξ! τς και "με «. «πτώση την γζώ…εϊ…'τ& Κάτω »Αλπ…, ;] δίκη ως, η… ενός δη9εν &…, & άπω; - ΔΓ - "΄ (Κ' Γκαπόν Ντοµινίτσι κατηγορουµένου διξ "9008… &"? …' " ? νία τα? ζεύγους Ντρέικ" και .…" . ' . .… … o . TOO τύπου, &… στρατηγός γΚ6λλινς εΐπεν, - μη ένδµαξίσ.-ν κα? , 6τι συζητά τας λεττομερε.ας τοί- σχεδία; Π;όεΞ;:ς τον Κανα? Ταμείου ,Αστικων 493% …αν ταύτα: µετ'-Ξ: ,-Ξ πρωθυπουργώ τα": Β;ε- Σεπ: κατά", ' τνάµκ.Νγ.3:΄… ααΞτώάρχ:… '" you τόν : ' ' max ’636. ,… « Emmi ευσ' ι-΄ ; ΄… _ χρησιμαπειτ, τι…-… χ ' ", φη…ρµόσ'θησαν έπιτυχ6ς εις ήν ": "7 και τήν Κορέαν. οι Γάλλοι ειπα… …. δεν θά άντικατασταΘοΘν δεµένες, - . .; θά πρέπη νά συνεργασθσι':ν στενές µε "Λ & μερικανοι)ς άξιωµατικούς {ma ή: τα .. κήν έποπτείαν τοι? στρατηγοί: Έλα , | ο , , - Αυξανονται αι καµια?» = και έξαγωγαι εις την Eu- ό . ρωπην ., ' ΝΕΑ YOPKH.—— Γάλλος οικονομολ6- ____ τον τό &&". … Ξ … ")… Έ"6",εϊξ ,Αµ"…Ψξ …' TAPAFMENO): o γιο: 659α"ώ'1ς …. …… το" '" ' ει ατια , ΟΤΙ (: ξ ικανικαι ε 0" …- ΤΌς Τ ' , Σ΄ ξαϊρηξϊς τήξ Εάρώπην ζξξάνονται. 8Υκ. Tc‘x ." ισσ6τε α τών µελών της οϊκογε- -—— Τδν άνδρα εΐπεν δ κατηγ?ρουµ€"€ν ε Ροµπέρ Μαρζολέν, γενικός γραµµατείς νείας Νξµινίτσζ ή…" γαλήνια, Evan 6 δεν τόν ειδα, ,δι61ιήσχοΞξκπξ&Ξ: ,; τάς… όμγανώσεως τής εύρωµα΄ι΄κι'1ς είκονοτ υιός ΚΆω6'ις Ντεµινίτσι, Sang {moo-m: ,δλορθΉΞ; δεξΞξηζΐ;νωγυναϊ… && Η K0- ,, µιικης συνεργασιας, άνεκοινωσεν, οτι αι ριξει την κατηγοριαιν,Κ υπηρξε ψΘαΡδ,ς Ψ! ]"… Κς τά ‘v "" πρωϊνήν έξύπνηισα , εύρωπςϊκα'ι χι»… έχονν επιτελέσει «ση… τε-ταραγµέ:νος: Εις το δικαστηνρΙο,ν ΕΞ?" ΕξΞιο;ΒΜ&λωΩύ9 Με: εκοιμιϊΘην και " .… µαντικας προαδους προς την κατευθυνσιν ξησςν και "τα &?φορα κατασχδΕιθ…ενζς ;: ζω… &&! έσχημάτιΜ ήν , ! Π,, '- τής &"… τών περιορισµών διά…τά ά- ξικ΄ει-µενα, "ως " Ώρα"… ? (πεσει &; οί πνρΦ60λισµθΐ Μα… &" λα" ' , ΄ € ελεσΘ το έγκληµα το ιυρ .κ µερα… έµπορευµατα». 'Απο µηνα είς …α€ λ ". , η 08… ν΄ τό Μάο?! …. ιν µήνα-, έτ6νισεν οι'ιτος είς τήν Μην συνέ- &"… ελε…µμΜν π ηΛατο ' & λ΄ευσιν έξωτερικοΟ εµπορίου, µέτρα λαµ- ' ν- 6άνονται είς Εύρώπην διά νά τεθή τέρµα :v είς τήνςδιάκρισιΝ έναντι τζιν έμπορευµά- »… & των, τών εΐσαγαμένων διά Schwinn. ’ εΦθΌΥΝ,Α| ΓΥΝΑΙΚΞΣ ΜΑΚΡΗΣ χΡΗΣτοΣ "Η gonna): ι- . "Υποψήφιος Δηιµοτικδς Σιιµ6ωλος SA: ΕΚΛοΓΑΣ ΕΙΣ ΒοΛ0Ν TOY HPOOA'EYTHKOY ΣΥΝΔγΑΣιΜογ , ! ΒΟΛΟΥ | ι; Κας museum: κοντΣιΝΑ , ΥΠΟΨΗΦ|0Σ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 9" π9ΦάΦώς &!" ύ'"'ΐΙΡξεϊ" ή άγά'πη πρός Μεταξύ τζιν …ιΉτοψηφί΄ων Δημοτικών ες τον Βάλον µας καϊ τδ.ένδιαφέρ-ον διά ΜΜΜ»… 5:6: ,… Δήµου Βόλου …,. "&" Τό νοικοκύρ…μα τα] Δήµου, Τό δττοϊ- ταλέγ…εται και & κ. Παντελής Άυκου- & ' ΄… τίς αν εϊναι ύτώΘΞσις, πού άφορ& τϊς γυ- ρ.η,ς… ; δν ναϊκες, δεν δ΄χι περισσότερο, τούλάχι- Ό κ. Λυκούρης δέν άνήκει είς τήν οι"; οταν δουν και τώς άνδρες. τάξι'ν τών έπιστηµόνω'ν, άλλ΄ εϊναι ΒΟΛΟΥ ,… "' Οι ϊατρδς Κ… ΚΦ"ΤαΡ&τθςι Σΐ€ τόν & τών γ'νωστοτέρων δις-τεχνών της ΠΡ00ΔΕγΤ|κοΣ ΣγΝΔγΑΣΜ0Σ , ΞΞ- συνδμασµδν τοι": όποιου ανήκω, είναι πόλεώς µας, διακρινόμενος διά την | "' Υ…Ήδ" "&… προσόντα έχει. Τά Κυ- έπταγγελµατιικήν του δραστηριότητα, , …. Ριώτερα δέ ειναι ή άπέραντηι άν… τήν κοινωνική… του πειραν΄καϊ΄-ιο έν: γποΨΗΦ|οΣ ΔΗΜΑΡΧΟΣ " Τ?" 816€ "?" "&… Μαϊ ή άκατά6λητη διαφέιρσν του διά τά κοινα. Λογι,;ο Σάι: - 0v 5!}- Θελησις του Μ': επιλύση τά πολλα… ό……ως το"… προσόντων του αυτων ΚΑΡΤΑΛΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ του ΑΝΤΩΝΙ 6" πλά…πρα6λ-ή»µατά "Ιζ- 'ΑναµΦισ6η…τή… τδν προσέλα6ε…ν 6 κ. ,|ωάννης Κοντα- 8- not; δέ θά έπιτύχη, ξάν 60ηθηθι] άπδ ρ&τος είς τό ψηφοδέλτιόν του και Σιν δλως µας." … , οι έκλυγιεϊς θά τόν ψηφίσουν ρεςασι- γπΟψΗΦ!Ο| ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ τι- ιΑιΐ γυναικες του Βολου, των 96: ά- ploy, προσθέτοντες δίπλ9 είς το ονς- ; Ξ,- ζκηυ;ωναµΐανριονΛτρ έκζογικαν η… µά του τδ'ν στιαυρδ'ν της προτιµη- I) 'Αδαµόπωλος 'Ελευθέ'ριος τα? η… - ικαιω,µ , : ".'ψυ:ιιν ττΟσος καιρος σεως. , , , , , , .. Αλή,… , ως καί πόσοι, , .;ρειαςΘηκαν δια Κατ, αύτδν "ών τρόπον, θα εισελ: 2) Magma: ΠαΡµΘνλιΛω" ϊ;Όωηϊ? ?Π……ιώτψς "6 Δηµητρίου ϊ πί- νά κερ6Μ , τα. -δικα'ιωµα κα'ι νά θα… είς τήν Δι.οίκηαι-ν 100 Δήµου κμι 3) ΒωιΐαΆΌνεΠς (3! "κ… Ά… , …»… Με έξισωβώξμ Δ …………δρικδν φύλα, τδ npowrmo‘l άνθρωποι, γνωρίζοντες τας 4) Βλατσιος Χρηΐτνος του Μ…… Το Ξσχυρον,…ο?κς . παει. ,'Ας΄δείξων, άνάγικας τού τόπου και έχοντες το 5) Λάµπη" Δη|µπψ…ς …, κ…ι;… ξ &"! οτι και αυτες ας… ισχνν. ’Aq προ- θάρρος τα] ελέγχου, όσακις ύπαρξου=ν 6) 'ΕΣλαφρδς Σταµούληις του Κ…ιΜν 1o ogkeouv‘ai‘g τις καλ'Χιτες καί δις ψηφί- τρωτά, . η η 7) ε……ωω… “km-m); τοι"; Χ«ρί… , " σ?… "".΄ "Υ"8"α?µοΥ …? "- Κ……" ΄Αιί"εΦ"λ(Ξκ…ς' "Η"… ("€, 830" 8) ΖωϊθπουλΌς 'ΑΘανάσιος …"; Ν……… , & ρατ΄ου δια! 'να ως… τον…Βολον να προ: & (”Imposing προτιµησεαΞς εις αν- 9) '|ατροι΄λλης ,Α1…άσ…ς "Ο Νι…λά… ιµι σεως]. "Αι γυναικες του συνδυασµου θρώπως της έργασιας και της δρα- , … . . ,. ., . - . , ,, , το) Κανά6ας Βασιλειος του Κω…ταν.τι… ι πω του γιατρο… µεταξυ των όποιων ονμ- στη.ριοτη.τος, οπως δ υδραυλικος κ. , , Έ , ,… ί… ! ας, περιλαμ6άνομαι, Μόσχα"… νά ά- Παντελής Λυκο=5ρης. Τ- 11) Καραιµ'πΒλας Αρνί"… ης "! ΄ ! - ζω,- , "λ , . &, ,, δ . |2) Κλωµ6ι…ψλ0ς Θεοδωρος του Ιαν… , ϊ ΦΙξ…ων ? ες 19νντις ναπµεις ια ' Κ ίχνος τα? Σωσκλέσυς …ες την έπιτυχιαν του… εργου, ένος πριν … EPMZOMENOI ΒηΛΘγ 13) Κοντιουπης …… , ,?» (Πίου πράγµατι ,ε΄ρ%ου, 5πως εΤναι ή ' ν Γ 14) Κωνσταντίνου Νιικώαος του Κιν… ;; εξνπφπψις της πολεως. ΠΑ Τ|Σ ΔΗΜ0Τ|ΚΕΣ ΕΚΛ0,ΕΣ 1:5) Μαφία Κλέαρχος ,του,Δηιµη1τριΨ 'Αλ……, Δία ΑΦΡΟΔΙΤΗ Ν. ΚΟΥΤΣ|ΝΑ ...… 16) Momma meams UL KW“? ,…" ώ" , 3΄οη- ΥΥΜ|΄α δημοτική σίιµ6ω- Μία ά…"… ") Μψ'ας… |Ζωΐης … Δ.ηΐΞ?ω .… Ή 5λε λος τα": σνν5υασμοΞι , , , … 18) Μπάλλης ηι'µη1Ψ…ς … … Μ΄… … , , ! Χ». ώς" "… Κ"…ΡάΤ… Έλα6"… "… ,δημ""""'" "΄" ι…9) Μωραιτ…ούλου πΕλ…ερια σνζ…€ … Μ…… - : κατωτΐ9 έπξσ"ι'ζλην:, 20) Νάσια Γεώργιος τα? η… « υριιε .ιιευ υ'ντα, . , , , . '|ωά'νινον ' , ' ' . " - 2]) Παπαδηµητριω Γεωργιος του , ΑΠΑΝΤΗΣ'Σ ξήςΥξ'ΈξξγοΞ…μη;ΐξξ ιξΞζ …Ξρ;;ΞοµΞ- 22) Π…ωδη4μη…ρΐου Κωνσταντϊνος του ΜΜ'Ψιω , P. ΕΙΣ ΤΗΝ !!. ΜΩΡΑΐΤ0ΠΟΥΛ0Υ ,… εις …………δ, καφε";… της 23) Π…ιικαν6!ιου (ii Σ"τ΄έφας) Γ΄|ζΖος τον Ανδρων …- πόλεω'ς, χαρακτη΄ριστικού,τής πρρεκ- 24) Πα…-ώς Δηιµητζριιος του Αρισ'τειΔ ' …µ, … δηµοσίων, ή: κά. λογικη; Μαλαγιας των φτιαξω"… 25) Πετρόχειλος Αθανασιος…… τιµη?!" τ… Θ….": τα": Βολου: . . η ' 26) Πλαγερ&ς Βασίλειος 30? Τρι… . Με Λι…. . - (Ξυµπψε:ες ΥΣ ΚΞΡτς΄Έ δεν Z7 ΠΜ6τΜ ως, τα: Λ.&" » . ι …. …- ; … ς &… …. ".… '." Ex? '" …… " … να… …: Γ… ε.…ι …… στόν πτώµα, ή Μπι… Winn; … Β) …Γ…- ". ' ' " ύπο &… ύΜ-…Ό…€… …Π.' … Μ…- Saunas {Iii-:35 .. Β. "|. "& Με ως τα … ").-ς… .. ο &. . ,…',.Ά τοι")…Δ , Επι ‘ &… & … ,, - " & . ΄, . ' ΄ " , ' ΄ ΄ Παιδ Σ …,? ….&ΜΜ, … ' &) Σ…υρνόιρας >ΑριστείΕης 106 ref-97mg ». '. :" Κ'? Π…?" λω τό &… μου γιά τόν row}. "Αν 33) 2,.2wo; Δηµήτριος …'; 'Ανω… , , Mun ταθµος για τις έπιτοκες, οτι , Κ , κώδ …» , - l . … δέν ύπάρχουν 'Ιατρεϊα πρός παρ:κοΆοι΄;- Με: "30" µον…ταρατο &; ; µ; …Ζ" - …. , … ,… &…: τζιν πτυχών παιδια-:, οΐ1ε κήπος ηιος- ει>α:΄ο …ο; - & 5) … " .… εάν-ι… … ώ…"…ΞτκΜ !! -…6… …ξ:΄ν…ετςι-δτι…ή…ξμΜβ&!!….'ώΘ…µ & ,… «ΕΚ .… |4 ψ.ηεδω,καιδσξψ6γι……ώςώ……ή… π…… "'…" Τ; πληρΜΒμεν I) an …… 4 "€,"… |!" ' Ε'.ς'. έξ…| . ξ. κοϊ Σαµ… γώ τά παιδιά τε" » Μ…ΡαξΡ€ η? " |" , ""- ' ΙΙΙ" µένω. » … …; Τό ΒρεωτΜεϊω Γιατι Μη, κι & δ…&µ…αρχςς, (pg- μ…… I Βρες» ΄;ι'ι Βόλου, 6 Παιδικός τάει τή µαμα µε… και τη µωρε των . " = . επί-36€ … .- "mg, 6 "Εθνικός Π,αι- παιδιά µου στα χερια…της- ρταν = ψΗΦοΔΕΛτ| I Εώς Συ .… δ… ότι-δ δημιουργια! έγώ εϊµαι άνεργος και τα παιδια µου I I L … . - … …… . …… . οι… Α…… = . "πετάξει-. , ., στη Νεα !ωνια. , , θά … & κάνη €νας καλός δή- . ΠΡΟ . Τόποι µόνο; σταθµά για τδ Βιολο, µακ… '" , µ ς. &. θ . …. ' , I ‘-\ In} δεν ατόμων παιδιά γιά νά τα έ- µαΡΧος; Το "Σολ" ' "θά" να Ξΐ'άµμή ' = 1,1… τα ΄ οι Σταθµοί. , , ώση το φαροΧαπορριµµ των"; I ,, . F Ζ΄) νοτι-λειτουργεϊ τμήµα επιτοκων'εις σ.τάξη ή ούρα του ποντικ:…υ.' I EMBAHMA : ΠΕΡΙΣΤΕΡΑ ωΕΡογΣΔ ΚΛΑΔοΝ . ξ ών Βρεφικδν "ΣταΘµδν'Βολου,… προς εξ… _ Afrn‘: μπορεις νά το «owing g‘rlg I ΡΔΜΦΟΣ ΤΗΣ = … ν;έτηαιν "Έξω" …δωρεςν, καθως …' |? 6ωλευτικες άλογά. Τότε ή …να ' ΕΛΑ|ΑΣ ΕΙΣ Το . χ. τπίέΈ ", Enron? τιερι=θαλΈει 1΄800';τωξΞ Εχει τήν ούσιναστική πολιτική ση鵫α- = I , πι κια εργα ομεννω…ν και µη μη΄τε ν , , , , . ,- , έτρδν και φάρµακα δωρεάν, καθε πρωι ma. przpa "θελουµε «να βρουµε ξο, = "(Μαξ ΜΜΜ"? Ρ|ιοΣ ΜΕτΣοΒ'τΗΣ = ι έτό τάς 9—H π.µ. ϊ B Φ … νονΚδηµαρξο, εναξ καλο ξ;µξιαρχο. l I Υ"Βψ . | ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ = . Λειτουργεϊ επίσης ες τεν ρε!"! ό ov-rapoc-rog [ναι κα . … … ΣταΘµ6ν 65?τιατριιΞδν τµημα 8… τα :…" — Καλός µπορεί νά έιναι, ζΐ>,ΡΙς = ΥΠΟΨΗΦ|0| ΔΗΜΟΤΙΚΟ = '':ΐδ'ά &" Ξ…" '.ω'Ρ΄'…' … " ϊ πόντοι , καθόλΌυ κα ιτε- I . ')… 0… δις, ΚτηΜΨΜς "Οσο … …… την."λ…Φ0…Ψ 0" Σ να" » ςΚα τω . Άλλεν ’a’- ll ) Γ'αζ…Ξκζ Άλι… Γεωργδς ' ? ' ΄ λ aux Ελευ- Ροζ &?" το ρ η 2) Δια Φιλµ ; , , , I Σ….τετΉ Ξ:ξξχειµξΏσν; 336: τά πω τσι πώ εΐναι τά πράΥματα, ή έικ- = 3) Ζακιαλϊκ-ος 'Ιωαννηις,… ΕπαΡΥάιξνξ…ς I πρως µ , ' ι ' " __ ’ " ':ν 4) Καλατζΐζ Κω'"'σ…""…ς' … ο ' . 55W“- , . Μ… η 8"… ",… θα exp … σας και… . ΄ . ' ο")… Δ, ήτριος, Έπ……"… , & … …. ..» - … ιο ών = 23 ……" Κι…..ιι… Σ…… …… = λε… δ Π?"ξ"…"ο€ ΣΡ"Ξ"ασμς 7… … ή ιστορία µοιαζει λιγο με 30 6'0);' I/ 7) Καρατσ6κιηις Κ…ταντΐΜς, Γ…" , I κόψη αύτα τα…κοινφφ…ελµ εργα. Φροντ΄ισαν τα": Χότζα. Τόν ήχο Τ… θα τον &")? I 8) κυ…γ…ργάκης Εύ…άθως΄ '…µωιας . άλλοι, οι,δποιοι ευτυχώς… ξπνένδιΐΦΞΡ€ν- σον ε άργότερα- Λοιπόν, δχι, δεν γι… ' 9) wavaw‘og trod-3909, Πάνος . " … """…' "ΜΕ……" "9"… " ρώάπτι- τής ως… µου . ινσ) κα…τά…ς ΜΜΜ… των… . έργαζοµένων και 16" πτωχων τί" ΚΒΟΝ… νοναέ νακαλλίτερΐαδριο Ειναι ντρο- . 11) Καν…άθηις ΧαράλαμΜς. Γ…" I ' Υ… Ψ , . ," …… I , ά "E . mum, Γεωργδς . "ή. '… λ'Υ…εΡΌ',Υ… με…" τΞζΞζξ΄ = %; ξΐΘζνΏξς &ζόισταλος, ξ…έΜς ό ενα, νά γκρεµισω "Τ…: ' αλα Pi ς. Ξ0λ…ΡΥ ς , . . . ΚΙΝΗΣΗ Λ!ΜΕΝ0Σ ξέµτήν …ο μου, τόν πρωτο ??'ξιΉ- Ξ ξξζ ζ'ξΞξς Κ…πΐ…€ι 'ΕπαΥΥψ……€: Μ…! = . , , , « & άν και Βυλιώτη κι ο ας, 1'6 &…" '|ωάν…ς,,Έπαγγελµατιας . Εκ τον Ν…… µας -κατεπλ?ξαν Χθες κ…'τΈήξωξξςτ6 µπαϊράκι κατά του . 173 Σ…μώλιις 'Α'θανωσιος, [Μις … &… I τό παμπ…" ΜΜΜ…" . …» |." … I 18) Τζαμµπατζ…'λ0ς Στράτης. … "" 12% τό…" ξ…ασµατ…'΄ το Ιταλικά Συναγερµψ. ' T‘ ’ σου και . 19) Μιιµπφάς Βασίλειος, Βιοτ€Μς . άτµ6πλοιον «Λορενταν» µε…13342 τόννους .. Πολυ καλα. η γνωμη ' 10) Φωντάκας ή Aer/5; Annpfi'rpwq, Γ &! , , α…άλτω Kai το ΜνηδιΚψ ωμή…" … γνώµη µου. , ,, 21) χ…ς………ά…ς Κωνσταντίνος, Για ς. Α…€ κυλά… ξξ4Ξλ;6ννουέ.ιιΞ…ΡΥ3ιικ;Μωΐ- \Kl’ m ή Μητησ|ς ψαξε». … Η) …λιαρΦς Β…ίιλ.…ς, Βι"έΜς πο Sou. ' & T µ " "| ' κά τιµ ς &… "Μαώ "…" " Μ…… . …η ιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιι "αν 42 τόννους δικών.

52 … - το Τ!!ΐΟΕΛΛΠ*ΐΙΤΟ "ΠΑΜΕ ΚΠΣ 01 Π…"! το? To µ π α ρ 6 κ αποτελεί σηµαντική μονάδα κρούσης στην αντεπίθεση που οργανώνει η Καθολική Εκκλησία κατά της Μεταρρύθμισης. Ξεκινώντας από την Ιταλία/12,117/ξρήγορα ξαπλώνεται σ'ολόκληρη την Ευρώπη και πέρα από αυτη/ΞΞ-ΞΞ-ΞΞ/.Απέναντι στη λιτότητα των προτεσταντικών ναών προτάσσεται µιά τεχνοτροπία πυκνής και δυναμικής έκφρασης.πρό- κειται για κίνημα που γρηγορα αγκαλιάζει όλες τις τέχνες, αρχιτεκτονική/ΞΞ/,ζωγραφική, γλυπτική, µεταλλοτεχνία, πολεοδοµία, κηποτεχνία, έπιπλο/ΞΞ-ΞΞ/,εφαρµοσµένες τέχνες |ΞΞ-ΞΞ/... Με γοργές διαδικασίες γρηγορα χάνει τον αποκλειστικά εκκλησιαστικό χαρακτή- ρα της και γΐνεται καλλιτεχνικός συρμός που επικρατεί σε κάθε µορφή καλλιτεχνικής δη- μιουργίας. Αυτή η µεγάλη διάδοση, κυρίως στην Ευρώπη, δηλαδή σε χώρες µε πολιτιστικές ιδιορρυθµίες, δημιουργεί ένα είδος εθνικών παραλλαγών αν και η κινητικότητα καλλιτεχ- νών και χειροτεχνών περιορίζει σημαντικά τις μεταξύ τους διαφορές. Ιδιότυπη παραλλαγή στο χώρο της νότιας Ήαλκανικής και µέρους της "ικρασίας είναι το λεγόµενο "τουρκοµπα- ρόκ", µείγμα μπαρόκ-ροκοκό στοιχείων και ανατολίτικης διακοσµητικής αντίληψης. άλλωστε. το ροκοκό είναι ακραία συνέχιση του µπαρόκ και μερικές φορές τα δύο συνεξετάζονται/ΞΞ/ Αιαψοροποιημένο παρακλάδι του "τουρκοµπαρόκ" είναι το νεοελληνικό µπαρόκ. Η παρουσία του έχει πολλές φορέςξΐΞξΞ=στη διακόσμηση των αρχοντικών της Έόρειας Ελλάδας/Ξ;,17…12/ όσο και στην εκκλησιαστική ξυλογλυπτικη ολόκληρης της Ελλάδας/12,11/.οστόσο, αν και εύ ναι πιά γενικά αποδεκτός ο όρος "νεοελληνικό µπαρόκ", δεν έγινε ακόµα καμυιά συστηµα- τική προσπάθεια τόσο για την ερµηνεία του φαινόµενου και την επισήµανση των πηγών του, όσο και για τη διατύπωση της ιδιοµορφίας του. H σημερινή εργασία σκοπεύει απλώς να & & σ ε ι το Θέμα. Είναι απαράδεκτο να µένει ουσιαστικά ανερεύνητο ένα φαινόµενο που αφρό γισε την ελληνική παραδοσιακή τέχνη επί έναν αιώνα, χοντρικά από τα μέσα του 18ου ως τα μέσα του 190υ. Κάποιος από τους νέους ερευνητές μας πρέπει να το επιχειρήσει. δεν είναι καθόλου εύκολο το εγχείρηµα. Χαρακτηριστικά αναφέρω ότι µόνο για την επισήµανση των χαρακτικών πρότυπων που προέρχονται από τη Ήιέννη πρέπει να ερευνήσει την ΛΏΉ?Ρ"Ι- ΝΑ µε το ένα εκατοµµύριο χαρακτικών έργων και τις βιβλιοθήκες και αρχεία της Ακαδημί- ας Καλών Τεχνών, της Ακαδημίας Εφαρµοσµένων ?εχνών, τη βιβλιοθήκη του Ινστιτούτου Ισ- τορίας της Τέχνης, την Εθνική Βιβλιοθήκη, το "ουσείο Λαϊκής Ψέχνης και άλλα Ιδρύματα µε τις εκατοντάδες ϊιλιάδων χαρακτικών και σχεδίων που διαθέτουν. Κι όλα αυτά χωρίς να γνωρίζει το όνοµα του χαράκτη, οπότε µε βάση τους ονοµαστικούς καταλόγους θα ήταν εύ- gm χοντροί αριθµοί σε παρένθεση παραπέµπουν στον αντίστοιχο αριθµό της βιβλιογραφίας. 'Οταν υπάρχει ένας µόνο αριθµός η παραποµπή αφορά στο σύνολο του βιβλίου, όταν υπάρχει και δεύτερος λεπτότερος μετά από κόµμα παραπέμπει στη σελίδα. Οι πίνακες εκτός κειμέ- νου σημειώνονται με την ένδειξη ΠΣΕ. Θα πρέπει εδώ να σηµειωθεί πως οι παραποµπές σε δηµοσιευµένα έργα ζωγραφικής ή γλυπτιΚ6ς δεν σημαίνουν τη µοναδική πηγή για το αυτό… φέα του άρθρου o οποίος στηρίζεται κυρίως στις προσωπικές του έρευνες σ'ολόκληρη την Ρλλάδα, τις Βαλκανικές χώρες καθώς και χώρες της Μεσευρώπης. 2 κολη η ταύτιση, αλλά µε µοναδικό στοιχείο τις φυτογραφίες των ελληνικών ελεύθερων αν- τιγράφων τους.΄Οπως χαρακτηριστικά παρατήρησε ο δόκτωρ ΡΙσΉΑ?Ώ ΒΟΡΕι, της κτπεοτ1πι, είναι σα να αναζητάει κανείς σε µεγάλη βιβλιοθήκη ένα βιβλίο χωρίς να ξέρει το όνομα του συγγραφέα του αλλά µόνο κάποια παραλλαγμένη σελίδα του. Ωστόσο, η έρευνα αυτή εί- ναι απαραίτητη γιατί χωρίς την επισήµανση των προτύπων είναι αδύνατη η µελέτη των προσ- αρμογών, προσΘηκών και αφαιρέσεων. Κι αυτά ακριβώς οριοθετούν την ιδιαιτερότητα του νεοελληνικού μπαρόκ. Τούτο γίνεται φανερό από τις ελάχιστες περιπτώσεις συγκρίσεων έρ- γων ελληνικής ζωγραφικής, όπως στις απεικονίσεις της Φραγκφούρτης και της Μαδρίτης του σπιτιού Μαλιόγκα στη Τιάτιστα/ΞΞ,367-2,1/, καΘώς και την "Κρίση των Ιουδαίων" στή Δρά- κια του Πηλίου/15,146 και 147/. Αλλά την επίδραση του μπαρόκ στη λαϊκή μας τέχνη δεν πρέπει να την αναζητήσουµε μόνο στην επισήμανση ευρωπαϊκών προτύπων σε ελληνικές τοι- χογραφίες αλλά και μιά καινούργια διακοσµητική αντίληψη µε ανήσυχη εναλλαγή καµπυλών αντίστροφης φοράς και στην απομάκρυνση από τον κανόνα της συμµετρίας γύρω από ένα κά- Θετσ νοητό άξονα, µερικές φορές και από έναν δεύτερο οριζόντιο. To θέµα, π.χ., του το- πίου µέσα σε κυκλικό ή ελλειπτικό πλαίσιο από το οποίο τινάζονται ευκίνητα φυτικά δια- κοσµητικά είναι πολύ συνηθισμένο στη μπαρόκ διακοσµητική. To συναντούμε συχνα και σε ελληνικές τοιχογραφίες του 18ου αιώνα και των αρχών του 19ου.Ρµφανίζεται και με τη µορφή ξυλογραφικής βινιέτας το 1793 στην "Εφηµερίδα" που έβγαζαν στη ηιέννη οι αδελ- φοί Μαρκίδες Πούλιου, εφηµερίδας που κυκλοφορούσε ευρύτατα στην Ελλάδα και εξακριβω- µένα στα Αμπελάκια. ?δώ πρέπει να σημειώσουµε ότι δεν είναι σωστή η γνώµη ότι οι από- ψεις πλατειών στο σπίτι του Γεωργίου Σβάρτς στ'λµπελάκια απεικονίζουν βιεννέζικες πλα- τείες. Πολυήµερες έρευνες του υποφαινόµενου στη Βιέννη, της οποίας το παλιό τµήμα δια- τηρείται σχεδόν ανέπαφο, απέδειξαν πως μόνο μία, κι αυτή στο σπίτι του Δημητρίου ?βάρ- τς, η οποία έχει πέσει εδώ και πολλά χρόνια, παρίστανε την αυλή του "πελβεντέρε. Ούτε και σε λευκώµατα µε παλιά χαρακτικά απόψεων της Βιέννης συναντούμε κάποια άποψη που να µας πείθει πως υπήρξε πρότυπο από κάποια τοιχογραφία του σπιτιού του Γ. "Βάρτς.?πί- µονες, αλλά όχι εξαντλητικές, έρευνες σε βιβλιοθήκες και πινακοθήκες έδωσαν το ίδιο αποτέλεσμα. Με τον όρο "νεοελληνικό µπαρόκ" χαρακτηρίζουµε το ιδιότυπο κράµα µπαρόκ, ροκοκό και ελληνικών παραδοσιακών στοιχείων που κυριαρχεί στην Ελλάδα κατά τις τελευταίες δε- καετίες του 18ου ως τα μέσα περίπου του 19ου, µε ιδιαίτερη έµφαση στην εκκλησιαστική ξυλογλυπτική και στη ζωγραφική διακόσµηση παραδοσιακών σπιτιών στα δραστήρια βιοτεχνι- κά και µεταπραττικά κέντρα της Βόρειας και Κεντρικής Ελλάδας, όπως η ϊιάτιστα, η Κα- στοριά, τα Αμπελάκια, τα Ζαγοροχώρια και το Πήλιο. Επίσης σε πολιτείες και χωριά που βρίσκονται έξω από τα σύνορα του Ελληνικού Κράτουςταλλά κατά την περίοδο που µελετού- 3 µε χαρακτηρίζονται από έντομη ελληνική παρουσία, όπως το Αργυρόκαστρο/231 το "περάτι, το πελένικο, η Φιλιππούπολη/21,242,245,946,250|, η 7τενήµαχος καί άλλα.Υτη Φιλιππούπο- λη πολύ χαρακτηριστικά είναι τα σπίτια του Γεωργιάδη/ΞΙ,265/ και του Κουγιουµτζόγλου /ΞΞ,2?Ο/. Θα πρέπει εδώ να σηµειώσουμε πως η επίδραση αυτή δεν αφορά στο σύνολο του αρχιτεκτονήµατος αλλά µόνο στη διακόσμησή του. Ο τύπος του βορειοελλαδίτικου αρχοντι- κού είναι εξέλιξη της τοπικής αρχιτεκτονικής παράδοσης/Ξέ,181/. To ίδιο ισχύει για τις ξυλόστεγες βασιλικές της Τουρκοκρατίας και µόνο σε µικρές εκκλησίες παρουσιάζονται ισ- λαµικές επιδράσεις. :εν ευσταθεί η άποψη του Γιάννη Κορδάτου ότι οι ξενητεμένοι έµπο- ροι έφερναν έτοιµα αρχιτεκτονικά σχέδια, έστω κι αν υποθέσουµε ότι αυτά εφαρµόζονταν τροποποιηµένα ανάλογα µε το μέγεθος και την κλίση του οικόπεδου, τον προσανατολισµό του και την ύπαρξη γειτονικόν οικοδοµών. Και βέβαια κανένας δε µπορεί να πιθανολογή- σει πως έστελναν στους Ρυρωπαίους αρχιτέκτονες αποτύπωση του οικόπεδου με τις υποµε- τρικές του καµπύλες, τον προσανατολισµό και το γύρω του δοµηµένο χώρο. Εκείνο που εί- ναι βέβαιο είναι ότι ερχότανε διακοσμητικά πρότυπα, χαρακτικά εργα ή σχεδιάσµατα. Αυ- τό Θα μπορούσε να αναιρέσει ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά του µπαρόκ, που είναι "η στενότατη σχέση ανάµεσα στην αρχιτεκτονική, τη γλυπτική και τη ζωγραφική"/ΞΞ,119/.Λει- τουργεί, όμως, η Θαυµαστή προσαρμοστική ικανότητα των Ελλήνων τεχνιτών.΄Ετσι, ο τρόπος που διακοσμούνται τα ημικύκλια από τους "δοξάτους", τα τεταρτοσφα.ίρια από τις εσωτερι- κές κόγχες, οι προβολές των τζακιών κ.λ.π. αποτελούν υποδείγµατα σωστής διακόσμησης. " φράση του I. Λεονάρδου πως τα σπίτια των Αμπελακίων είναι "κατά τον κάλλιστον νέον Ελληνικόν και Ευρωπαϊκόν τρόπον κτισµένα"/1Ξξ147-τ48/ ασφαλώς εννοεί την ευτυχή σύζευ- ξη τοπικής αρχιτεκτονικής και επείσακτης διακόσµησης. Θα διαφωνήσουμε και µε την απο- Φη του Νικ. !!ουτσόπουλου/ΞΞ,181/ ότι "τα υποδείγµατα αυτά τα μεταχειρίζονταν αμετάπλα- στα στην τοιχογράδηση των σπιτιών". Πρώτα-πρώτα, το κύριο εκφραστικό µέσο της ζωγραφι- κής, το χ ρ ώ μ α ,απουσιάζει από τα χαλκογραφικά πρότυπα ενώ αποτελεί γοητευτικό στοιχείο της λαϊκής µας ζωγραφικής. Υπάρχει, ακόµα, η προσαρµογή στις υποχρεωτικές δι- αστάσεις και το σχήµα των επιφανειών του οικοδοµήματος και που είναι φυσικό να µη συμ- φωνούν με το πρότυπο. Τηµειώσαμε παλιότερα μιά τέτοια περίπτωση/19,98/. Από ορθογώνια πρότυπα ξεκινούν τοιχογραφίες αφιδόσχημες ή στρογγυλές.΄Ρχει επισημανθεί η περίπτωση, μεταγενέστερη αλλά ενδεικτική, από το ίδιο πρότυπο και από τον ίδιο ζωγράφο να γίνον- ται δύο παραλλαγές µε εντελώς διαφορετικές αναλογίες ύηους-πλάτους|12,446/. Αυτό, όµως, απαιτεί αφαιρέσεις ή συμπτύξεις στοιχείων του πρότυπου, προσθήκες άλλων και µετατοπί- σεις των αξόνων της σύνθεσης, δηλαδή µιάν αναδηµιουργία που δεν δικαιολογεί το χαρα- κτηρισµό "αµετάπλαστα".Οι λαϊκοί µας ζωγράφοι χρησιμοποιόντας τα ευρωπαϊκά πρότυπα δεν ήταν δυνατό να εγκαταλείψουν µονοµιάς τις τεχνικές τους εμπειρίες και την παραδο- ! 4 σιακη ζωγραφική-διακοσμητική αντίληψη. Θα µελετήσουµε το νεοελληνικό μπαρόκ κυρίως στις τοιχογραφίες των αρχοντικών, αφού για την εκκλησιαστική ξυλογλυπτική υπάρχει η σχετική εργασία µας "Ελληνικό Εκκλησιαστικά Ξυλόγλυπτα"|12/καΘώς και αλλες µελέτες, όπως π.χ. του Ευστρ. Τσαπαρλή για τα ξυλόγλυπτα τέµπλα της Ηπείρου. To πρώτο θέµα για εξέταση είναι οι λόγοι αυτης της κυριαρχίας του μπαρόκ για µακριά χρονική περίοδο. 'Ενας πολιτισμός δέχεται και αφομοιώνει εκείνες τις επιδράσεις οι οποί- ες του είναι χρήσιµες να εκφρασθεί όταν οι αλλαγές των οικονοµικών και κοινωνικών δοµών και το επακόλουθο πολιτιστικό κλίµα δεν είναι δυνατό να βρούν την έκφραση τους στα παλιά µέσα. 0 1802 αιώνας είναι πολύ σηµαντικός για τον ελληνικό χώρο καθώς το ενδιαφέρον των Ευρωπαϊκών Δυνάµεων µετατοπίζεται προς τη Μεσόγειο, σπάζει και στην Ελλάδα η κλειστή οι- κονοµία και δηµιουργείται µια καινούργια τάξη πραµματευτόδων και βιοτεχνών που έχει επα- φή με την Τ-*υρώπη. Συγχρόνως αναπτύσσονται ή δηµιουργούνται σε ευρωπαϊκές πόλεις ανθηρ€ς και πολυάνθρωπες ελληνικές παροικίες. Οι µετανάστες δεν κόβουν τον οµφάλειο λώρο με τη γενέτειρα. Οι καινούργιοι όροι παραγωγής και διακίνησης των αγορών δηµιουργούν νεα νοο- τροπία. αντίθετα από τους γεωργικούς και κτηνοτροφικούς πληθυσµούς που στηρίζουν όλη τους την παραγωγική διαδικασία στην προγονική πείρα με αποτέλεσµα το συντηρητισµό και την α- προθυμία σε ανανεώσεις, οι βιοτεχνες, οι ναυτικοί και οι µεταπράττες για να επιζήσουν χρειάζονται συνεχώς ανανεούμενη πληροφόρηση. Να είναι ενήµεροι για τις προόδους του επαγ- γέλματός των, για τις διακυµάνσεις της ζήτησης και των τιµών των προϊόντων, για την ισο- τιµία των νομισμάτων. Χρειάζονται γνώσεις αλληλογραφίας και λογιστικής. Ψαξιδεύουν αλλο- τε για βραχύ χρονικό διάστημα και άλλοτε για μόνιµη εγκατάσταση. "Όλα αυτά δηµιουργούν πολιτιστικό κλίμα ανοιχτό σε ξένες επιδράσεις, ικανό να τις αφομοιώσει δηµιουργικό. Η οικονομική άνοδος επιτρέπει το χτίσιμο µεγάλων και πλούσια διακοσµηµ€νων σπιτιών και εκ- κλησιών, και µάλιστα σε κλίμα ευμάρειας, αισιοδοξίας και επιδεικτικής αρχοντι4ς. Ο δρό- µος για το ευρωπαϊκό µπαρόκ είναι πιό ανοιχτός. "Όπως συµβαίνει πάντα µε τις τέχνες της περιφέρειας, το µπαρόκ/και το ροκοκό/ διαποτίζει την Ελλαδα όταν πιά έχει στερέψει στην πηγή του. Πρώτοι δέκτες τα ανθηρά οικονοµικά κέντρα. And αυτό ακτινοβολεί και προς τον χωρικό τους περίγυρο. Το κίνηµα του Έυρωπατκού Διαφωτισμού βρίσκει μεγάλη απήχηση στούς λόγιους της σκλαβωµ€νης Ελλάδας, κυρίως σ'αυτούς που ξενητεύονται ή κρατούν επαφή µε την Ευρώπη. Πάµπολλες οι συγγραφές ή µεταφράσεις φυσιογνωστικών, ιοτορικέν και γεωγρα… οικών βιβλίων. αυτή η στροφή προς τα δηµιουργήματα της φύσης και του ανθρώπου εκδηλώνε- ται και στην τέχνη. Φα τοπίο, ο άνθρωπος, η πολιτεία, η ιστορική σ ηνή περνούν τώρα και στο Θεµατολόγιό της. To μπαρόκ καλύπτει τις καινούργιες αναγκες. "Φα ενδιαφέρον της τέχ- νης στρέφεται στις καθημερινές όψεις της ζωής και του κόσµου. "80Υραφικ€ς σκηνές -το λε- γόµενο σΕΉΡΕ- ατομικά και ομαδικά πορτρα ίτα, εσωτερικά σπιτιών, απόψεις δρόµων και πολ λά άλλα θέµατα ανταποκρίνονται στις προτιµήσεις των ανθρώπων της εποχής"|ΞΙ,118/. Είναι περίπου, η περιγραφή και των θεμάτων του νεοελληνικού µπαρόκ. ?την Ελλάδα παρουσιάζεται μία ιδιοµορφία. Ενώ γενικά ο Διαφωτισµός κλόνισε τα Θεμέλια του µπαρόκ, εδώ το θεμελί- ωσε. λτην εκκλησιαστική ξυλογλυπτική η επίδραση δεν περιορίζεται στα θέματα αλλά προ- χωρεί και στην τεχνική που εγκαταλείπει το χαµηλό ανάγλυφο για να προχωρήσει σε έντονα εξώγλυφες μορφές και να φτάσει στο "σκαλιστό στον αέρα"ξυλόγλυπτο µε διαμπερή κενά ανά- μεσα στις µορφές. Από πολλούς δρόμους έρχεται το µπαρόκ στην Ελλάδα.΄Αλλοι ξεκινούν από την Ιταλία, ιδιαίτερα από τη ηενετιά, τη Γερμανία και προπαντός τη Βιέννη. Εδώ θα πρέπει να σηµει- ώσουμε πως δίπλα στο επίσηµο µπαρόκ αναπτύσσεται και το λαϊκό που το συναντούμε σε σπί- τια χωρικών καθώς και σε ζωγραφιστά έπιπλα που εκτίθενται στο Λαογραφικό "ουσείο της Βιέννης και στο "ουσείο Κάτω Αυστρίας. Είναι πολύ δύσκολο να εξακριβώσουµε την προέλευ- ση µερικών από τα πιό διαδεδοµένα διακοσµητικά θέµατα, αφού τυπικά βιενν€ζικα μοτίβα τα συναντούµε και στο γερμανικό µπαρόκ, όπως τα αγγελάκια /ΞΖ,ΠΙΗ.ΞΠ|, το ανασυρµ€νο παραπέτασµα /ΞΖ,ΠΙ!!.28/, το σύµπλεγµα µουσικών οργάνων /2Ξ,ΠΙΝ, 50/, την αχιβάδα/ΞΖ, ΠΙΝ.6Ο|, τη µπακλαβωτή επιφάνεια µε ανθάκια στις διασταυρώσεις/ΞΖ,ΠΙΝ.63/,το σύµπλεγµα όπλων |ΞΞ, ”IN. 67/ και πολλά άλλα. Για το πολύ συνηθισμένο θέµα της γοργόνας με διπλή ουρά τα πράγµατα δεν είναι ξεκαθαρισµΞνα επειδή αυτή παρουσιάζεται και σε σήματα τυπο- γραφείων της Ιταλίας των οποίων οι εκδόσεις κυκλοφορούσαν ευρύτατα στην Ελλάδα, όπως του Γιαννιώτη Νικολάου ?άρου, του ΉΟΕΦΩΒΙ, του ΦΑ"ΌΑΒΑ/Ξ,11-13/. Τπάνια εµφανίζονται και ζωγραφικές αποµιμήσεις της µπαρόκ διακοσµητικής, όπως αλτάριων στο σπίτι του Καλία στούς πεγάδες και στο αρχοντικό Τσαμπαρλή στην Καστοριά ή επίστρωσης εσωτερικών επιφα- νειών τοίχου µε κεραµικά πλακάκια |1,Γ'.ΙΠ.28ρ!τοια επίστρωση, όμως, παρουσιάζετατΒ στην ισλαµική τέχνη' πρόχειρο παράδειγμα το "πλΐΤζαµί της Πόλης. Κύρια πηγή του νεοελληνικού µπαρόκ είναι η Ήι€ννη. Τε ό,τι αφορά την εκκλησιαστική ξυλογλυπτική έχουμε γραπτές µαρτυρίες, όπως η φράση "κατά τον τύπον της Ρι€ννης" σε συμφωνητικό παραγγελίας τέµπλου|ΞΞ,22/κι ακόμα πληροφορίες για παραγγελίες σε βιεννέ- Etna εργαστήρια ολόκληρων τέµπλων ή τµημάτων τους/12,11/. Ct τοιχογραφίες των αρχοντι- κών της ?ιάτιστας, της Καστοριάς και των Αµπελακίων έχουν εντονότερη την επίδραση του βιεννέζικου µπαρόκ. Κι αυτό εξηγείται από το ότι στη µεγάλη αυτή πολιτεία ζεί και ερ- γάζεται πολυάριΘµη και ανθηρή ελληνική παροικία, κυρίως από Βορειοελλαδίτες καί Θεσσα- λούς, στην οποία παραχωρήθηκαν εµπορικά, δικαστικά, εκκλησιαστικά και σχολικά προνό- µια/11,7|.Τπάρχουν ακόμα και σήµερα δύο ελληνικοί ναοί στη Βιέννη, του Αγίου Γεωργίου και ο νεότερος της Αγίας Τριάδας, καθώς και "οδός των Ελλήνων". Πλούσια και η δηµοσιο- γραφική δραστηριότητα με την έκδοση εφημερίδων και περιοδικών/19 - 11/.Πολλά και αξιό- λογα και τα βιβλία. Είναι χαρακτηριστικό ότι στη Βιέννη "δεν αναπαράγουν τα παραδοσια- κά βιβλία και τις λαϊκές φυλλάδες της Βενετίας"/Ξ,365-366/. Εκεί εκδηλώνεται και η εκ- δοτική προσπάθεια του Ρήγα µε το "Σχολείον των πτελικάτων Υραοτών", το "Φυσικής Απάν- θισµα", τον "Ηθικό Τρίποδα", τον "Νέο Ανάχαρση" και, σε εκτέλεση του βιεννέζου χαράκτη Φρανσουά "ύλλερ1τη µεγάλη "Χάρτα της Ελλάδος" /1796-9Τ/. ?το βιεννέζικο τυπογραφείο των αδελφών Πούλιου τυπώνονται κρυφά τα επαναστατικά του έργα και στέλνονται σε κιβώτια στην Τεργέστη µε τη γνωστή τραγική κατάληξη. λεν πρέπει όμως να πιστεύουµε πως όλα αυ- τά πραγµατοποιούνται µέσα σε κλίμα πνευµατικής ελευθερίας. Ττενή αστυνοµική παρακολού… Θηση, δυσκολίες για την παραχώρηση άδειας έκδοσης εφημερίδας, καύσεις, κλεισίµατα τυπο- γραφείων, απελάσεις, φυλακίσεις, λογοκρισία είναι µερικά από τα χαρακτηριστικά του κλί… ματος που επικρατεί /11,22,το,71,79,97,123,126/.ο 'ΑνΘιµος Γαζής παρακολουθείται στούς δρόμους της Βιέννης σε κάθε του βήµα. Ο Εούµας καιάλλοι 'Ελληνες φυλακίζονται. Τα μέλη της Εταιρείας των Φιλομούσων, οι φοιτητές,ελέγχονται και στην πιό καθηµερινή τους ασχο- λία από τους "έµπιστους" της Αστυνοµίας" /Ζ,16/:Άς μην ξεχνούμε πως ο Ρήγας και οι σύν- τροφοί του συλλαµβάνονται στην Τεργέστη, που τότε ανήκε στην Αυστρία, μετάγονται στη Βιέννη όπου και ανακρίνονται και τελικά παραδίδονται στους τούρκους. Εντελώς ιδιαίτερες σχέσεις µε τη Βιέννη έχουν τα δραστήρια βιοτεχνικά και µεταπρατ- τικά κέντρα στα οποία εκδηλώνεται εντονότερη η επίδραση του μπαρόκ. Φα Δ μ π ε λ ά - κ ι α µε την περίφηµη ?υυτροφία τους, που ούτε µία ήταν ούτε διακρινόταν για σύµπνοια, διατηρούν το κυριότερο εμπορικό πρακτορείο τους στη Βιέννηι" το πλείστον όµως των νη- μάτων, ως και ο Banana, µετεφέροντο εις Ειέννην και εκείθεν εις τα πρακτορεία"[Ξ,12/. Εκεί εδρεύει και πεθαίνει πάµφτωχος και φυλακισµένος ο ιδιοκτήτης του σπουδαιότερου από τα αρχοντικά των Αµπελακίων Γεώργιος Μαύρος ή Σβάρτς ή Σφόρτσος. Στενές εµπορικές σχέο σεις µε τη Βιέννη, όπως και µε άλλα ευρωπαϊκά κέντρα, έχει και η ? ι ά τ ι σ τ a. Οι έμποροί της εξάγουν γουναρικά από την πόλη τους και την Καστοριά, κρασιά από τη Ριάτι- στα, το Αµύνταιο και τη Νάουσα, νήµατα από τα Άµπελάκια και τον Υύρναβο, µετάξι, λινά- pt, κρόκο, κόκκινο πιπέρι, καπνό, υφάσµατα και είδη χειροτεχνίας. Εισάγουν είδη πολυτε- λείας δηλαδη µεταξωτά υφάσµατα, κρύσταλλα, πορσελάνες, κοσµήµατα/ΞΖ,Α 153/.Έίναι κέν- τρο εξαγωγικό και εισαγωγικό ευρύτερης περιοχής. Αυτό έχει και τον πολιτιστικό του αν- τίχτυπο. "'Οχι ολίγα πράγµατα μας ήλθαν τότε στη Τιάτιστα από τα κέντρα προπάντων της ουγγαρίας και Αυστρίας με τα γερμανικά των ονόματα: η κούχνη |… ΚΓΩΉΕ/, τα φιρχά- νια|"ΠΡΗΆΝΠΈ/, τα στρίφια |ςψρπυροπ|' το χομαστρόφεν/υπ?"Κππ9ΨΡΟΡΨΈΉ * ατόλες του πο?- πιπ| κ.λ.π. /ΞΞ,9|. "ολύ συχνά εµφανίζεται η Βιέννη σε γράµµατα, λογαριασμούς, τιμολό- για του δηµοσιευµένου Αρχείου Ζουπάν-Μωραίτου /ΞΣ,'Α89 - 128/. Φα ίδια ισχύουν και γιά ; την Κ α σ τ ο p t d. Πλούσιοι Καστοριανοί έµποροι διατηρούσαν Οίκους στη Βιέννη. Πολλοί φιλελεύθεροι Καστοριανοί καταφεύγουν στην αυστριακή πρωτεύουσα, ανάµεσα τους και τα α- δέλφια Παναγιώτης και Γιάννης Εμµανουήλ, συνεργάτες του Ρήγα που εκτελούνται μαζί του. To πατρικό τους αρχοντικό, µε πλούσια µπαρόκ διακόσµηση, υπαρχει ακόµα|ΞΞ/Στη Έιέννη συλλαμβάνεται και άλλος συμπατριώτης τους που συνδέεται με το Ρήγα, ο Γεώργιος Θεοχάρης, που όµως κατορθώνει να αποφυλακισΘεί, χωρίς να αποφύγει την εξορία/Ξξ,38|. οι ξενητεµµξ… νοι δεν ξεχνούν και την εκπαιδευτική προσπάθεια της πατρίδας τους /ΞΞ,206/. “ta 1828 για τη συντήρηση του σχολείου ξοδεύονται 4417,4 γρόσια "τα οποία όλα εµβήκαν από τα λασ- σα της Βιέννης"/ΞΞ,45/. "τα 1805 τυπώνεται εκεί το δράμα του Καστοριανού λόγιου Αθανά- σιου Χριστόπουλου "Αχιλλεύς"/ΞΞ,90|. To µορφωτικό επίπεδο φαίνεται να είναι υψηλό. Κύ- πως υπερβολική είναι η πληροφορία ξένου περιηγητή πωςπιεπππιχτκικκΣκχικπκππκπιπκιιπιι Μπιπιχ………π…………η πνευµατική στάθμη των Καστοριανών ήταν γενικά χαμηλή και στα σχολεία η διδασκαλία περιοριζόταν σε απλά στοιχεία της αρχαξ- ας γλώσσας /ΞΞ,394/.Ψουλάχιστον οι πλούσιοι έμποροι μιλούσαν ξένες γλώσσες και σχεδόν όλοι είχαν εξοικειωθεί με τα αρχαία ελληνικά/Ξέ,352/. Χαλαροί είναι οι οικονομικοί δεσ- μοί του Η η λ € ο υ με τη Βιέννη. Η εμπορική δραστηριότητα των Πηλιορειτών στρέφεται κυρίως προς την λίγυπτο, την Κωσταντινούπολη και τη Βλαχία αλλά πραγματοποιεί και µεγά- λες εξαγωγές µεταξιού προς τη Βιέννη. αντίθετα, οι πολιτισµικοί δεσµοί είναι στενοί. 0 Μηλιώτης λόγιος Γρηγόριος Κωσταντάς μαζί με τον συµπολίτη του Αργύριο Φιλιππίδη τυπώνουν στη Βιέννη ~1796— την περίφηµη "Νεωτερική Γεωγραφία" τους γραμμένη στη δηµοτική γλώσσα της εποχής. Tov Κωσταντα βρίσκουμε στην ίδια πόλη και το 1305 /2,16/. Η εκκλησία του Α- γίου Γεωργίου Βιέννης αφιερώνει στα 1814 για την ίδρυση της *χολης Μηλεών πεντακόσια χάρ- τινα φιορίνια/2,21/.0 'λνΘιµος Γαζής γίνεται στα 1389 εφημέριος της ελληνικής εκκλησίας της Ήιέννης. Εκεί εκδίδει το περιοδικό "Λόγιος Ερμής", ένα από τα σηµαντικότερα όργανα του Ελληνικού Λιαψπτισµού, και βιβλία του όπως τη "Γραμματική των Φιλοσοφικών Επιστημών του 'Λγγλου Βενιαµίν Μαρτίνου"και ενεργεί για την ίδρυση της "ηλιώτικης "χολής. "τα 1815 ιδρύεται στη Βιέννη η "Φιλ6µουσος Ειαιρεία". Ανάμεσα στους σκοπούς της αναγράφεται ότι "Η δε του Πηλίου 'Ορους οµήγυρις συγκροτεί εν σχολείον πακτικ6ν κατά µίμησιν των Ακαδη- μιών της Ευρώπης".Ψο ευρωπαϊκό πολιτιστικό πρότυπο λειτουργεί στο πηλιορείτικο χωριύ.πα- ρακάτω προβλέπονται βοτανολογικές έρευνες και αρχαιολογική συλλογή. Φυσικά, η Αυστριακή Αστυνοµία δεν καλοβλέπει τη "Φιλόµουσο Εταιρεία". 7τα 2 α γ o ρ o χ ώ ρ ι α η επίδρα- ση είναι µάλλον έµμεση. έρχεται μέσω της Βλαχίας, εκτός από το σπίτι του Καλέα στους πε- γύδες -1?94- που έχει βιεννέζικη επίδραση. δι αλλες τοιχογραφίες στο ?σεπέλοβο, το Καπέ- σοβο, το Κουκούλι, το Σκαµνέλι, στην Αρίστη, το Δίλοφο, τους Κήπους, είναι νεότερες,των µέσων και του δεύτερου µισού του 190υ αιώνα. Φυσικά, αναφερόμαστε µόνο σε τοιχογραφίες 8 που σώζονται ακόµα ή που πρόλαβα να τις µελετήσω και να τις φωτογραφίσω πριν καταστρα- φούν. λεν πρέπει να ξεχνούµε πως όσα υπάρχουν είναι µόνο µικρό µέρος από το πλήθος των παλιότερων τοιχογραφικών έργων, έτσι η εικόνα που μας έµεινε είναι λειψή πράγµα που πι- θανό να µας οδηγεί σε σφαλερά συμπεράσματα. Η µεγάλη πυρκαγιά, π.χ., της Βέροιας στα 1862 έφερε ολοκληρωτική σχεδόν καταστροφή στην πολιτεία αυτή και τα ελάχιστα παλιά αρ- χοντικά που διασώθηκαν γκρεµίστηκαν αργότερα. Ευτυχώς ο Νικόλαος Μουτσόπουλος διέσωσε σε οντογραφίες, σχέδια και περιγραφή ένα από αυτό, του atop Μανωλάκη,µε τη χαρακτηριστυ κή µακεδονίτικη αρχιτεκτονική του και την πλούσια µπαρόκ ζωγραφική διακόσµηση/ΞΞ/Η οικο- γένεια Θεοχάρους, στην οποία ανήκε, κατέφυγε µετά την 'Αλωση στη Βιέννη. Κατά τα τέλη του 18ου αιώνα ένας απόγονος, ο Αναστάσης, βρίσκεται στη Βιέννη όπου ίδρυσε µεγάλη Φρά- πεζα. ο γιός του Μανώλης σπουδάζει γιατρική στην αυστριακή πρωτεύουσα. To αρχοντικό χτί- στκε από το Όρηγόρη Θεοχάρους γύρω στα 1830. Τώρα μένει να εξετάσουμε τα κ α ν ά λ ι α από τα οποία τα θέµατα και το ύφος του βιεννέζικου µπαρόκ πέρασαν στην Ελλάδα. ?ίναι εντελώς απίθανη η υπόθεση μετάβασης ζωγρά- φων και ταγιαδόρων στην τ…"υρώπη, ούτε υπάρχει, απ'όσο ξέρω, καµµιά τέτοια µαρτυρία. Για την ξυλογλυπτική είναι λογικό να υποθέσουµε πως πρόκειται για καλλιτεχνικό συρµό που δια δίδεται από τεχνίτη σε τεχνίτη σ'ολόκληρη τη Βαλκανική. Επί πλέον, όπως σηµειώσαµε πα… ραπάνω, έρχονται από τη Βιέννη είτε ολόκληρα τέµπλα είτε τµήματά τους, κι αυτό παίζουν σηµαντικό ρόλο. Λεν αποκλείεται, βέβαια, και η κυκλοφορία κάποιων χαρακτικών προτύπων. Ωστόσο το εκκλησιαστικό µπαρόκ των ξυλόγλυπτων δεν είναι µόνο θέµα σχεδίου αλλά και χα- ρακτηριστικής τεχνικής µε το έντονο ανάγλυφο, τα διαµπερή κενά, τη λειτουργία του καλε- μιού.*τη ζωγραφική το χαρακτικό πρότυπο αρκεί, χωρίς κι εδώ να αποκλείεται η διαδικασία που προανεφέραµε. τη βεβαιότητα χρήσης χαρακτικών προτύπων σταθεροποιεί και η συχνή επανάληψη του ίδιου θέµατος σε σπίτια που απέχου… τοπικά και χρονικά.7υγκεκριµµένη άπο- ψη του Γαλατά της Κωσταντινούπολης συναντούµε στο σπίτι του "ανζή-?αστοριά 1750- του Γεωργίου πράµα -λµπελάκια 1787- και πρό… Κομνενάκη -"6λυΒος 1833. "‘0 ιδιο φαινόμενο παρατηρείται στο θέμα του κοµµένου καρπουζιού με τη φέτα καρφωμένη επάνω του. "τα κατά- λοιπα του Κλεισουριώτη ζωγράφου Κώλτσου Παπαγιάννη βρέθηκαν πολλά τυπωµένα έγχρωμα πρό- τυπα,αυτός όµως ανήκει σε άλλη εποχή και σε διαφορετική τεχνοτροπία. ? συµβολή της ξέ- νης χαλκογραφίας στη διαµόρφωση του Θεµατολόγιου της ελληνικής αγιογραφίας πολυ λίγο έ- χει µελετηθεί.?την αγιορείτικη αγιογραφία έχουν επισημανθεί από ξένους μελετητές επι- δράεις χαλκογραφιών του ΝΑΡ!!λΝτ0"ΙΟ ΡλΙ"ΟΝ"Ι και του τπΡΕΡ, ο Μανόλης Χατζηδάκης δημο- σίευσε στα 194? την αποκαλυπτική εργασία " Η Κρητική 7ωγραφική και η Ιταλική Χαλκογρα- φία" και ο υποφαινόµενος µία περίπτωση τοιχογραφίας στο Πήλιο που προέρχεται από βιεννέ- ζικη χαλκογραφία|14,146-141/. ?τις ελληνικές χαλκογραφίες η πορεία είναι συνήθως αμφί… 9 δρομή.λντιγράφουν κάποιο ζωγραφικό πρότυπο για να γίνουν στη συνέχεια πρότυπα άλλωναγι- ογραφιόν. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της µορφής του Νεοµάρτυρα Ρεωργίου. Από ζω- γραφικό πρότυπο ξεκινάει σειρά χαλκογραφιύν -1838,1845,1859,1865- που µεταφέρουν το θέ- μα σε πάµπολλες τοιχογραφίες και φορητές εικόνες/11,46/. Από την άποψη των θ ε µ ά τ ω ν το πεδίο του νεοελληνικού µπαρόκ είναι ευρύτατο. ΄?να μέρος αποτελείται από απεικονίσεις πόλεων, άλλοτε πανοραµικές και συχνότερα σε γα- βακτηριστικά τους σηµεία. Η µεγαλύτερη πανοραμική άποψη της Κωσταντινούπολης βρισκόταν στο σπίτι του ?ριανταφύλλου στη Αράκια Πηλίου, έργο άγνωστου ζωγράφου/τέλη 180v αιώνα/. ΄Επιανε μια φρίζα και στους τέσσερις τοίχους του καλού οντά, το µάκρος της έΦτανε τα 15 περίπου µέτρα. To σπίτι αυτό, χτυπηµένο από τους σεισµούς του 1955, έμεινε ανεπισκεύα- στο κι ερειπώθηκε. Καταστράφηκαν οι ωραιότατες μπαρόκ τοιχογραφίες του με καβαλάρηδες, πορτραίτα, λιοντάρια και φυτικά διακοσµητικά. λύθηκε µόνο ένα µέρος, αποτειχισμένο, της Κωσταντινούπολης. "ε διάφορα σπίτια, ανάλογα με τις οικονοµικές και πολιτιστικές επαφές κάθε περιοχής, υπάρχουν απόψεις της Βενετιάς /σπίτι P. Σβάρτς στ'Λμπελάκια/, της Φραγκ- φούρτης /σπίτι Μαλιόγκα στη Σιάτιστα/, της Μαδρίτης /πάλι στον Μαλιόγκα/, της Χαλκίδας /παράσπιτο Ψριανταφύλλου-τύρα αποτοιχισμένη/.λπό ό,τι μας είναι γνωστό µόνο δύο τοιχο- γραφίες παρουσιάζουν τον τόπο όπου βρίσκονται. Είναι µιά απλοϊκή τοιχογραφία του Μετσό- βου µε μπαρόκ πλαισίωση, έργο του ζωγράφου Μαρέτσου καμωμένο στα 1800, και µιά, θαυµα- στής χρωµατικής ευαισθησίας άπιΦη του λιµανιού του Ηρακλείου που τώρα, αποτοιχισµένη, βρίσκεται στο Ιστορικό Μουσείο της Πόλης. Οι περισσότερες από αυτές είναι πλασμένες στο κλίµα ενός απλοϊκού θαυµασµού. Φα παλάτια της Ώενετιάς και το ανήσυχο λιμάνι της, το δά- σος των µιναρέδων της "όλης, κάστρα και γεφύρια και κρήνες είναι τυλιγµένα σε µιάν ατ- µόσφαιρα μαγείας /1έ,16/. ο λαϊκός ζωγράφος προσθέτει και πλήθος από δροσερές λεπτομέ… ρειςς, ανθρώπους, ψάρια, πουλιά, που δεν συναντούµε στο χαρακτικό του πρότυπο όταν αυτό µας είναι γνωστό/2,1; … :Ε,369/.Περισσότερα είναι τα µικρά φανταστικά τοπία. Και σ'αυτό, η βλάστηση, τα κτήρια, τα γεφύρια και άλλα στοιχεία δεν παρουσιάζουν την ελληνική πραγ- µατικότητα της εποχής. 'Υστω και φανταστικά, συγκροτούνται από στοιχεία της Κεντρικής και Δυτικής Ευρώπης. Η βεβαιότητα πού είναι φανταστικά και όχι απλώς αταύτιστα προέρχε- ται από την ,κατά κανόνα,διακοσµητική σύνθεσή τους όπου χτίσµατα και δέντρα υπακούουν σε µιά αυστηρά καθορισµένη συµµετρία. ’Exouv σχήµα ρόµβου, κύκλου, έλλειψης και ορθογώ- vtou παραλληλόγραμµου. ?ε λίγες περιπτώσεις η επάνω και η κάτω πλευρά της πλαισίωσης σχεδιάζονται µε παράλληλες ευθείες ενώ οι δύο πλαγινές είναι καμπύλες. Τα µικρά φαντα- στικά τοπεία δεν είναι ανεξάρτητα αλλά αποτελούν αναπόσπαστα τµήµατα ενός µεγαλύτερου διακοσµητικού συνόλου. Ψο τοπίο εµφανίζεται συχνά και'στο τουρκοµπαρόκ/κεντρικό τζαµί των Τιράνων, τζαμί των εργένηδων στο Υπεράτι, Τοπ-Καπί.../. 10 Τοπία σχετικά με τη θρησκευτική ζωή απεικονίζονται και σε εκκλησίες της εποχής του ελληνικού μπαρόκ, όπως το ΄Αγιον ΄Ορος, τα Μετέωρα, το ΄Ορος Σινά /Αγία Μαρίνα Κισσού/, ο Οίκος Δαυίδ/ 'Αγιος Γεώργιος Μυρόφυλλου Τρικάλων/, έπαυλη, περιτειχισμένη πολιτεία | Αγιος Νικόλαος Αρχαγγέλων Αλµωπίας/ και άλλα. Σπάνια απεικονίζεται τ ο ί δ ι ο τ ο ο π ί τ ι όπου υπάρχουν οι ζωγραφιές/ Γεωρ- γίου Σβάρτς, Δηµητρίου Σβάρτς στ'Αµπελάκια/. Σηµαντικό ρόλο στη ζωγραφική διακόσµηση παί- ζουν οι καλλογραμμένες και µερικές φορές πλουµισμένες ευχετήριες επιγραφές, µε φράσεις όπως "Θε΄*Χριστέ. Φρουρός του Οίκου τούτου πάντων δυσχερών και βασιλείας...φύλαττε αεί τους οικούντας"/ΞΞ,9/,"Εύχεσθε φίλοι...ξένοι τοις Κυρίοις μου ζωήν, πλουθυγείαν..δόξαν, πάντων αγαθών ροήν"/1έ,316/,"΄Ας έχει ΘεόΘεν ευφροσύνην πάντοτε των αγαθών"/ΞΞ,317/,"χα- ράν, υγείαν και πάντων αγαθών αφθονίαν"/1Ξ,317/. Ta a v θ o δ ο χ ε ί α είναι το συνηθέστερο διακοσµητικό θέμα. Παρουσιάζεται σε μεγάλη ποικιλία παραλλαγών τόσο στο σχήμα του δοχείου όσο και στα λουλούδια: τριαντάφυλ- λα, µαργαρίτες, τουλίπες, γαρύφαλα... Ανά ένα ή δύο, επάνω σε µπαρόκ έπιπλα, σε συνδιασ- µό µε φρούτα ή µε σχηµατοποιηµέν: φυτικά διακοσµητικά , παρατάσονται στη φρίζα των εσω- τερικών επιφανειών του τοίχου ή ανάµεσα στα τόξα του "δοξάτου".Μερικές φορές ζωγραφίζον- ται και στις εξωτερικές επιφάνειες ανάμεσα στους φεγγίτες. To ανθοδοχείο είναι σχεδόν το αποκλειστικό θέµα στις ζωγραφιστές ποδιές τέμπλων της εποχής. Πολύ συχνά εµφανίζεται σε ποικίλες παραλλαγές και το Θέμα του κ o µ μ έ ν o υ κ α ρ- π ο υ ζ ι ο ύ."Βνα καρπούζι από το οποίο λείπει µιά φέτα που είναι καρφωµένη με µαχαίρι επάνω του |αρχοντικά Πούλκως, Σιάτιστα - Κανατσούλη, Καστοριά - Γ. Σβάρτς, Αμπελάκια - Καλέα, Νεγάδες - Νανζή, Καστοριά -εκκλησία Αγίου Δηµητρίου, Νεοχώρι Πηλίου/. Περιορισμένη είναι η εμφάνιση της ι σ τ o ρ ι κ ή ς ο κ η ν 6 ς , όπως οιγάμοι του Ναπολέοντας και επεισόδεια από τους ναπολεόντιους πολέμους στο σπίτι του Ράδου/Τσεπέλο- βο/, η ανάρρηση του Πατριάρχη Καλλίνικου στο αρχονταρίκι του Μοναστηριού του "Αη Λαυρέν- τη /Δράκεια Πηλίου/, έργο που σώζεται µόνο σε φωτογραφίες /13,167/, Αναφέρουμε, ακόµα, το θέμα του α ν α σ υ ρ μ έ ν 0 U π α ρ α π ε τ ά σ µ α τ ο ς, όπου ένα είδος αυλαίας τραβιέται προς τα επάνω και τα πλάγια για να αποκαλύψει κάποια σύνθεση /σπίτι Ράδου στο ΐσεπέλοβο - Τριανταφύλλου στη Δράκια Πηλίου - Βασδεκά στο Σκαμνέλι Ζαγορίου.../. Μερικές, καταστραμμένες σήµερα, ολόσωµες μορφές στο σπίτι του Τριανταφύλλου /Δράκια/ έχουν σαφείς π ρ ο ο ω π 0 γ ρ α φ ι κ έ ς προθέσεις/15,1?1/.Προσωπογραφίες του Ρήγα και του Υψηλάν- τη φιλοτεχνεί o χιονιαδίτης ζωγράφος Θανάσης Παγώνης στο σπίτι του στη Δράκια |ΞΖ,71/. Σποραδικά εµφανίζονται και άλλα θέµατα, όπως το σ ύ μ π λ ε γ μ α μ o υ ο ι κ ώ ν o p- γάνων/σπίτι Καρανίτσιου, Βράτυρα.-παράσπιτοτΤριανταφύλλου, Δράκια/, το α λ τ ά ρ ι /σπίτια Καλέα, Νεγάδες - Τσαμπαρλή, Καστοριά/, το λ ι ο ν τ ά ρ ι, ο 6 ρ ά κ o v τ α ς, 11 ο δ ι κ έ φ α λ o ς α ε τ 6 ς, το ά ο τ ρ o και άλλα. Μερικά πουλιά µέσα σε πυκνό πλέγµα φυτικών διακοσµητικών δεν θα ήταν άστοχο να θεωρήσουµε ότι προέρχονται από το ξυλόγλυπτο τέµπλο. "ε όλα σχεδόν τα κτήρια µε µπαρόκ διακόσμηση υπάρχουν σε µεγάλη ποικιλία τα τυπικά ανησυχα κοιλόκυρτα διακοσµητικά άλλοτε στα διάµεσα παραστατικών θεμάτων και άλλοε υπο- γραμµίζοντας αρχιτεκτονικά στοιχεία /τόξα, φεγγίτες/ ή ζωγραφικές τους αποµιµήσεις.Βι- εννέζικη προέλευση έχει η επιφάνεια που ορίζεται από ανήσυχο πλαίσιο και γεµίζει από γραμµές σε μπακλαβωτη διαστάυρωση. Στις διασταυρώσεις των γραµµών ή µέσα στις ροµβοει- δείς μικρές επιφάνειες που δημιουργούνται υπάρχουν ανθάκια. To νεοελληνικό µπαρόκ ανανέωσε ριζικά το Θεµατολόγιο της παραδοσιακής μας ζωγραφι- κής. ‘Av και χιλιοειπωµένο, δεν είναι άσκοπο να επαναλάβουμε εδώ πως παράδοση δεν ση- µαίνει στασιµότητα και επανάληψη. Η παράδοση συνεχώς ανανεώνεται, αδιάκοπα δημιουργεί… ται, πλουτίζεται, απορρίπτει, παρακολουθεί το γενικό πολιτιστικό κλίµα της εποχής. Αυ- τή όμως η ανανέωση δεν είναι ευθύγραμµη σε όλους τους τοµείς. Ρυκολότερα και ταχύτερα πραγματώνεται στα θέµατα, δυσκολότερα και µε αργότερους ρυθμούς κυριαρχεί στην τεχνο- τροπία. Οι οπτικές συνήθειες και η προαποχτηµένη τεχνική παίζουν εδώ το ρόλο τους. Βέ- βαια, η "κοσμική" τοιχογραφία των αρχοντικών, όπως τουλάχιστονπξξξ&ΞΐΞξΞΞΐιστα έργα που σώζονται, αρχίζει µε την εµφάνιση του μπαρόκ, οι περισσότεροι, όµως, εκτελεστές τους, τουλάχιστον οι επώνυµοι, υπήρξαν και πγιογράφοι. Ρίχαν, λοιπόν προηγούµενη Θητεία στη ζωγραφική, τη µεταβυζαντινή αγιογραφία, και οι περισσότεροι µαθήτευσαν σε εργαστήρια του αγίου "Όρους. Από το άλλο µέρος, τα καινούργια Θέµατα,τσ νέο διακοσµητικό ύφος, τα ευρωπαϊκά χαρακτικά πρότυπα,για αποδοθούν δεν ήταν δυνατό παρά να προκαλέσουν κάποιες αλλαγές. ηερικ€ς από τις χαλκογραφίες, κατά τη συνήθεια της εποχής, ήταν επιχρωματισμέ- νες µε διάφανες ύλες, ανιλίνη ή ακουαρέλλα, όχι επιζωγραφισµένες. Vat στην τεχνική του νεοελληνικού μπαρόκ έχουµε την κυριαρχία του περιγράµματος που ορίζει οµοιόχρωμες επι- φάνειες /1Ξ,164,167,1?Ό,1?2/. “s µερικές περιπτώσεις το χρώμα εµφανίζεται σα μιά γραµ- µη που ακολουθεί εσωτερικά τις γραµµές του σχεδίου|1έ,183%στα κτήριο με τα τρία αετώ- µατα, αριστερά και στη ρόδα του βαρούλκου δεξιά/.Αντίστ…ιχο φαινόµενο παρατηρείται και σε χαλκογραφίες, ιδιαίτερα στους χάρτες. λργ6τερα, από τις αρχές του 19ου αίύνα. δειλά στην αρχή και τολμηρότερα µε την πάροδο του χρόνου, εµφανίζεται και ο σκιοφωτισμός/ΙΞ, 211, 1?,68|. Άν nat το µπαρόκ χαρακτηρίζεται από ανήσυχη κίνηση, στο ελληνικό του αντί- στοιχο παρατηρούµε κάποια στατικότητα καθώς και δυσκαµψία στο σχέδιο, κυρίως στα παρα… στατικά θέµατα.Π εκτέλεση των διακοσµητικών, και ιδιαίτερα των ανεικονικών, είναι πολύ περισσότερο άνετη. λισθάνεται κανείς το χρωστηρα του ζωγράφου να κινείται γρήγορα και ελεύθερα. δώ o ζωγράφος δεν φοβάται πως κάποιο παραστράτηµα του χεριού Θα βλάψει το 12 έργο του και ευγχρόνως εξυπηρετεί το ύψος του."ε µερικές περιπτώσεις διατηρείται η συµ- μετρία γύρω από ένα κεντρικό άξονα, συµμετρία του δίνει στο έργο στατικό χαρακτήρα /15, 142,143 |, ου παρουσιάζεται ακόµα και σε µικρές τοπιογραφίες/1],ΠΙΠ. 46,5Ο,51/. 'λλλο τεχνοτροπικό σηµείο επαφής του νεοελληνικού μπαρόκ µε το ευρωπαϊκό είναι η συνύπαρξη ζωγραφικής και γλυπτικής. Φα επιζωγραφισμΞνα ξυλόγλυπτα τέµπλα /ΞΞ,101,92/ |, 12,36/, λεσκοτικοί θρόνοι/12,7| ντουλόπια σπιτιών /ΞΞ,88/,ψορητξς σκαλιστ€ς εικόνες /15, 105/, τα χρωµατισμένα λιθανόγλυφα/ΞΞ;26|οι ανάγλυφες γύώινες έγχρωµες διακοσµήσεις της Αγίας Μαρίνας Κισσοί και άλλων εκκλησιών, είναι χαρακτηριστικό δείγματα, τα χρώµατα που κυριαρχούν είναι η ώχρα, το χοντροκόκκινε, το καφετί, το λουλακί και σε μικρότερη κλίµακα το µαύρο, το λαδοπρόσινο και το κόκκινο. To νεοελληνικό μπαρόκ παρουσιάζει άπειρες πλευρές για µελέτη οι οποίες δεν είναι δυ- νατό ούτε καν να αναφερθούν στα όρια ενός άρθρου, ούτε ο συγγραφέας του είναι έτοιµος να τεςαντιµετωπίσει. Ρδώ θίγονται μερικές µόνο από αυτές και επιχειρούνται π ρ & τ ε ς ερμηνείες που δεν είναι αναγκαστικό και οι τ ε λ ι κ έ ς. Γίναι ένα ερέθισµα "Μιτου πε- ριµένει δέκτη. Κ|ΤΣοι Α.ΜΛΚΡΗΣ ΈΙ.ΉΆΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Αβραμόπουλος Ριχαήλι Τα Θεσσαλικό Αµπελόκια.Θεσσαλονίκη 1961 2. Βακαλόπουλος Απόστολοςι Ιστορία της Μακεδονίας, 1352 1833. Θεσσαλονίκη 1969 3. Βρανούσης Λέανδρος: Ρήγας. Αθήνα 1953 &. Βρανούσης Λέανδροςι To Βιβλίο Τεκμήριο και Μάρτυρας της Εποχής του. Αθήνα 1982 5. Γαρίδης Ηίλτοςι Καινούργια Χαλκογραφικά Πρότυπα για την Κοσμική Ζωγραφική το 18ο και 190 Αιώνα. Μακεδονικά, τόµος 220ς. Θεσσαλονίκη 1982 6. Γεωργίου !!λίαςι Νεότερα Στοιχεία περί της Ιστορίας και της 7υντροφίας των Αμπελα- κίων.Αθήνα 1950 ?. Ήνεπεκίδης Πολυχρόνηςι Συµβολαί εις την Ιστορίαν των Γυντρόψων του Ρήγα. ΞΞΞΞαλι- κό Χρονικά,?τ΄τδµ0ς. λούνα 1955 8. Ζάρα Πόπη: Η Γοργόνα εις την Έλληνικήν Δαϊκην Τέχνην.λθήνα 1960 9. Καµηλόρης Ρήγας: Ρρηγορίου Κωσταντό Βιογραφία - Λόγοι … Επιστολαί. Αθήνα 1987 10. Κουµαριανυύ Αικατερίνη; "Λόγιος Ερµής". λ6ησαύριστα Κείµενα 1813 - 1814'ΆΘήνα 1969 11. Λότος Γεώργιος: 0 Ελληνικός Ψύπος της Βιέννης απο του 1784 µέχρι του 1821. ιδή- να 1961 12. Λεονάρδος Ιωάννης; Νεωτότη της Θεσσαλίας Χωρογραφία. Πέστη της Ουγγαρίας 1836 13. Μακρής Κίτσος: Οι Φεγγίτες των Αρχοντικών. Από το Ευζόντιο στο Μπαρόκ. πρακτικό 13 του Α΄Συµπόσιου Λαογραφίας.Ι.Μ.Χ.Α. Θεσσαλονίκη 1975 14. Μακρής Κίτσος: Η Λαϊκή Τέχνη του Πηλίου. Αθήνα 1976 15. Μακρής Κίτσος: Θεόφιλος /1878 - 1934/. :ΞλληνΞς-ΞωγράΞοι, τόµος 1. Αθήνα 1974 16. Μακρής Κίτσος: Βήµατα. Αθήνα 1978 11. Μακρής Κίτσος: Χιονιαδΐτες Ζωγράφοι. Αθήνα 1981 18. Μακρής Κίτσος: Η Λαϊκή Τεχνη της Θεσσαλίας. Θεσσαλικά Χρονικά, τόµος 14ος.ΑΘήνα 1982 19. Μακρής Κίτσος: Εκκλησιαστικά Ξυλ6γλυπτα.Αθήνα 1982 20. ΜΕγας Γεώργιος: Σιάτιστα. Αθήνα 1963 21. Μουρίκη Ντούλα: Αναγέννηση - !!ανιερισμ6ς - Μπαρόκ.Αθήνα 1975 22. Μουτσ6πουλος Νικόλαος: To Αρχοντικό του Σι6ρ "ανωλάκη στη Βέροια. Αθήνα 1960 23. Μουτσ6πουλος Νικόλαος: Καστοριά - Ta Αρχοντικά. Αθήνα 1962 24. Μουτσ6πουλος Νικόλαος: Τα Θεσσαλικό Αμπελάκια. Αθήνα 1966 25. Σιµόπουλος Κυριάκος: Ξένοι Ταξιδιώτες στην Ελλάδα, πκπκκκπκ 1800 - 1800 , τόµος Γ1. Αθήνα 1975 26. Σιµόπουλος Κυριάκος: Ξένοι Ταξιδιώτες στην Ελλάδα, 1810 … 1821, τόµος Γρ. Αθήνα 1975 27. Σύλλογος Σιατιστ€ων Θεσσαλονίκης: Σιατιστέων Μνήμη. Θεσσαλονίκη 1972 28. Τσαµζοης Παντελής: Η Καστοριά και τα Μνηµεία της. Αθήνα 1949 29. Χατζηµιχάλη Αγγελική: LA SCULPTURE SUE BOIS. Αθήνα 1950 30. BASIN GE'RMAIN: BAROQUE AND ΉΟωΟΟ. Λονδίνο 1964 31. ΒΟΞΠΗΚΟΥ ΑΤΑΝΑ5: DIE BULGARISCHE VOLKS KUNST. Δυτική Γερμανία 1972 32. BYSCH HAFALD - ΣΩΗ8Ε BERND: BAUKUNST DES BABOCK IN ΠΤΈΟΡΑ. 7'τουτγάρδη 1981 3.3. DAB GROCHE BILDLEXIKON DEB ANTIQUI'I‘KTFN.Bt€vvn 1977 34. GJIFOKASTFA: 1…ΞΕϊΜ CITY. Τίρανα 1978 35. Ο?ΙΜΞΩΗΙΤ% BRUNO: WIENEF ΒΑΡ.0ΚΡΑΒΆ5ΤΕ, Βιέννη 1944 …"--……---- 36.011…) G: DANZIGW ΒΑΝΟΚ.Φραγκφούρτη 1927 97. (YURI-IT CORNELIOUS : DAS BAFOCK η UNI) FOGOCO ORNAMENT DEUTSCHTANDS. Βερολίνο 1889 38. …Π.ΝΈΉ A. : BAYEBICHES FOKOKO. "Μόναχο 1923 39. BITTER FRANZ : ILLUSI‘FI'RTER KATALOG DER ORNANENTSTICHAWELUNG DF‘S K. K. OST‘ETPFFI-CH MUSEUMS m KUNSI‘ UNI) ΄.[Ι*!ΐ|)Ό3'ΙΨΙΕ΄.Δ Βιέννη 1889 40. ΘΑΝΈΉΤΑ… Η. : ΝΟΉ1])ΕΠΤ30ΗΕ BAPOKMOBLEE. mmxmxm Ελµπερφξλντ 1922 41. 5«'ΈΗ?-ΠΤΖ Η. : ΈΗΤΤ03ΗΕ ΜΟΒΕΙ. DES BAROCK UNI) ROKOKO. Στουτγάρδη 1923