|31 Αξι6τιμη κυρία Κρικώνη, ΄ΕμαΘα τη σιεύθυνσή σας χάρη στην ευγενική προθυμία του κ. Ιωάννη Θεοχάρη. Fro φύλλο Μαϊου … Ιουνίου 1986 της εφηµερίδας " Ta Καλλαρυτιώτικα Ξία" είδα δηµοσιευµένη µία φωτογραφία υφαντού που παριστάνει το χορ5 των νουσών µε τον λπ6λλωνα. Επειδή το θέμα μ'ενδιαφέρει, ζήτησα από τον κ. Θεοχάρη να μου γράψει το όνοµα και τη διεύθυνση της Καλαρρυτιώτισσας υφαντρας που το φιλοτέχνησε. Δεν ξέρω αν γνωρίζετε ότι το θέµα προέρχεται από έργο του Ιταλού ζωγράφου Τζούλιο Ρομάνο και βρίσκεται στο μέγαρο Πίτ- τι στη Φλωρεντία. Στην Ελλάδα έχει πολλές φορές αναπαραχθεί σε τοιχογραφία, πίνακες, 'πα σταµπάτο, κέντηµα και υφαντά. Σας παρακαλώ να μου γράψετε αν θα µπορούσα, στο πρώτο µου ταξίδι στα Ιωάννινα, να φωτογραφίοω αυτό το υφαντά, ίσως και άλλα που Θα έχουν κάποιο ενδιαφέρον για μένα. Ιδιαίτερα σας παρακαλώ να μου γράψετε από που πήρατε το σχέδιο. Αντιγραψατε κάποιο άλλο παλιότερο υφαντά; Είχατε υπόψη σας κάποιο σχέδιο σε χαρτί; Κι αν ναι, έχετε ακόµα αυτό το σχέδιο; Από 6, τι βλέπω στη φωτογραφία, το δικ8΄ σας υφαντ6 είναι ίσως το καλλίτερο απο όσα είδα μέχρι σήµερα. Tag στέλνω αήµερα ένα βιβλίο µου δπυ υπάρχουν µερικά από τα έργα µε το ίδιο θέµα. Ρίναι στη σελίδα 52. "ας παρακαλώ να σηµειώσετε ότι το θέμα εχει για μενα μεγάλο επιστηµονικό ενδιαφέρον και η βοήθειά σας Θα είναι μεγάλη. Θα σας είμουν ευγνώμων αν μου απαντούσατε όσο πιό σύν- τομα σας είναι δυνατό. Tag παρακαλώ να µου συγχωρήσετε τη φροντίδα που σας αναΘξτω. τε πόληώη && …… Έ. καποια 6 - 6 — 1936

Κ|'ΓΣΟΣ Α. ΜΑΚΡΗΣ ΑΦΕΝΤΟΥΛΗ 26 ΤΗΛ. 24-362 I , a ΟΔΟΣ 8 Ιανουαρωυ 1079 Πρδς τή 7υντακτιπή 'Έπιτροπή περιωδικοϊ "παϊκή Δημιουργ€αηααογραφξα" Ή ? Λ Ι " ? & Δ Ι ΣΞς εδχαριστΞ Θερμά γιά τήν τιµητική πρ6ρπληηη νΐ συνεργ1σΘΞ ττδν 16- ψ- - r ν no τοπ περιοδιποδ σας τόν &φιερωυ€νο στήν ξλΧηυικΞ λαογραφία. ς ατέλνω σήµερα τό κείµενο πού έτοίμασα γεξ #7ς… Eva rxcifarua Effiqymyfiq πτΞν έλλη- νική λαΈπ€ ζωγραφική με τιν δπ6ΐπ 3!!Υολοδμαι ξδ καί Λ? κούνια. "Ένα τέτοιο ΞρΘρο ΐσως εΐυαι σκόπιμο νΞ Ξχει είκονογράφππη. Γι'αδτ6 μΞς πτρακτλδ νά πώς γράψετε δν τό περιοδικό εΐναι είκονογραφημΞνο, πόσες αµτογοπφΐΓς υ"ορεϊτε νά δηποσιεύπετε καί δν 6πΞρχει δυνατότητα Ξγ!οωµων εξ ένων Η μένω μπυρόπσ- «pm» γιά νά ξπιΧξεω τεν 0ι8υδ καί τό εΐδςς τΞν φωτογραφιΞν ξ &ιπΜηνςιΞν π;δ && σΞς στείλω.'Ή &ποστολή τους Θά γίνει μόϊις πέρω τ6 ν€&…υπ σπς γιατί στό &ρχεζο µου Ξχω πολλές χιΆιάδες φωτογραφιΞν καί δια…ανειΞυ. Ξΐµαι βξΒαιος πώς &ντίστοιχη µέ τή ΞιπΞ σας ξνΞργεια && …νπδδΡσ*ν πτ6 µέλλον καί οί λαογραφικοί κ6Μλοι τΗς 'ΡλλΞδος… '"γ&, Ξ1ειΧή πώ «Ξ Ξτ»τγ€α, δΞν συμµετέχω ένεργΞ σέ δμαδιπΞς προσπΞδειες. µέ τόν κ. Γτογιάνηβιτς νοµίζω Ξτι γνωρισΘήπαυε πρίν δτ5 πολλά νπδνια στήν 'Κθήνα, στό "ουσεζο Ήπενάκη. ΉΞς σύ#τήΠε & %. µαυδλης ?1τζΉ&άκπε. Ρξ μεγάλη τιμή &; ??…ΤΌΓ Λ. Ψλ??ή? Η?

Διαλέξεις ! ερα.Μς7μ.µ..ΦΜ ……ΚΕωυς Μακρής 9' ave-In)- ζει τό θέµα Μαζική χαρακτική: στα ukulele: τω σεµινάρια: ξ…πκΜ τα": διοργανώνει η Πα… να Πο. Μυστική Κι.... 'Η Μ…: διαν- Μαι από awn καί για την απλώσει] πα…λαΜ "τί …- αμ……ται και …µε: [Νο. πό σεμινάρια. πώ διοργανώνεται && τό Τμήµα Εικαστικών & Η. Κ- Ο Κέικ Τ & …"ωµ& "Ξ ΛΛω'εϊΜ/ΦΤιΝιι 3.6 - !! Λαικη χαρακτικη Σήμεοα στις 7 μ.μ. 6 λαογοά… φος Κίτσος Μακοής Θά αναπτύξει τό Θέμα «Λαϊκή Χαρακτική». 'Η διάλεξη όΘγανώνεται από τήν Πα- νελλήνια Πολιτιστική Κίνηση. νΑθΗΜΒΡιιµ 34… 81. | . ΑΠΟΨΕ στις 7 δίνεται στήν Πα- -.ι:λλήνια Πολιτιστική κινηση (Πρωτ-| ξιτΞλους 26) σεµινάριο χαρακτικής µή θέμα «Λαϊκή χαρακτική». Ειση- γητής δ Κϊταος Μακρής. ΜΜΜ ">'4'?' Η ΛΑ-|-ΚΗ ΤΕΧΝΗ Για τις «Πηγές καί έπι5ρά- σεις ατή λαϊκή μας τέχνη» Θα μιλήσει & lam/06030: Κίτσος Μα- κρής, άπω: στις 8 µ.µ. στό Κέντρο Λαϊκής Τέχνης καί Παρά- δοσης τού Δήµου 'ΑΘηναϊων (σπίτι "Αγγελικής Χατζηµιχάλη, ΄Υττερειϊδου 18, Πλάκα). 'Το βι4ΜΑ 2.-΄ν-ϊ΄ι ΟΜΙΛΙΑ ΠΑ ΤΗ ΛΑ-|-ΚΗ ΧΑΡΑΚΤ|ΚΗ Γ ια τή λαϊκή χαρακτική & µιλήσει …… στις 7, é λαογρά- φος κ. Κιτσος Μακρής, στα πλαϊσιιια τού σεµιναρίου χαρακτικής πυρ διοριχ…ι !! Πανελλήνια Πολιτιστική Κίνηση. 'Η΄6µιλϊα που διαιΨιΘιζεται µε προδοιλές αλάιντς, & 806€ στό Κέντρο Τέ- χνης και Πολιτισιιιώ (Πραξιτέλους 26). Στό κλισέ Χ…'τηµ pic-Hm δειγµα ελληνικής λαϊκής χαλκογραψϊας. To β΄…" ; & …?! ι. ρ λωο…γ, μια; Κίτσος Μακρής, Θα µιλήσει ' ' ε στις 7, στο Κεντρο ειχινης και ΜΜΜ… (ΠραξιπΙ'ελου…ς % . µέ Θέ- μα: «Λαϊκή χαρακτική». ω…΄ΘΕ%Ν…/4 ΄ ‘3- 4— 8? '">Δ το κεντρο λαϊκης τεχνης & » 'ι παραδοσης του Δηµου Αθηναιων οργανωνει σειρα απο ομιλιες - συζητησεις πεμπτη 2/4|81 οι πηγες και οι επιδρασεις στην λαϊκη µας τεχνη κιτσος µακρης, λαογραφος πεμπτη 16/4/81 προβληματα της προστασιας και εξελιξης της παραδοσης µιχαλης δωρης΄ αρχιτεκτων. Προεδρος σ. «1. πεµπτη 7/5/81 αρχιτεκτονικη μας κληρονομια και οι σημερινοι κληρονοµοι: θεματοφυλακες ή . . . γιωργος λαβας, αρχιτεκτων καθηγητης Π.Σ.Θ. πεμπτη 14/5/81 το ελληνικο κοσµημα απο την αρχαιοτητα µεχρι σημερα βασιλικη χατζη - κατεριναρη, αρχαιολογος - φιΛο7ιογος "πρ… 20/5/8l μορφες & χαρακτηριστικα τον τραγου- διου & της µουσικης του αιγαιου µαρκας δραγουμης, μουσικολογος δοµνα σαµιον, τραγουδι υπερειδου 18-ωρα 8 µ.μ.

52 … - το Τ!!ΐΟΕΛΛΠ*ΐΙΤΟ "ΠΑΜΕ ΚΠΣ 01 Π…"! το? To µ π α ρ 6 κ αποτελεί σηµαντική μονάδα κρούσης στην αντεπίθεση που οργανώνει η Καθολική Εκκλησία κατά της Μεταρρύθμισης. Ξεκινώντας από την Ιταλία/12,117/ξρήγορα ξαπλώνεται σ'ολόκληρη την Ευρώπη και πέρα από αυτη/ΞΞ-ΞΞ-ΞΞ/.Απέναντι στη λιτότητα των προτεσταντικών ναών προτάσσεται µιά τεχνοτροπία πυκνής και δυναμικής έκφρασης.πρό- κειται για κίνημα που γρηγορα αγκαλιάζει όλες τις τέχνες, αρχιτεκτονική/ΞΞ/,ζωγραφική, γλυπτική, µεταλλοτεχνία, πολεοδοµία, κηποτεχνία, έπιπλο/ΞΞ-ΞΞ/,εφαρµοσµένες τέχνες |ΞΞ-ΞΞ/... Με γοργές διαδικασίες γρηγορα χάνει τον αποκλειστικά εκκλησιαστικό χαρακτή- ρα της και γΐνεται καλλιτεχνικός συρμός που επικρατεί σε κάθε µορφή καλλιτεχνικής δη- μιουργίας. Αυτή η µεγάλη διάδοση, κυρίως στην Ευρώπη, δηλαδή σε χώρες µε πολιτιστικές ιδιορρυθµίες, δημιουργεί ένα είδος εθνικών παραλλαγών αν και η κινητικότητα καλλιτεχ- νών και χειροτεχνών περιορίζει σημαντικά τις μεταξύ τους διαφορές. Ιδιότυπη παραλλαγή στο χώρο της νότιας Ήαλκανικής και µέρους της "ικρασίας είναι το λεγόµενο "τουρκοµπα- ρόκ", µείγμα μπαρόκ-ροκοκό στοιχείων και ανατολίτικης διακοσµητικής αντίληψης. άλλωστε. το ροκοκό είναι ακραία συνέχιση του µπαρόκ και μερικές φορές τα δύο συνεξετάζονται/ΞΞ/ Αιαψοροποιημένο παρακλάδι του "τουρκοµπαρόκ" είναι το νεοελληνικό µπαρόκ. Η παρουσία του έχει πολλές φορέςξΐΞξΞ=στη διακόσμηση των αρχοντικών της Έόρειας Ελλάδας/Ξ;,17…12/ όσο και στην εκκλησιαστική ξυλογλυπτικη ολόκληρης της Ελλάδας/12,11/.οστόσο, αν και εύ ναι πιά γενικά αποδεκτός ο όρος "νεοελληνικό µπαρόκ", δεν έγινε ακόµα καμυιά συστηµα- τική προσπάθεια τόσο για την ερµηνεία του φαινόµενου και την επισήµανση των πηγών του, όσο και για τη διατύπωση της ιδιοµορφίας του. H σημερινή εργασία σκοπεύει απλώς να & & σ ε ι το Θέμα. Είναι απαράδεκτο να µένει ουσιαστικά ανερεύνητο ένα φαινόµενο που αφρό γισε την ελληνική παραδοσιακή τέχνη επί έναν αιώνα, χοντρικά από τα μέσα του 18ου ως τα μέσα του 190υ. Κάποιος από τους νέους ερευνητές μας πρέπει να το επιχειρήσει. δεν είναι καθόλου εύκολο το εγχείρηµα. Χαρακτηριστικά αναφέρω ότι µόνο για την επισήµανση των χαρακτικών πρότυπων που προέρχονται από τη Ήιέννη πρέπει να ερευνήσει την ΛΏΉ?Ρ"Ι- ΝΑ µε το ένα εκατοµµύριο χαρακτικών έργων και τις βιβλιοθήκες και αρχεία της Ακαδημί- ας Καλών Τεχνών, της Ακαδημίας Εφαρµοσµένων ?εχνών, τη βιβλιοθήκη του Ινστιτούτου Ισ- τορίας της Τέχνης, την Εθνική Βιβλιοθήκη, το "ουσείο Λαϊκής Ψέχνης και άλλα Ιδρύματα µε τις εκατοντάδες ϊιλιάδων χαρακτικών και σχεδίων που διαθέτουν. Κι όλα αυτά χωρίς να γνωρίζει το όνοµα του χαράκτη, οπότε µε βάση τους ονοµαστικούς καταλόγους θα ήταν εύ- gm χοντροί αριθµοί σε παρένθεση παραπέµπουν στον αντίστοιχο αριθµό της βιβλιογραφίας. 'Οταν υπάρχει ένας µόνο αριθµός η παραποµπή αφορά στο σύνολο του βιβλίου, όταν υπάρχει και δεύτερος λεπτότερος μετά από κόµμα παραπέμπει στη σελίδα. Οι πίνακες εκτός κειμέ- νου σημειώνονται με την ένδειξη ΠΣΕ. Θα πρέπει εδώ να σηµειωθεί πως οι παραποµπές σε δηµοσιευµένα έργα ζωγραφικής ή γλυπτιΚ6ς δεν σημαίνουν τη µοναδική πηγή για το αυτό… φέα του άρθρου o οποίος στηρίζεται κυρίως στις προσωπικές του έρευνες σ'ολόκληρη την Ρλλάδα, τις Βαλκανικές χώρες καθώς και χώρες της Μεσευρώπης. 2 κολη η ταύτιση, αλλά µε µοναδικό στοιχείο τις φυτογραφίες των ελληνικών ελεύθερων αν- τιγράφων τους.΄Οπως χαρακτηριστικά παρατήρησε ο δόκτωρ ΡΙσΉΑ?Ώ ΒΟΡΕι, της κτπεοτ1πι, είναι σα να αναζητάει κανείς σε µεγάλη βιβλιοθήκη ένα βιβλίο χωρίς να ξέρει το όνομα του συγγραφέα του αλλά µόνο κάποια παραλλαγμένη σελίδα του. Ωστόσο, η έρευνα αυτή εί- ναι απαραίτητη γιατί χωρίς την επισήµανση των προτύπων είναι αδύνατη η µελέτη των προσ- αρμογών, προσΘηκών και αφαιρέσεων. Κι αυτά ακριβώς οριοθετούν την ιδιαιτερότητα του νεοελληνικού μπαρόκ. Τούτο γίνεται φανερό από τις ελάχιστες περιπτώσεις συγκρίσεων έρ- γων ελληνικής ζωγραφικής, όπως στις απεικονίσεις της Φραγκφούρτης και της Μαδρίτης του σπιτιού Μαλιόγκα στη Τιάτιστα/ΞΞ,367-2,1/, καΘώς και την "Κρίση των Ιουδαίων" στή Δρά- κια του Πηλίου/15,146 και 147/. Αλλά την επίδραση του μπαρόκ στη λαϊκή μας τέχνη δεν πρέπει να την αναζητήσουµε μόνο στην επισήμανση ευρωπαϊκών προτύπων σε ελληνικές τοι- χογραφίες αλλά και μιά καινούργια διακοσµητική αντίληψη µε ανήσυχη εναλλαγή καµπυλών αντίστροφης φοράς και στην απομάκρυνση από τον κανόνα της συμµετρίας γύρω από ένα κά- Θετσ νοητό άξονα, µερικές φορές και από έναν δεύτερο οριζόντιο. To θέµα, π.χ., του το- πίου µέσα σε κυκλικό ή ελλειπτικό πλαίσιο από το οποίο τινάζονται ευκίνητα φυτικά δια- κοσµητικά είναι πολύ συνηθισμένο στη μπαρόκ διακοσµητική. To συναντούμε συχνα και σε ελληνικές τοιχογραφίες του 18ου αιώνα και των αρχών του 19ου.Ρµφανίζεται και με τη µορφή ξυλογραφικής βινιέτας το 1793 στην "Εφηµερίδα" που έβγαζαν στη ηιέννη οι αδελ- φοί Μαρκίδες Πούλιου, εφηµερίδας που κυκλοφορούσε ευρύτατα στην Ελλάδα και εξακριβω- µένα στα Αμπελάκια. ?δώ πρέπει να σημειώσουµε ότι δεν είναι σωστή η γνώµη ότι οι από- ψεις πλατειών στο σπίτι του Γεωργίου Σβάρτς στ'λµπελάκια απεικονίζουν βιεννέζικες πλα- τείες. Πολυήµερες έρευνες του υποφαινόµενου στη Βιέννη, της οποίας το παλιό τµήμα δια- τηρείται σχεδόν ανέπαφο, απέδειξαν πως μόνο μία, κι αυτή στο σπίτι του Δημητρίου ?βάρ- τς, η οποία έχει πέσει εδώ και πολλά χρόνια, παρίστανε την αυλή του "πελβεντέρε. Ούτε και σε λευκώµατα µε παλιά χαρακτικά απόψεων της Βιέννης συναντούμε κάποια άποψη που να µας πείθει πως υπήρξε πρότυπο από κάποια τοιχογραφία του σπιτιού του Γ. "Βάρτς.?πί- µονες, αλλά όχι εξαντλητικές, έρευνες σε βιβλιοθήκες και πινακοθήκες έδωσαν το ίδιο αποτέλεσμα. Με τον όρο "νεοελληνικό µπαρόκ" χαρακτηρίζουµε το ιδιότυπο κράµα µπαρόκ, ροκοκό και ελληνικών παραδοσιακών στοιχείων που κυριαρχεί στην Ελλάδα κατά τις τελευταίες δε- καετίες του 18ου ως τα μέσα περίπου του 19ου, µε ιδιαίτερη έµφαση στην εκκλησιαστική ξυλογλυπτική και στη ζωγραφική διακόσµηση παραδοσιακών σπιτιών στα δραστήρια βιοτεχνι- κά και µεταπραττικά κέντρα της Βόρειας και Κεντρικής Ελλάδας, όπως η ϊιάτιστα, η Κα- στοριά, τα Αμπελάκια, τα Ζαγοροχώρια και το Πήλιο. Επίσης σε πολιτείες και χωριά που βρίσκονται έξω από τα σύνορα του Ελληνικού Κράτουςταλλά κατά την περίοδο που µελετού- 3 µε χαρακτηρίζονται από έντομη ελληνική παρουσία, όπως το Αργυρόκαστρο/231 το "περάτι, το πελένικο, η Φιλιππούπολη/21,242,245,946,250|, η 7τενήµαχος καί άλλα.Υτη Φιλιππούπο- λη πολύ χαρακτηριστικά είναι τα σπίτια του Γεωργιάδη/ΞΙ,265/ και του Κουγιουµτζόγλου /ΞΞ,2?Ο/. Θα πρέπει εδώ να σηµειώσουμε πως η επίδραση αυτή δεν αφορά στο σύνολο του αρχιτεκτονήµατος αλλά µόνο στη διακόσμησή του. Ο τύπος του βορειοελλαδίτικου αρχοντι- κού είναι εξέλιξη της τοπικής αρχιτεκτονικής παράδοσης/Ξέ,181/. To ίδιο ισχύει για τις ξυλόστεγες βασιλικές της Τουρκοκρατίας και µόνο σε µικρές εκκλησίες παρουσιάζονται ισ- λαµικές επιδράσεις. :εν ευσταθεί η άποψη του Γιάννη Κορδάτου ότι οι ξενητεμένοι έµπο- ροι έφερναν έτοιµα αρχιτεκτονικά σχέδια, έστω κι αν υποθέσουµε ότι αυτά εφαρµόζονταν τροποποιηµένα ανάλογα µε το μέγεθος και την κλίση του οικόπεδου, τον προσανατολισµό του και την ύπαρξη γειτονικόν οικοδοµών. Και βέβαια κανένας δε µπορεί να πιθανολογή- σει πως έστελναν στους Ρυρωπαίους αρχιτέκτονες αποτύπωση του οικόπεδου με τις υποµε- τρικές του καµπύλες, τον προσανατολισµό και το γύρω του δοµηµένο χώρο. Εκείνο που εί- ναι βέβαιο είναι ότι ερχότανε διακοσμητικά πρότυπα, χαρακτικά εργα ή σχεδιάσµατα. Αυ- τό Θα μπορούσε να αναιρέσει ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά του µπαρόκ, που είναι "η στενότατη σχέση ανάµεσα στην αρχιτεκτονική, τη γλυπτική και τη ζωγραφική"/ΞΞ,119/.Λει- τουργεί, όμως, η Θαυµαστή προσαρμοστική ικανότητα των Ελλήνων τεχνιτών.΄Ετσι, ο τρόπος που διακοσμούνται τα ημικύκλια από τους "δοξάτους", τα τεταρτοσφα.ίρια από τις εσωτερι- κές κόγχες, οι προβολές των τζακιών κ.λ.π. αποτελούν υποδείγµατα σωστής διακόσμησης. " φράση του I. Λεονάρδου πως τα σπίτια των Αμπελακίων είναι "κατά τον κάλλιστον νέον Ελληνικόν και Ευρωπαϊκόν τρόπον κτισµένα"/1Ξξ147-τ48/ ασφαλώς εννοεί την ευτυχή σύζευ- ξη τοπικής αρχιτεκτονικής και επείσακτης διακόσµησης. Θα διαφωνήσουμε και µε την απο- Φη του Νικ. !!ουτσόπουλου/ΞΞ,181/ ότι "τα υποδείγµατα αυτά τα μεταχειρίζονταν αμετάπλα- στα στην τοιχογράδηση των σπιτιών". Πρώτα-πρώτα, το κύριο εκφραστικό µέσο της ζωγραφι- κής, το χ ρ ώ μ α ,απουσιάζει από τα χαλκογραφικά πρότυπα ενώ αποτελεί γοητευτικό στοιχείο της λαϊκής µας ζωγραφικής. Υπάρχει, ακόµα, η προσαρµογή στις υποχρεωτικές δι- αστάσεις και το σχήµα των επιφανειών του οικοδοµήματος και που είναι φυσικό να µη συμ- φωνούν με το πρότυπο. Τηµειώσαμε παλιότερα μιά τέτοια περίπτωση/19,98/. Από ορθογώνια πρότυπα ξεκινούν τοιχογραφίες αφιδόσχημες ή στρογγυλές.΄Ρχει επισημανθεί η περίπτωση, μεταγενέστερη αλλά ενδεικτική, από το ίδιο πρότυπο και από τον ίδιο ζωγράφο να γίνον- ται δύο παραλλαγές µε εντελώς διαφορετικές αναλογίες ύηους-πλάτους|12,446/. Αυτό, όµως, απαιτεί αφαιρέσεις ή συμπτύξεις στοιχείων του πρότυπου, προσθήκες άλλων και µετατοπί- σεις των αξόνων της σύνθεσης, δηλαδή µιάν αναδηµιουργία που δεν δικαιολογεί το χαρα- κτηρισµό "αµετάπλαστα".Οι λαϊκοί µας ζωγράφοι χρησιμοποιόντας τα ευρωπαϊκά πρότυπα δεν ήταν δυνατό να εγκαταλείψουν µονοµιάς τις τεχνικές τους εμπειρίες και την παραδο- ! 4 σιακη ζωγραφική-διακοσμητική αντίληψη. Θα µελετήσουµε το νεοελληνικό μπαρόκ κυρίως στις τοιχογραφίες των αρχοντικών, αφού για την εκκλησιαστική ξυλογλυπτική υπάρχει η σχετική εργασία µας "Ελληνικό Εκκλησιαστικά Ξυλόγλυπτα"|12/καΘώς και αλλες µελέτες, όπως π.χ. του Ευστρ. Τσαπαρλή για τα ξυλόγλυπτα τέµπλα της Ηπείρου. To πρώτο θέµα για εξέταση είναι οι λόγοι αυτης της κυριαρχίας του μπαρόκ για µακριά χρονική περίοδο. 'Ενας πολιτισμός δέχεται και αφομοιώνει εκείνες τις επιδράσεις οι οποί- ες του είναι χρήσιµες να εκφρασθεί όταν οι αλλαγές των οικονοµικών και κοινωνικών δοµών και το επακόλουθο πολιτιστικό κλίµα δεν είναι δυνατό να βρούν την έκφραση τους στα παλιά µέσα. 0 1802 αιώνας είναι πολύ σηµαντικός για τον ελληνικό χώρο καθώς το ενδιαφέρον των Ευρωπαϊκών Δυνάµεων µετατοπίζεται προς τη Μεσόγειο, σπάζει και στην Ελλάδα η κλειστή οι- κονοµία και δηµιουργείται µια καινούργια τάξη πραµματευτόδων και βιοτεχνών που έχει επα- φή με την Τ-*υρώπη. Συγχρόνως αναπτύσσονται ή δηµιουργούνται σε ευρωπαϊκές πόλεις ανθηρ€ς και πολυάνθρωπες ελληνικές παροικίες. Οι µετανάστες δεν κόβουν τον οµφάλειο λώρο με τη γενέτειρα. Οι καινούργιοι όροι παραγωγής και διακίνησης των αγορών δηµιουργούν νεα νοο- τροπία. αντίθετα από τους γεωργικούς και κτηνοτροφικούς πληθυσµούς που στηρίζουν όλη τους την παραγωγική διαδικασία στην προγονική πείρα με αποτέλεσµα το συντηρητισµό και την α- προθυμία σε ανανεώσεις, οι βιοτεχνες, οι ναυτικοί και οι µεταπράττες για να επιζήσουν χρειάζονται συνεχώς ανανεούμενη πληροφόρηση. Να είναι ενήµεροι για τις προόδους του επαγ- γέλματός των, για τις διακυµάνσεις της ζήτησης και των τιµών των προϊόντων, για την ισο- τιµία των νομισμάτων. Χρειάζονται γνώσεις αλληλογραφίας και λογιστικής. Ψαξιδεύουν αλλο- τε για βραχύ χρονικό διάστημα και άλλοτε για μόνιµη εγκατάσταση. "Όλα αυτά δηµιουργούν πολιτιστικό κλίμα ανοιχτό σε ξένες επιδράσεις, ικανό να τις αφομοιώσει δηµιουργικό. Η οικονομική άνοδος επιτρέπει το χτίσιμο µεγάλων και πλούσια διακοσµηµ€νων σπιτιών και εκ- κλησιών, και µάλιστα σε κλίμα ευμάρειας, αισιοδοξίας και επιδεικτικής αρχοντι4ς. Ο δρό- µος για το ευρωπαϊκό µπαρόκ είναι πιό ανοιχτός. "Όπως συµβαίνει πάντα µε τις τέχνες της περιφέρειας, το µπαρόκ/και το ροκοκό/ διαποτίζει την Ελλαδα όταν πιά έχει στερέψει στην πηγή του. Πρώτοι δέκτες τα ανθηρά οικονοµικά κέντρα. And αυτό ακτινοβολεί και προς τον χωρικό τους περίγυρο. Το κίνηµα του Έυρωπατκού Διαφωτισμού βρίσκει μεγάλη απήχηση στούς λόγιους της σκλαβωµ€νης Ελλάδας, κυρίως σ'αυτούς που ξενητεύονται ή κρατούν επαφή µε την Ευρώπη. Πάµπολλες οι συγγραφές ή µεταφράσεις φυσιογνωστικών, ιοτορικέν και γεωγρα… οικών βιβλίων. αυτή η στροφή προς τα δηµιουργήματα της φύσης και του ανθρώπου εκδηλώνε- ται και στην τέχνη. Φα τοπίο, ο άνθρωπος, η πολιτεία, η ιστορική σ ηνή περνούν τώρα και στο Θεµατολόγιό της. To μπαρόκ καλύπτει τις καινούργιες αναγκες. "Φα ενδιαφέρον της τέχ- νης στρέφεται στις καθημερινές όψεις της ζωής και του κόσµου. "80Υραφικ€ς σκηνές -το λε- γόµενο σΕΉΡΕ- ατομικά και ομαδικά πορτρα ίτα, εσωτερικά σπιτιών, απόψεις δρόµων και πολ λά άλλα θέµατα ανταποκρίνονται στις προτιµήσεις των ανθρώπων της εποχής"|ΞΙ,118/. Είναι περίπου, η περιγραφή και των θεμάτων του νεοελληνικού µπαρόκ. ?την Ελλάδα παρουσιάζεται μία ιδιοµορφία. Ενώ γενικά ο Διαφωτισµός κλόνισε τα Θεμέλια του µπαρόκ, εδώ το θεμελί- ωσε. λτην εκκλησιαστική ξυλογλυπτική η επίδραση δεν περιορίζεται στα θέματα αλλά προ- χωρεί και στην τεχνική που εγκαταλείπει το χαµηλό ανάγλυφο για να προχωρήσει σε έντονα εξώγλυφες μορφές και να φτάσει στο "σκαλιστό στον αέρα"ξυλόγλυπτο µε διαμπερή κενά ανά- μεσα στις µορφές. Από πολλούς δρόμους έρχεται το µπαρόκ στην Ελλάδα.΄Αλλοι ξεκινούν από την Ιταλία, ιδιαίτερα από τη ηενετιά, τη Γερμανία και προπαντός τη Βιέννη. Εδώ θα πρέπει να σηµει- ώσουμε πως δίπλα στο επίσηµο µπαρόκ αναπτύσσεται και το λαϊκό που το συναντούμε σε σπί- τια χωρικών καθώς και σε ζωγραφιστά έπιπλα που εκτίθενται στο Λαογραφικό "ουσείο της Βιέννης και στο "ουσείο Κάτω Αυστρίας. Είναι πολύ δύσκολο να εξακριβώσουµε την προέλευ- ση µερικών από τα πιό διαδεδοµένα διακοσµητικά θέµατα, αφού τυπικά βιενν€ζικα μοτίβα τα συναντούµε και στο γερμανικό µπαρόκ, όπως τα αγγελάκια /ΞΖ,ΠΙΗ.ΞΠ|, το ανασυρµ€νο παραπέτασµα /ΞΖ,ΠΙ!!.28/, το σύµπλεγµα µουσικών οργάνων /2Ξ,ΠΙΝ, 50/, την αχιβάδα/ΞΖ, ΠΙΝ.6Ο|, τη µπακλαβωτή επιφάνεια µε ανθάκια στις διασταυρώσεις/ΞΖ,ΠΙΝ.63/,το σύµπλεγµα όπλων |ΞΞ, ”IN. 67/ και πολλά άλλα. Για το πολύ συνηθισμένο θέµα της γοργόνας με διπλή ουρά τα πράγµατα δεν είναι ξεκαθαρισµΞνα επειδή αυτή παρουσιάζεται και σε σήματα τυπο- γραφείων της Ιταλίας των οποίων οι εκδόσεις κυκλοφορούσαν ευρύτατα στην Ελλάδα, όπως του Γιαννιώτη Νικολάου ?άρου, του ΉΟΕΦΩΒΙ, του ΦΑ"ΌΑΒΑ/Ξ,11-13/. Τπάνια εµφανίζονται και ζωγραφικές αποµιμήσεις της µπαρόκ διακοσµητικής, όπως αλτάριων στο σπίτι του Καλία στούς πεγάδες και στο αρχοντικό Τσαμπαρλή στην Καστοριά ή επίστρωσης εσωτερικών επιφα- νειών τοίχου µε κεραµικά πλακάκια |1,Γ'.ΙΠ.28ρ!τοια επίστρωση, όμως, παρουσιάζετατΒ στην ισλαµική τέχνη' πρόχειρο παράδειγμα το "πλΐΤζαµί της Πόλης. Κύρια πηγή του νεοελληνικού µπαρόκ είναι η Ήι€ννη. Τε ό,τι αφορά την εκκλησιαστική ξυλογλυπτική έχουμε γραπτές µαρτυρίες, όπως η φράση "κατά τον τύπον της Ρι€ννης" σε συμφωνητικό παραγγελίας τέµπλου|ΞΞ,22/κι ακόμα πληροφορίες για παραγγελίες σε βιεννέ- Etna εργαστήρια ολόκληρων τέµπλων ή τµημάτων τους/12,11/. Ct τοιχογραφίες των αρχοντι- κών της ?ιάτιστας, της Καστοριάς και των Αµπελακίων έχουν εντονότερη την επίδραση του βιεννέζικου µπαρόκ. Κι αυτό εξηγείται από το ότι στη µεγάλη αυτή πολιτεία ζεί και ερ- γάζεται πολυάριΘµη και ανθηρή ελληνική παροικία, κυρίως από Βορειοελλαδίτες καί Θεσσα- λούς, στην οποία παραχωρήθηκαν εµπορικά, δικαστικά, εκκλησιαστικά και σχολικά προνό- µια/11,7|.Τπάρχουν ακόμα και σήµερα δύο ελληνικοί ναοί στη Βιέννη, του Αγίου Γεωργίου και ο νεότερος της Αγίας Τριάδας, καθώς και "οδός των Ελλήνων". Πλούσια και η δηµοσιο- γραφική δραστηριότητα με την έκδοση εφημερίδων και περιοδικών/19 - 11/.Πολλά και αξιό- λογα και τα βιβλία. Είναι χαρακτηριστικό ότι στη Βιέννη "δεν αναπαράγουν τα παραδοσια- κά βιβλία και τις λαϊκές φυλλάδες της Βενετίας"/Ξ,365-366/. Εκεί εκδηλώνεται και η εκ- δοτική προσπάθεια του Ρήγα µε το "Σχολείον των πτελικάτων Υραοτών", το "Φυσικής Απάν- θισµα", τον "Ηθικό Τρίποδα", τον "Νέο Ανάχαρση" και, σε εκτέλεση του βιεννέζου χαράκτη Φρανσουά "ύλλερ1τη µεγάλη "Χάρτα της Ελλάδος" /1796-9Τ/. ?το βιεννέζικο τυπογραφείο των αδελφών Πούλιου τυπώνονται κρυφά τα επαναστατικά του έργα και στέλνονται σε κιβώτια στην Τεργέστη µε τη γνωστή τραγική κατάληξη. λεν πρέπει όμως να πιστεύουµε πως όλα αυ- τά πραγµατοποιούνται µέσα σε κλίμα πνευµατικής ελευθερίας. Ττενή αστυνοµική παρακολού… Θηση, δυσκολίες για την παραχώρηση άδειας έκδοσης εφημερίδας, καύσεις, κλεισίµατα τυπο- γραφείων, απελάσεις, φυλακίσεις, λογοκρισία είναι µερικά από τα χαρακτηριστικά του κλί… ματος που επικρατεί /11,22,το,71,79,97,123,126/.ο 'ΑνΘιµος Γαζής παρακολουθείται στούς δρόμους της Βιέννης σε κάθε του βήµα. Ο Εούµας καιάλλοι 'Ελληνες φυλακίζονται. Τα μέλη της Εταιρείας των Φιλομούσων, οι φοιτητές,ελέγχονται και στην πιό καθηµερινή τους ασχο- λία από τους "έµπιστους" της Αστυνοµίας" /Ζ,16/:Άς μην ξεχνούμε πως ο Ρήγας και οι σύν- τροφοί του συλλαµβάνονται στην Τεργέστη, που τότε ανήκε στην Αυστρία, μετάγονται στη Βιέννη όπου και ανακρίνονται και τελικά παραδίδονται στους τούρκους. Εντελώς ιδιαίτερες σχέσεις µε τη Βιέννη έχουν τα δραστήρια βιοτεχνικά και µεταπρατ- τικά κέντρα στα οποία εκδηλώνεται εντονότερη η επίδραση του μπαρόκ. Φα Δ μ π ε λ ά - κ ι α µε την περίφηµη ?υυτροφία τους, που ούτε µία ήταν ούτε διακρινόταν για σύµπνοια, διατηρούν το κυριότερο εμπορικό πρακτορείο τους στη Βιέννηι" το πλείστον όµως των νη- μάτων, ως και ο Banana, µετεφέροντο εις Ειέννην και εκείθεν εις τα πρακτορεία"[Ξ,12/. Εκεί εδρεύει και πεθαίνει πάµφτωχος και φυλακισµένος ο ιδιοκτήτης του σπουδαιότερου από τα αρχοντικά των Αµπελακίων Γεώργιος Μαύρος ή Σβάρτς ή Σφόρτσος. Στενές εµπορικές σχέο σεις µε τη Βιέννη, όπως και µε άλλα ευρωπαϊκά κέντρα, έχει και η ? ι ά τ ι σ τ a. Οι έμποροί της εξάγουν γουναρικά από την πόλη τους και την Καστοριά, κρασιά από τη Ριάτι- στα, το Αµύνταιο και τη Νάουσα, νήµατα από τα Άµπελάκια και τον Υύρναβο, µετάξι, λινά- pt, κρόκο, κόκκινο πιπέρι, καπνό, υφάσµατα και είδη χειροτεχνίας. Εισάγουν είδη πολυτε- λείας δηλαδη µεταξωτά υφάσµατα, κρύσταλλα, πορσελάνες, κοσµήµατα/ΞΖ,Α 153/.Έίναι κέν- τρο εξαγωγικό και εισαγωγικό ευρύτερης περιοχής. Αυτό έχει και τον πολιτιστικό του αν- τίχτυπο. "'Οχι ολίγα πράγµατα μας ήλθαν τότε στη Τιάτιστα από τα κέντρα προπάντων της ουγγαρίας και Αυστρίας με τα γερμανικά των ονόματα: η κούχνη |… ΚΓΩΉΕ/, τα φιρχά- νια|"ΠΡΗΆΝΠΈ/, τα στρίφια |ςψρπυροπ|' το χομαστρόφεν/υπ?"Κππ9ΨΡΟΡΨΈΉ * ατόλες του πο?- πιπ| κ.λ.π. /ΞΞ,9|. "ολύ συχνά εµφανίζεται η Βιέννη σε γράµµατα, λογαριασμούς, τιμολό- για του δηµοσιευµένου Αρχείου Ζουπάν-Μωραίτου /ΞΣ,'Α89 - 128/. Φα ίδια ισχύουν και γιά ; την Κ α σ τ ο p t d. Πλούσιοι Καστοριανοί έµποροι διατηρούσαν Οίκους στη Βιέννη. Πολλοί φιλελεύθεροι Καστοριανοί καταφεύγουν στην αυστριακή πρωτεύουσα, ανάµεσα τους και τα α- δέλφια Παναγιώτης και Γιάννης Εμµανουήλ, συνεργάτες του Ρήγα που εκτελούνται μαζί του. To πατρικό τους αρχοντικό, µε πλούσια µπαρόκ διακόσµηση, υπαρχει ακόµα|ΞΞ/Στη Έιέννη συλλαμβάνεται και άλλος συμπατριώτης τους που συνδέεται με το Ρήγα, ο Γεώργιος Θεοχάρης, που όµως κατορθώνει να αποφυλακισΘεί, χωρίς να αποφύγει την εξορία/Ξξ,38|. οι ξενητεµµξ… νοι δεν ξεχνούν και την εκπαιδευτική προσπάθεια της πατρίδας τους /ΞΞ,206/. “ta 1828 για τη συντήρηση του σχολείου ξοδεύονται 4417,4 γρόσια "τα οποία όλα εµβήκαν από τα λασ- σα της Βιέννης"/ΞΞ,45/. "τα 1805 τυπώνεται εκεί το δράμα του Καστοριανού λόγιου Αθανά- σιου Χριστόπουλου "Αχιλλεύς"/ΞΞ,90|. To µορφωτικό επίπεδο φαίνεται να είναι υψηλό. Κύ- πως υπερβολική είναι η πληροφορία ξένου περιηγητή πωςπιεπππιχτκικκΣκχικπκππκπιπκιιπιι Μπιπιχ………π…………η πνευµατική στάθμη των Καστοριανών ήταν γενικά χαμηλή και στα σχολεία η διδασκαλία περιοριζόταν σε απλά στοιχεία της αρχαξ- ας γλώσσας /ΞΞ,394/.Ψουλάχιστον οι πλούσιοι έμποροι μιλούσαν ξένες γλώσσες και σχεδόν όλοι είχαν εξοικειωθεί με τα αρχαία ελληνικά/Ξέ,352/. Χαλαροί είναι οι οικονομικοί δεσ- μοί του Η η λ € ο υ με τη Βιέννη. Η εμπορική δραστηριότητα των Πηλιορειτών στρέφεται κυρίως προς την λίγυπτο, την Κωσταντινούπολη και τη Βλαχία αλλά πραγματοποιεί και µεγά- λες εξαγωγές µεταξιού προς τη Βιέννη. αντίθετα, οι πολιτισµικοί δεσµοί είναι στενοί. 0 Μηλιώτης λόγιος Γρηγόριος Κωσταντάς μαζί με τον συµπολίτη του Αργύριο Φιλιππίδη τυπώνουν στη Βιέννη ~1796— την περίφηµη "Νεωτερική Γεωγραφία" τους γραμμένη στη δηµοτική γλώσσα της εποχής. Tov Κωσταντα βρίσκουμε στην ίδια πόλη και το 1305 /2,16/. Η εκκλησία του Α- γίου Γεωργίου Βιέννης αφιερώνει στα 1814 για την ίδρυση της *χολης Μηλεών πεντακόσια χάρ- τινα φιορίνια/2,21/.0 'λνΘιµος Γαζής γίνεται στα 1389 εφημέριος της ελληνικής εκκλησίας της Ήιέννης. Εκεί εκδίδει το περιοδικό "Λόγιος Ερμής", ένα από τα σηµαντικότερα όργανα του Ελληνικού Λιαψπτισµού, και βιβλία του όπως τη "Γραμματική των Φιλοσοφικών Επιστημών του 'Λγγλου Βενιαµίν Μαρτίνου"και ενεργεί για την ίδρυση της "ηλιώτικης "χολής. "τα 1815 ιδρύεται στη Βιέννη η "Φιλ6µουσος Ειαιρεία". Ανάμεσα στους σκοπούς της αναγράφεται ότι "Η δε του Πηλίου 'Ορους οµήγυρις συγκροτεί εν σχολείον πακτικ6ν κατά µίμησιν των Ακαδη- μιών της Ευρώπης".Ψο ευρωπαϊκό πολιτιστικό πρότυπο λειτουργεί στο πηλιορείτικο χωριύ.πα- ρακάτω προβλέπονται βοτανολογικές έρευνες και αρχαιολογική συλλογή. Φυσικά, η Αυστριακή Αστυνοµία δεν καλοβλέπει τη "Φιλόµουσο Εταιρεία". 7τα 2 α γ o ρ o χ ώ ρ ι α η επίδρα- ση είναι µάλλον έµμεση. έρχεται μέσω της Βλαχίας, εκτός από το σπίτι του Καλέα στους πε- γύδες -1?94- που έχει βιεννέζικη επίδραση. δι αλλες τοιχογραφίες στο ?σεπέλοβο, το Καπέ- σοβο, το Κουκούλι, το Σκαµνέλι, στην Αρίστη, το Δίλοφο, τους Κήπους, είναι νεότερες,των µέσων και του δεύτερου µισού του 190υ αιώνα. Φυσικά, αναφερόμαστε µόνο σε τοιχογραφίες 8 που σώζονται ακόµα ή που πρόλαβα να τις µελετήσω και να τις φωτογραφίσω πριν καταστρα- φούν. λεν πρέπει να ξεχνούµε πως όσα υπάρχουν είναι µόνο µικρό µέρος από το πλήθος των παλιότερων τοιχογραφικών έργων, έτσι η εικόνα που μας έµεινε είναι λειψή πράγµα που πι- θανό να µας οδηγεί σε σφαλερά συμπεράσματα. Η µεγάλη πυρκαγιά, π.χ., της Βέροιας στα 1862 έφερε ολοκληρωτική σχεδόν καταστροφή στην πολιτεία αυτή και τα ελάχιστα παλιά αρ- χοντικά που διασώθηκαν γκρεµίστηκαν αργότερα. Ευτυχώς ο Νικόλαος Μουτσόπουλος διέσωσε σε οντογραφίες, σχέδια και περιγραφή ένα από αυτό, του atop Μανωλάκη,µε τη χαρακτηριστυ κή µακεδονίτικη αρχιτεκτονική του και την πλούσια µπαρόκ ζωγραφική διακόσµηση/ΞΞ/Η οικο- γένεια Θεοχάρους, στην οποία ανήκε, κατέφυγε µετά την 'Αλωση στη Βιέννη. Κατά τα τέλη του 18ου αιώνα ένας απόγονος, ο Αναστάσης, βρίσκεται στη Βιέννη όπου ίδρυσε µεγάλη Φρά- πεζα. ο γιός του Μανώλης σπουδάζει γιατρική στην αυστριακή πρωτεύουσα. To αρχοντικό χτί- στκε από το Όρηγόρη Θεοχάρους γύρω στα 1830. Τώρα μένει να εξετάσουμε τα κ α ν ά λ ι α από τα οποία τα θέµατα και το ύφος του βιεννέζικου µπαρόκ πέρασαν στην Ελλάδα. ?ίναι εντελώς απίθανη η υπόθεση μετάβασης ζωγρά- φων και ταγιαδόρων στην τ…"υρώπη, ούτε υπάρχει, απ'όσο ξέρω, καµµιά τέτοια µαρτυρία. Για την ξυλογλυπτική είναι λογικό να υποθέσουµε πως πρόκειται για καλλιτεχνικό συρµό που δια δίδεται από τεχνίτη σε τεχνίτη σ'ολόκληρη τη Βαλκανική. Επί πλέον, όπως σηµειώσαµε πα… ραπάνω, έρχονται από τη Βιέννη είτε ολόκληρα τέµπλα είτε τµήματά τους, κι αυτό παίζουν σηµαντικό ρόλο. Λεν αποκλείεται, βέβαια, και η κυκλοφορία κάποιων χαρακτικών προτύπων. Ωστόσο το εκκλησιαστικό µπαρόκ των ξυλόγλυπτων δεν είναι µόνο θέµα σχεδίου αλλά και χα- ρακτηριστικής τεχνικής µε το έντονο ανάγλυφο, τα διαµπερή κενά, τη λειτουργία του καλε- μιού.*τη ζωγραφική το χαρακτικό πρότυπο αρκεί, χωρίς κι εδώ να αποκλείεται η διαδικασία που προανεφέραµε. τη βεβαιότητα χρήσης χαρακτικών προτύπων σταθεροποιεί και η συχνή επανάληψη του ίδιου θέµατος σε σπίτια που απέχου… τοπικά και χρονικά.7υγκεκριµµένη άπο- ψη του Γαλατά της Κωσταντινούπολης συναντούµε στο σπίτι του "ανζή-?αστοριά 1750- του Γεωργίου πράµα -λµπελάκια 1787- και πρό… Κομνενάκη -"6λυΒος 1833. "‘0 ιδιο φαινόμενο παρατηρείται στο θέμα του κοµµένου καρπουζιού με τη φέτα καρφωμένη επάνω του. "τα κατά- λοιπα του Κλεισουριώτη ζωγράφου Κώλτσου Παπαγιάννη βρέθηκαν πολλά τυπωµένα έγχρωμα πρό- τυπα,αυτός όµως ανήκει σε άλλη εποχή και σε διαφορετική τεχνοτροπία. ? συµβολή της ξέ- νης χαλκογραφίας στη διαµόρφωση του Θεµατολόγιου της ελληνικής αγιογραφίας πολυ λίγο έ- χει µελετηθεί.?την αγιορείτικη αγιογραφία έχουν επισημανθεί από ξένους μελετητές επι- δράεις χαλκογραφιών του ΝΑΡ!!λΝτ0"ΙΟ ΡλΙ"ΟΝ"Ι και του τπΡΕΡ, ο Μανόλης Χατζηδάκης δημο- σίευσε στα 194? την αποκαλυπτική εργασία " Η Κρητική 7ωγραφική και η Ιταλική Χαλκογρα- φία" και ο υποφαινόµενος µία περίπτωση τοιχογραφίας στο Πήλιο που προέρχεται από βιεννέ- ζικη χαλκογραφία|14,146-141/. ?τις ελληνικές χαλκογραφίες η πορεία είναι συνήθως αμφί… 9 δρομή.λντιγράφουν κάποιο ζωγραφικό πρότυπο για να γίνουν στη συνέχεια πρότυπα άλλωναγι- ογραφιόν. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της µορφής του Νεοµάρτυρα Ρεωργίου. Από ζω- γραφικό πρότυπο ξεκινάει σειρά χαλκογραφιύν -1838,1845,1859,1865- που µεταφέρουν το θέ- μα σε πάµπολλες τοιχογραφίες και φορητές εικόνες/11,46/. Από την άποψη των θ ε µ ά τ ω ν το πεδίο του νεοελληνικού µπαρόκ είναι ευρύτατο. ΄?να μέρος αποτελείται από απεικονίσεις πόλεων, άλλοτε πανοραµικές και συχνότερα σε γα- βακτηριστικά τους σηµεία. Η µεγαλύτερη πανοραμική άποψη της Κωσταντινούπολης βρισκόταν στο σπίτι του ?ριανταφύλλου στη Αράκια Πηλίου, έργο άγνωστου ζωγράφου/τέλη 180v αιώνα/. ΄Επιανε μια φρίζα και στους τέσσερις τοίχους του καλού οντά, το µάκρος της έΦτανε τα 15 περίπου µέτρα. To σπίτι αυτό, χτυπηµένο από τους σεισµούς του 1955, έμεινε ανεπισκεύα- στο κι ερειπώθηκε. Καταστράφηκαν οι ωραιότατες μπαρόκ τοιχογραφίες του με καβαλάρηδες, πορτραίτα, λιοντάρια και φυτικά διακοσµητικά. λύθηκε µόνο ένα µέρος, αποτειχισμένο, της Κωσταντινούπολης. "ε διάφορα σπίτια, ανάλογα με τις οικονοµικές και πολιτιστικές επαφές κάθε περιοχής, υπάρχουν απόψεις της Βενετιάς /σπίτι P. Σβάρτς στ'Λμπελάκια/, της Φραγκ- φούρτης /σπίτι Μαλιόγκα στη Σιάτιστα/, της Μαδρίτης /πάλι στον Μαλιόγκα/, της Χαλκίδας /παράσπιτο Ψριανταφύλλου-τύρα αποτοιχισμένη/.λπό ό,τι μας είναι γνωστό µόνο δύο τοιχο- γραφίες παρουσιάζουν τον τόπο όπου βρίσκονται. Είναι µιά απλοϊκή τοιχογραφία του Μετσό- βου µε μπαρόκ πλαισίωση, έργο του ζωγράφου Μαρέτσου καμωμένο στα 1800, και µιά, θαυµα- στής χρωµατικής ευαισθησίας άπιΦη του λιµανιού του Ηρακλείου που τώρα, αποτοιχισµένη, βρίσκεται στο Ιστορικό Μουσείο της Πόλης. Οι περισσότερες από αυτές είναι πλασμένες στο κλίµα ενός απλοϊκού θαυµασµού. Φα παλάτια της Ώενετιάς και το ανήσυχο λιμάνι της, το δά- σος των µιναρέδων της "όλης, κάστρα και γεφύρια και κρήνες είναι τυλιγµένα σε µιάν ατ- µόσφαιρα μαγείας /1έ,16/. ο λαϊκός ζωγράφος προσθέτει και πλήθος από δροσερές λεπτομέ… ρειςς, ανθρώπους, ψάρια, πουλιά, που δεν συναντούµε στο χαρακτικό του πρότυπο όταν αυτό µας είναι γνωστό/2,1; … :Ε,369/.Περισσότερα είναι τα µικρά φανταστικά τοπία. Και σ'αυτό, η βλάστηση, τα κτήρια, τα γεφύρια και άλλα στοιχεία δεν παρουσιάζουν την ελληνική πραγ- µατικότητα της εποχής. 'Υστω και φανταστικά, συγκροτούνται από στοιχεία της Κεντρικής και Δυτικής Ευρώπης. Η βεβαιότητα πού είναι φανταστικά και όχι απλώς αταύτιστα προέρχε- ται από την ,κατά κανόνα,διακοσµητική σύνθεσή τους όπου χτίσµατα και δέντρα υπακούουν σε µιά αυστηρά καθορισµένη συµµετρία. ’Exouv σχήµα ρόµβου, κύκλου, έλλειψης και ορθογώ- vtou παραλληλόγραμµου. ?ε λίγες περιπτώσεις η επάνω και η κάτω πλευρά της πλαισίωσης σχεδιάζονται µε παράλληλες ευθείες ενώ οι δύο πλαγινές είναι καμπύλες. Τα µικρά φαντα- στικά τοπεία δεν είναι ανεξάρτητα αλλά αποτελούν αναπόσπαστα τµήµατα ενός µεγαλύτερου διακοσµητικού συνόλου. Ψο τοπίο εµφανίζεται συχνά και'στο τουρκοµπαρόκ/κεντρικό τζαµί των Τιράνων, τζαμί των εργένηδων στο Υπεράτι, Τοπ-Καπί.../. 10 Τοπία σχετικά με τη θρησκευτική ζωή απεικονίζονται και σε εκκλησίες της εποχής του ελληνικού μπαρόκ, όπως το ΄Αγιον ΄Ορος, τα Μετέωρα, το ΄Ορος Σινά /Αγία Μαρίνα Κισσού/, ο Οίκος Δαυίδ/ 'Αγιος Γεώργιος Μυρόφυλλου Τρικάλων/, έπαυλη, περιτειχισμένη πολιτεία | Αγιος Νικόλαος Αρχαγγέλων Αλµωπίας/ και άλλα. Σπάνια απεικονίζεται τ ο ί δ ι ο τ ο ο π ί τ ι όπου υπάρχουν οι ζωγραφιές/ Γεωρ- γίου Σβάρτς, Δηµητρίου Σβάρτς στ'Αµπελάκια/. Σηµαντικό ρόλο στη ζωγραφική διακόσµηση παί- ζουν οι καλλογραμμένες και µερικές φορές πλουµισμένες ευχετήριες επιγραφές, µε φράσεις όπως "Θε΄*Χριστέ. Φρουρός του Οίκου τούτου πάντων δυσχερών και βασιλείας...φύλαττε αεί τους οικούντας"/ΞΞ,9/,"Εύχεσθε φίλοι...ξένοι τοις Κυρίοις μου ζωήν, πλουθυγείαν..δόξαν, πάντων αγαθών ροήν"/1έ,316/,"΄Ας έχει ΘεόΘεν ευφροσύνην πάντοτε των αγαθών"/ΞΞ,317/,"χα- ράν, υγείαν και πάντων αγαθών αφθονίαν"/1Ξ,317/. Ta a v θ o δ ο χ ε ί α είναι το συνηθέστερο διακοσµητικό θέμα. Παρουσιάζεται σε μεγάλη ποικιλία παραλλαγών τόσο στο σχήμα του δοχείου όσο και στα λουλούδια: τριαντάφυλ- λα, µαργαρίτες, τουλίπες, γαρύφαλα... Ανά ένα ή δύο, επάνω σε µπαρόκ έπιπλα, σε συνδιασ- µό µε φρούτα ή µε σχηµατοποιηµέν: φυτικά διακοσµητικά , παρατάσονται στη φρίζα των εσω- τερικών επιφανειών του τοίχου ή ανάµεσα στα τόξα του "δοξάτου".Μερικές φορές ζωγραφίζον- ται και στις εξωτερικές επιφάνειες ανάμεσα στους φεγγίτες. To ανθοδοχείο είναι σχεδόν το αποκλειστικό θέµα στις ζωγραφιστές ποδιές τέμπλων της εποχής. Πολύ συχνά εµφανίζεται σε ποικίλες παραλλαγές και το Θέμα του κ o µ μ έ ν o υ κ α ρ- π ο υ ζ ι ο ύ."Βνα καρπούζι από το οποίο λείπει µιά φέτα που είναι καρφωµένη με µαχαίρι επάνω του |αρχοντικά Πούλκως, Σιάτιστα - Κανατσούλη, Καστοριά - Γ. Σβάρτς, Αμπελάκια - Καλέα, Νεγάδες - Νανζή, Καστοριά -εκκλησία Αγίου Δηµητρίου, Νεοχώρι Πηλίου/. Περιορισμένη είναι η εμφάνιση της ι σ τ o ρ ι κ ή ς ο κ η ν 6 ς , όπως οιγάμοι του Ναπολέοντας και επεισόδεια από τους ναπολεόντιους πολέμους στο σπίτι του Ράδου/Τσεπέλο- βο/, η ανάρρηση του Πατριάρχη Καλλίνικου στο αρχονταρίκι του Μοναστηριού του "Αη Λαυρέν- τη /Δράκεια Πηλίου/, έργο που σώζεται µόνο σε φωτογραφίες /13,167/, Αναφέρουμε, ακόµα, το θέμα του α ν α σ υ ρ μ έ ν 0 U π α ρ α π ε τ ά σ µ α τ ο ς, όπου ένα είδος αυλαίας τραβιέται προς τα επάνω και τα πλάγια για να αποκαλύψει κάποια σύνθεση /σπίτι Ράδου στο ΐσεπέλοβο - Τριανταφύλλου στη Δράκια Πηλίου - Βασδεκά στο Σκαμνέλι Ζαγορίου.../. Μερικές, καταστραμμένες σήµερα, ολόσωµες μορφές στο σπίτι του Τριανταφύλλου /Δράκια/ έχουν σαφείς π ρ ο ο ω π 0 γ ρ α φ ι κ έ ς προθέσεις/15,1?1/.Προσωπογραφίες του Ρήγα και του Υψηλάν- τη φιλοτεχνεί o χιονιαδίτης ζωγράφος Θανάσης Παγώνης στο σπίτι του στη Δράκια |ΞΖ,71/. Σποραδικά εµφανίζονται και άλλα θέµατα, όπως το σ ύ μ π λ ε γ μ α μ o υ ο ι κ ώ ν o p- γάνων/σπίτι Καρανίτσιου, Βράτυρα.-παράσπιτοτΤριανταφύλλου, Δράκια/, το α λ τ ά ρ ι /σπίτια Καλέα, Νεγάδες - Τσαμπαρλή, Καστοριά/, το λ ι ο ν τ ά ρ ι, ο 6 ρ ά κ o v τ α ς, 11 ο δ ι κ έ φ α λ o ς α ε τ 6 ς, το ά ο τ ρ o και άλλα. Μερικά πουλιά µέσα σε πυκνό πλέγµα φυτικών διακοσµητικών δεν θα ήταν άστοχο να θεωρήσουµε ότι προέρχονται από το ξυλόγλυπτο τέµπλο. "ε όλα σχεδόν τα κτήρια µε µπαρόκ διακόσμηση υπάρχουν σε µεγάλη ποικιλία τα τυπικά ανησυχα κοιλόκυρτα διακοσµητικά άλλοτε στα διάµεσα παραστατικών θεμάτων και άλλοε υπο- γραμµίζοντας αρχιτεκτονικά στοιχεία /τόξα, φεγγίτες/ ή ζωγραφικές τους αποµιµήσεις.Βι- εννέζικη προέλευση έχει η επιφάνεια που ορίζεται από ανήσυχο πλαίσιο και γεµίζει από γραμµές σε μπακλαβωτη διαστάυρωση. Στις διασταυρώσεις των γραµµών ή µέσα στις ροµβοει- δείς μικρές επιφάνειες που δημιουργούνται υπάρχουν ανθάκια. To νεοελληνικό µπαρόκ ανανέωσε ριζικά το Θεµατολόγιο της παραδοσιακής μας ζωγραφι- κής. ‘Av και χιλιοειπωµένο, δεν είναι άσκοπο να επαναλάβουμε εδώ πως παράδοση δεν ση- µαίνει στασιµότητα και επανάληψη. Η παράδοση συνεχώς ανανεώνεται, αδιάκοπα δημιουργεί… ται, πλουτίζεται, απορρίπτει, παρακολουθεί το γενικό πολιτιστικό κλίµα της εποχής. Αυ- τή όμως η ανανέωση δεν είναι ευθύγραμµη σε όλους τους τοµείς. Ρυκολότερα και ταχύτερα πραγματώνεται στα θέµατα, δυσκολότερα και µε αργότερους ρυθμούς κυριαρχεί στην τεχνο- τροπία. Οι οπτικές συνήθειες και η προαποχτηµένη τεχνική παίζουν εδώ το ρόλο τους. Βέ- βαια, η "κοσμική" τοιχογραφία των αρχοντικών, όπως τουλάχιστονπξξξ&ΞΐΞξΞΞΐιστα έργα που σώζονται, αρχίζει µε την εµφάνιση του μπαρόκ, οι περισσότεροι, όµως, εκτελεστές τους, τουλάχιστον οι επώνυµοι, υπήρξαν και πγιογράφοι. Ρίχαν, λοιπόν προηγούµενη Θητεία στη ζωγραφική, τη µεταβυζαντινή αγιογραφία, και οι περισσότεροι µαθήτευσαν σε εργαστήρια του αγίου "Όρους. Από το άλλο µέρος, τα καινούργια Θέµατα,τσ νέο διακοσµητικό ύφος, τα ευρωπαϊκά χαρακτικά πρότυπα,για αποδοθούν δεν ήταν δυνατό παρά να προκαλέσουν κάποιες αλλαγές. ηερικ€ς από τις χαλκογραφίες, κατά τη συνήθεια της εποχής, ήταν επιχρωματισμέ- νες µε διάφανες ύλες, ανιλίνη ή ακουαρέλλα, όχι επιζωγραφισµένες. Vat στην τεχνική του νεοελληνικού μπαρόκ έχουµε την κυριαρχία του περιγράµματος που ορίζει οµοιόχρωμες επι- φάνειες /1Ξ,164,167,1?Ό,1?2/. “s µερικές περιπτώσεις το χρώμα εµφανίζεται σα μιά γραµ- µη που ακολουθεί εσωτερικά τις γραµµές του σχεδίου|1έ,183%στα κτήριο με τα τρία αετώ- µατα, αριστερά και στη ρόδα του βαρούλκου δεξιά/.Αντίστ…ιχο φαινόµενο παρατηρείται και σε χαλκογραφίες, ιδιαίτερα στους χάρτες. λργ6τερα, από τις αρχές του 19ου αίύνα. δειλά στην αρχή και τολμηρότερα µε την πάροδο του χρόνου, εµφανίζεται και ο σκιοφωτισμός/ΙΞ, 211, 1?,68|. Άν nat το µπαρόκ χαρακτηρίζεται από ανήσυχη κίνηση, στο ελληνικό του αντί- στοιχο παρατηρούµε κάποια στατικότητα καθώς και δυσκαµψία στο σχέδιο, κυρίως στα παρα… στατικά θέµατα.Π εκτέλεση των διακοσµητικών, και ιδιαίτερα των ανεικονικών, είναι πολύ περισσότερο άνετη. λισθάνεται κανείς το χρωστηρα του ζωγράφου να κινείται γρήγορα και ελεύθερα. δώ o ζωγράφος δεν φοβάται πως κάποιο παραστράτηµα του χεριού Θα βλάψει το 12 έργο του και ευγχρόνως εξυπηρετεί το ύψος του."ε µερικές περιπτώσεις διατηρείται η συµ- μετρία γύρω από ένα κεντρικό άξονα, συµμετρία του δίνει στο έργο στατικό χαρακτήρα /15, 142,143 |, ου παρουσιάζεται ακόµα και σε µικρές τοπιογραφίες/1],ΠΙΠ. 46,5Ο,51/. 'λλλο τεχνοτροπικό σηµείο επαφής του νεοελληνικού μπαρόκ µε το ευρωπαϊκό είναι η συνύπαρξη ζωγραφικής και γλυπτικής. Φα επιζωγραφισμΞνα ξυλόγλυπτα τέµπλα /ΞΞ,101,92/ |, 12,36/, λεσκοτικοί θρόνοι/12,7| ντουλόπια σπιτιών /ΞΞ,88/,ψορητξς σκαλιστ€ς εικόνες /15, 105/, τα χρωµατισμένα λιθανόγλυφα/ΞΞ;26|οι ανάγλυφες γύώινες έγχρωµες διακοσµήσεις της Αγίας Μαρίνας Κισσοί και άλλων εκκλησιών, είναι χαρακτηριστικό δείγματα, τα χρώµατα που κυριαρχούν είναι η ώχρα, το χοντροκόκκινε, το καφετί, το λουλακί και σε μικρότερη κλίµακα το µαύρο, το λαδοπρόσινο και το κόκκινο. To νεοελληνικό μπαρόκ παρουσιάζει άπειρες πλευρές για µελέτη οι οποίες δεν είναι δυ- νατό ούτε καν να αναφερθούν στα όρια ενός άρθρου, ούτε ο συγγραφέας του είναι έτοιµος να τεςαντιµετωπίσει. Ρδώ θίγονται μερικές µόνο από αυτές και επιχειρούνται π ρ & τ ε ς ερμηνείες που δεν είναι αναγκαστικό και οι τ ε λ ι κ έ ς. Γίναι ένα ερέθισµα "Μιτου πε- ριµένει δέκτη. Κ|ΤΣοι Α.ΜΛΚΡΗΣ ΈΙ.ΉΆΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Αβραμόπουλος Ριχαήλι Τα Θεσσαλικό Αµπελόκια.Θεσσαλονίκη 1961 2. Βακαλόπουλος Απόστολοςι Ιστορία της Μακεδονίας, 1352 1833. Θεσσαλονίκη 1969 3. Βρανούσης Λέανδρος: Ρήγας. Αθήνα 1953 &. Βρανούσης Λέανδροςι To Βιβλίο Τεκμήριο και Μάρτυρας της Εποχής του. Αθήνα 1982 5. Γαρίδης Ηίλτοςι Καινούργια Χαλκογραφικά Πρότυπα για την Κοσμική Ζωγραφική το 18ο και 190 Αιώνα. Μακεδονικά, τόµος 220ς. Θεσσαλονίκη 1982 6. Γεωργίου !!λίαςι Νεότερα Στοιχεία περί της Ιστορίας και της 7υντροφίας των Αμπελα- κίων.Αθήνα 1950 ?. Ήνεπεκίδης Πολυχρόνηςι Συµβολαί εις την Ιστορίαν των Γυντρόψων του Ρήγα. ΞΞΞΞαλι- κό Χρονικά,?τ΄τδµ0ς. λούνα 1955 8. Ζάρα Πόπη: Η Γοργόνα εις την Έλληνικήν Δαϊκην Τέχνην.λθήνα 1960 9. Καµηλόρης Ρήγας: Ρρηγορίου Κωσταντό Βιογραφία - Λόγοι … Επιστολαί. Αθήνα 1987 10. Κουµαριανυύ Αικατερίνη; "Λόγιος Ερµής". λ6ησαύριστα Κείµενα 1813 - 1814'ΆΘήνα 1969 11. Λότος Γεώργιος: 0 Ελληνικός Ψύπος της Βιέννης απο του 1784 µέχρι του 1821. ιδή- να 1961 12. Λεονάρδος Ιωάννης; Νεωτότη της Θεσσαλίας Χωρογραφία. Πέστη της Ουγγαρίας 1836 13. Μακρής Κίτσος: Οι Φεγγίτες των Αρχοντικών. Από το Ευζόντιο στο Μπαρόκ. πρακτικό 13 του Α΄Συµπόσιου Λαογραφίας.Ι.Μ.Χ.Α. Θεσσαλονίκη 1975 14. Μακρής Κίτσος: Η Λαϊκή Τέχνη του Πηλίου. Αθήνα 1976 15. Μακρής Κίτσος: Θεόφιλος /1878 - 1934/. :ΞλληνΞς-ΞωγράΞοι, τόµος 1. Αθήνα 1974 16. Μακρής Κίτσος: Βήµατα. Αθήνα 1978 11. Μακρής Κίτσος: Χιονιαδΐτες Ζωγράφοι. Αθήνα 1981 18. Μακρής Κίτσος: Η Λαϊκή Τεχνη της Θεσσαλίας. Θεσσαλικά Χρονικά, τόµος 14ος.ΑΘήνα 1982 19. Μακρής Κίτσος: Εκκλησιαστικά Ξυλ6γλυπτα.Αθήνα 1982 20. ΜΕγας Γεώργιος: Σιάτιστα. Αθήνα 1963 21. Μουρίκη Ντούλα: Αναγέννηση - !!ανιερισμ6ς - Μπαρόκ.Αθήνα 1975 22. Μουτσ6πουλος Νικόλαος: To Αρχοντικό του Σι6ρ "ανωλάκη στη Βέροια. Αθήνα 1960 23. Μουτσ6πουλος Νικόλαος: Καστοριά - Ta Αρχοντικά. Αθήνα 1962 24. Μουτσ6πουλος Νικόλαος: Τα Θεσσαλικό Αμπελάκια. Αθήνα 1966 25. Σιµόπουλος Κυριάκος: Ξένοι Ταξιδιώτες στην Ελλάδα, πκπκκκπκ 1800 - 1800 , τόµος Γ1. Αθήνα 1975 26. Σιµόπουλος Κυριάκος: Ξένοι Ταξιδιώτες στην Ελλάδα, 1810 … 1821, τόµος Γρ. Αθήνα 1975 27. Σύλλογος Σιατιστ€ων Θεσσαλονίκης: Σιατιστέων Μνήμη. Θεσσαλονίκη 1972 28. Τσαµζοης Παντελής: Η Καστοριά και τα Μνηµεία της. Αθήνα 1949 29. Χατζηµιχάλη Αγγελική: LA SCULPTURE SUE BOIS. Αθήνα 1950 30. BASIN GE'RMAIN: BAROQUE AND ΉΟωΟΟ. Λονδίνο 1964 31. ΒΟΞΠΗΚΟΥ ΑΤΑΝΑ5: DIE BULGARISCHE VOLKS KUNST. Δυτική Γερμανία 1972 32. BYSCH HAFALD - ΣΩΗ8Ε BERND: BAUKUNST DES BABOCK IN ΠΤΈΟΡΑ. 7'τουτγάρδη 1981 3.3. DAB GROCHE BILDLEXIKON DEB ANTIQUI'I‘KTFN.Bt€vvn 1977 34. GJIFOKASTFA: 1…ΞΕϊΜ CITY. Τίρανα 1978 35. Ο?ΙΜΞΩΗΙΤ% BRUNO: WIENEF ΒΑΡ.0ΚΡΑΒΆ5ΤΕ, Βιέννη 1944 …"--……---- 36.011…) G: DANZIGW ΒΑΝΟΚ.Φραγκφούρτη 1927 97. (YURI-IT CORNELIOUS : DAS BAFOCK η UNI) FOGOCO ORNAMENT DEUTSCHTANDS. Βερολίνο 1889 38. …Π.ΝΈΉ A. : BAYEBICHES FOKOKO. "Μόναχο 1923 39. BITTER FRANZ : ILLUSI‘FI'RTER KATALOG DER ORNANENTSTICHAWELUNG DF‘S K. K. OST‘ETPFFI-CH MUSEUMS m KUNSI‘ UNI) ΄.[Ι*!ΐ|)Ό3'ΙΨΙΕ΄.Δ Βιέννη 1889 40. ΘΑΝΈΉΤΑ… Η. : ΝΟΉ1])ΕΠΤ30ΗΕ BAPOKMOBLEE. mmxmxm Ελµπερφξλντ 1922 41. 5«'ΈΗ?-ΠΤΖ Η. : ΈΗΤΤ03ΗΕ ΜΟΒΕΙ. DES BAROCK UNI) ROKOKO. Στουτγάρδη 1923

To νεοελ>…γ…ό µπαθόκ και οι οι"; του / ' ΄ µονάδα ό%7΄αν1….νΜη Πω ςφΓ::νι.νη . χχ . - || | . Μ … ίν…λΗ:ϊ4 ' Κ , :ί7ΐνυνιΜ €Λί΄ Μω- … ) . "χ (&&!!! . ιο ξ1Π6Ρόζ )!Νμ(΄ι'. ξαΛλΨ€'ιΉ… € ΌΜι&ιγµ ΜΗ Βνΐω1//ς , " Λος'νδιΉ | Ντεπ… … - ΛΡόΧέ(…ψννΉηων µα…… ΛΡοΜΨπ… µε; ΜΜΜ-µ……" Λι,-ινών …… «Ε…-μ…) έ΄…φραά…1… Άρµα ϊ… ΄ ' πιο yaw“ στι…»Μ4(α έχω (% ΄/ 03061 αΡΚΠέα%Μν΄ , πήχυς/…; Μιαψ "Ηθη, "…>.λ'.η……α! οοΜυδυψ|α, » έ……" (&) Ξ) καπ; (30213). …' Χ Μήθ€α ΄Χ'6'ν 9. … ι… ., ' ΄ €΄νιι1 / ΄ |. | .: , . . ' Ο '… «Μ'-τς… να… γ: - - ||, & . |. , . , Μ… χ,έ…ι… έχω…: &&»: &… Κύμη -'΄ - -… . . '΄ ΐ0ν'Χ… . να ι.Ξσ παει; ,ώ| "και η |/ "| η » . ω . Μ / € «αν: τα κΐ…"ά ' . … |!" χ I κ L6H 1W” ΄΄ . χαθώ ' βο?καΝ…Η µια. μ(ΐ% :Ρ ΄΄ ' , . Θ΄»… %Ο΄αΜΌ «. ? ζ.+ ΜΡ…ήΡ/)Ώ H , … , (… ΉηΉ, , Όω…΄… ' ανακαλιΜη… &… . " «Ν=-3)" µ…"… 4(άΜΜ'χΧλε ! και…" β΄ … )ω Ενα ιο ΐλλωνιωι !.ηςεςΜ , Η ηάΘωι'.'4 χε… 9-4: &… ΄ ' ., ΄ ":" χ ,,,… (: όΖιν"ΆάΜιγΜ… Μ"…γηώ %. βάζα», ' ζήτω-μέ… Μεγκ. …………… Οδών τ……3αΜςΜ… , …με…) Ήλιγλ…π μιΜΚ9) "- Ψε"νύο'ρ lav µε… πιά γι΄Ψ΄ θα ές ? μια…"..- εκ.… . "& ά…: γραφή,, η" ,ι;σ.ηι.Όήη ως:, χµ; & . | αν ιΡµ…Α0, θα: ΨάΥβΜΝ … και … Μακµ.|-ωι'η &… ην)" πω σε.-, Με»… με, ΄΄ , '΄΄΄΄΄"΄΄΄ "" ΄ " ' ΄ " ένα… # 6……6 … , :; Μα ά΄'΄Ώ'"λ"""4 να… ά6΄ί€ι .»? Γ?Γ΄ν c4 - ί να…""; αν…" ("Μ (""να !Χ΄γν"'" "΄" …. Ι"?" " "> "- βε΄|η >… |9… (έγινα. θαυµα… µας "κι… ", &; 41-χ6ψ…΄/€τ… Δω µια ω4Μω βρωμιά . Μήνυµα ί, Χώ΄|7Μβ ". γύριιΜΜψι#Μ4 . : ' τή των Επι!" raw/r, των Αγά … "&" "έν & , . ΄ ΄ µ΄ "(έιτ'Ρ ," Η "το ΐ441ι" πανε: Ο χαρα….- w» {Cf/u“ µ» .||-')ω)Μπ Ito: 47'an 2H7 #…α/ιγ.,'47 ? Ο' πρι Ο|40ι΄ … :...1"""." ".?" |%"… &": 44'τ΄ΆΨ0 "µα…-# α΄ ' β|/7)#ψ/α/Μ 0144/ om‘vk‘w ΄ ("αν . " "να: (καν… κ''(ΐ ' . ' όλ' άυλα =… …- nil/guy, r ΄ μι ;: Μ…? "Γαµώ". »… . ΄ ' …' Γλύκα…" & χ , | , - . . , … ΄ . εφαγε…- 2n— Γεν…'?…",΄ήΜ …;… )4» ω --…α4|-4 µια απλα, ρινγκ"? .㵴,]Π… τιν σ? μας; … |?α .Χκα »: | "& να)… χωρα ' Μ:τμρ…| ||. αν 4΄ν7-μ' η… ω΄΄ c) (η ή»! η (:… “at". . … & αθώα & ι"… : Βάνα, # αν; κο . … θ &! Ή να 6 … …» ωι'|'Μ&7ωΜ . ??? ΜΑ … & γ» …' , Η; Maxi-1 m έξαρση-άν… ?! παω/, [Νας " "4911", ] ' ' &&: ' χι,3,ς'|?; [χ Αλ… & όλα Μα΄ χαρά να µαθω µ,- όνψ "τα "ένα" ,Ο//ο'7ι |…" "6:16? Έιτς . | …;-4…/ |ωχω΄ς, ,,«4%'΄κΏ΄ιαλς΄µν, && η?ω &? ι|)ή "! άνευ (η , α…& Γλέζ- ΄ ,΄ ,"…-'='… 31 4610 . & - »" ………… / "Μ'/θ; … δΜανιηων ιλ4,'…'ψ…, ανΉµ8ψω τα)…" Ο"… χραπ…Μωη… με.» &?" µα Μ ……) ΄ ;, Η., ) ΄ ανά/Λέω (: ΄ . . . - Μήνα . . µε», |),|υωω.… να, | χωρα … Ώρα, ένα τω- "ηµων… µα" , > η l χαρά ' ένα… Ήο…'Λωμ;€Μ αι|αιρι-΄6Μ … Ο… . ' , ΄ 2% , €"… ("1 ηΉη;γι΄ει΄η 3141 ψΡά…1'Μ'ιΜ γμτ 14η had/124;, τα 6,υ1|4 µία- Α Με…" εµ- Σιιλαπ, να, Μη α μ.,-||… ι… μια......" ο:… άμα… "Η η………...τ. χΧ. ,,,./Μ . ι…. ΄Ό-α?ιΐΐ΄, ; ;;;: .- ζ"µ'.'ψ :)… [ν τα". Μ ρεματιά : Η"… »…» "4010000" &… απλα. …. ω ' ' , Δ": "…,… … µ'… ο» ΄ Λ "η 411νι€| #-βαα…, ); ,ξΠα1ψΜ, έβψ:.χ&, I lQ/iqfflc.’ , ":" , . , . , θα… Μέι Έγιµ)ηιια… εµ"... "ΐΐ'΄'2/ µάς." Μη », 6ηι'έΡε|-> &. θ ' ΄ ' Λα…ΜΜ|…' τω. ' ,ω| ο..…ω…… , Ο 'πα) u. Μπι/πι ., : . ,.','΄.. Φαΐκ- % τι…-… &; χ," «1w: ι… n. a κατ…; &; &λ6'/Ιέγ&) |?ά1΄ιλ|ήζ "& η'έΜι'ι7… Δΐα €… 41114… " …",» χµ [ναι/Λ µψ|ι- ' ω Για". έ|…ψω ' ιν. αν # Β…. 4 ραπ": ' J - . 1.... ¢Pé;;v ι'θα:'ΗΔΜ #… τα . … Β'Μ,« &… 14" ("αν µε…-- " - Ε.µ……… … …και των." | "0 "Δ'! ". Η" ' … "δές (Ώ; αι .', ' ΄ Δ ΄; ;; & ,- β…'|.Ήα΄ αν… ν" |" ""Τ"0ι ΄ * ( 7 ΄ αλά? " "µ'/"΄" … .' 7ιµ Γηψ%ς χε? … & ,,,; » |.-μς. - . ' Ζω; mamm- Nxmwwm ' α΄" '/Ξ/,|Μ "…""… ΄΄Γ"΄" "…. ςιΜΉΜ 261€… %" … Μινγκ/ν- ”fl-V1? (αν ένα.; ο να.» 06.1 «';ήΩ'Μι΄ι - |…" "> 1- .- & Η 1 (η Η,; η'…" τα… << :12 Μ »… η , να:"… "για; . - . W . Με" ' ν µια αν…" "| . Luv} (“‘11(\ “Vb, ΄γ μια"… , . ν΄ 8ι1χ'αιια ""Κ"'΄""( (,… #χΠ:γτι…ΜΒ ην » "Η :… … α')… β"?! αν…" Ζ - &&)…" Έναν, η; Μαν.-1… βψ:φμρ:|4γ… ?ίΥΝςΥ) :… |?ι|Ψλω.-Μιι … || |ΛΨ|'ϊη Μ »»»… ,µν ΕΜ"… ρι|'Μ0έ:µ , … Μπακάρ Λαξ"… Άικ…" |ΞΓυ'|ιΜ βί- µ| ΓκαπΛα:λ Χώ'5%) Χψα…… M. /χι»δ… "ψ &" |" όλω Μα΄ χωμα να "αΏό, ω ό… να ψαξω" ,ο|Μ)ι '" …τλ%'΄ϊΝωΛάµν, θα &… . χαπια Η ιών; " ("καθά ' ' 4 Ψ όΜα ν1ηζ;Έλ-ζνι#µ€Ήµέψκί µια); Ο"… χαρα"… o &, Κ|΄6λιΜή βό5θ€ , Μ Αΐ/€%΄-π; , ία… (&; ,΄ ' ' «: ντι/83η /)φΔωΦιµ, έ…, 333 χαρά να Ώρα, … έν org 1;.- τα) κάνω….- - ψ4Μ…τ΄νν. ' ?:ω6…, ' ΜαΜ΄ ' | Μ , η#Μω νι……ωμρι…… ορθά Η ' ; 064 τα, ' ' φάω- - " . ν &… …… & ' … έ"… (αν ΥΠΏη;γιΏΏ| 8147 Φ?ά;ΜΜ'ιιη [αν Μη µε.-31924" τα! τω Μ… Με… / 11 [: ΜΒΜ… ω… ΣιιΧν:π, να, »… « μαζί.… ι…- lads»... ., ο"… ένα", & … αν4ι%΄ψ6 &»… µη,"; Γ΄./[η ,… /… , ………… ζ΄! ' . . ΘΑ. Ή- &?Γ.π'Γΐ' 4 ο- 611,1; , . .. θα!" ν);ν µε τα ". ."," . » Χ"ΥΨΙ"γ αν… &… Μανόν-… … … |" & & Συναντά ΄ χαµάµ ΄ Μάη : τα! … ω . Μ%!94΄ #, Ν ' ;… "αν αν" η «#70 …να "000€ φφς,' "& : . ι , . 'Ο ΄ " δ' ' ' Οι… Μ΄" βάζα, θε. # ) να… ια (. ε' * '… "…'"… και", ' | &» . ή , µ ,ίη . . . - 76η?" "Χιθ . . ?. ΟΜχ".΄ "να, µ ΄ ' χώΡ,4 Ο , ΄τν|Η… ' '; | Μ ' ΄΄. Νλ0) λα ' "(é/I2; 60650 I M . γΝµν΄ & β|/?λω3Μη 474€ |γ… 76/1… να, , µ.µ ΕΜ…" " 'κ΄:… , Ηως';ι΄φ Λυών…) ΄ &? … ΐΜ6'ιεΛα/Ζδ Χίλντε?!) Χψ4…… L». txahw "… /)αω΄ι'7.ιν. 1770 μ… ("ψ '?ω ψαξε… ,Ο'/έ΄7ι' |" "α'?" 76% & Θ | Γ; Γ…;-4κο' |ωχμ,΄ς. ών; … ανωµ:έ,,ανΧα .,-. 4-: Η". !..…. ,… "Οι" χαρντ) … ολΑµγ,.,…΄, ; Ό| φωτο - M53 w ανα. :! … Μαξ Ο"… π|(ΜΙέΗΜε. &» 6-14: &, 61444 ΄ ,Μ Άΐ/€1/Ηπ, ) Άι… (&. να & ΄ ‘ «ενώ; &… μ΄τι/εξ… /)||Βιυ&ι΄κη ΠΙΟ!" Γ)… να Ώρα, Μ θνιΓη Η…" σηµιη7ι:η 14.4 κάπως,… -0ωαΝ…σ΄νν.- ίί'λ|!η 1ου. έ… µια χαρη" αν"; µονο 0 α) 6. |" να" α…." χαρη % 64 ιδή… Με". &… ακμή.... σας… Ή6ωωΜµ'; |, ηβθθΞΜω…΄ αι|α:ΡρβΜ πω Μαξ αψ||1-ν΄Δ΄| ανο.)ε?ων Μα ψοΜια … µ1υς…ιλ#νιω ΡήψΘΚ΄- … €)'γί - Δ… Om." 41&'Υ"17ε> "0… &… ' … ' ' "οι.… … , Η & 4&, 617 Π,! ' . .… . . , Ιζ΄4 . ηµιιι11υηι,Ή : * "…ή/> - , Ila/co . - . , .; - . Δ' ΄. 141 , *. "Με! "… αν΄ύΑ6,… ϊτψ- ……ΜΜή'…β'…'"Έ""… " - . …. εν… α…΄λΜΥη "όψΜ ΓΨΜ" . Αλά'7άω επί»; ί|7φ-η αηΜιω7ω η", ΄ ' αν ' Αλ .…γψα, #) …. . |8 Ξιζι |1|β||υκ'ηβ… "'να…" "η… ή… " ' 4473… "& . ' ., κε] Μ Κ"… Μ ύ1+, ΐβφη ΄ " … ' &. & γ και.) "ο: Μ ω΄7λ&' δέν " ΄ 1444 ' ." θα": ή το flaw/.4 it“- να…] Μ … Λία: . , ( "αν διά/Μ.) εννέα , Η!)ΜψοαΥΙη τα… ν1υ€ΨΜ…ι:… |…ήψΘι4. Μ &»… #4νψι7 ενώ … 01…'γ'|γ.-, "|?!" Με"… Will/NV (ΡΜ ΨνΜ…ι /ΨΜ1Μ| +… Μ΄ Ναό-"σ 2% , ΜΜ . , &" τα! θα "Μα ατα - μαζί… … Μ …6 &… Π΄ί,,ς1 («Κιμ µε, σ'.-΄……./.ς,, ι…ζ'α7΄.6 τά] "Μ .- «ιΛΡ-- …ιΛ'.-'΄ α.,.'7'& ;,υ|΄-υ ιΜ.ν- & Δ; (ιο-14 " ' (# "Ρ,/' Μη η" '""'θ α'.… ""νΕ΄" "αγύ.,|θ… … …γ-|……"π|Ηψ . , "Ν'? |", &, &: ιώδιο… µε… ρα . & ΄ η Ναι/'Η a 'λ & r) (J {Ava-1 Ψάξε/" "γμτ… ">… | η" 41" .… ΄7α' ΜΜ7Μ΄'7θ Ηλιάδη… 610 σ…… τα.» ίβψ; "ψώνια/|7… β'Μΐ|/Ηη ΛλΜά.Ά "θλν…«/…ς|ή «γα-ή το.» υπκµωνιβινω αι. , |"? ζω ,ρ|ω…ν.… "μα…! "ή. … Λ , ",,,," & axial/urn... η…) µάνα |4: &? … #"-€|…| ΓΗ'υ|α] Μ (η… … Δ',» ΐ|7ς?η, " Μαϊ, έχε… .." "δώ, fut/107:7- Κ' Eta-uric. ," Ζα)6/ι" | γτ µην Μ΄ & ΜΜ(')βι'4ψρ…' , "".... "µυ ΄΄, ΙΒ', ιΜ΄ -…4Κ . , »"… 024 Μ(Ν/θ ΧΧ"Χ. … ψ , … [ca/VI" και …»"… …' χωκ…΄ Πω … |'?1΄/ω…1… 60… Ο… " άλας", 10v ίμωνιηω' (ζει: αν) µήλα κατά μια 0547130… "ο…" ='; σε... ν ΈΜµ)"ιια… &… ., , Α 6η'ΐΡα/ ει …. ές. Μλωωγε έχει… (για… »… …-……΄ roared/"“0 097% "' "Μ" …: .: '… η κρίνω; ' καβγά ια |"! "ΜΜΜ το "πλαν-…', "' Liam/76.21,)..." 1 f7““‘l‘“ flaw'trwvm‘ u», "τα ;" ' . . χω και" ανά… |ΜΜφ| &… β΄" …' ' 0>ιι'ις. &? Χ «turn/1.44.7», to ma, … Δ "" [;)242΄ ΐ4 5|246/2 =/ l . JV, (&) 32€: » &…" ιν/'7|'/Μ/€΄20ο/ "ν ΟΚν'ι'1 "(ή |79 μ; Γ΄ειΜ.-ι ….. αγά/39 Κιν-ι΄;"7 Μ & "…. "&… +: … «Μ ("αν κυκλο) αν; & … 7σι'ηω)ω/ ;ή]??? ) 614076; ι.ηςς7σ,Μ…,ατ:,… αν… ια ρτ…λώµ|)µ):ω ό"|-Κ΄Μ»-λαεν'. 6"*Ψ 1n x‘oycfiiatq icy “Him”, "ΚΨΜ- Λμ"ιν;, ω πάψω ΐΜΜ/&ι7|ις, (ή… … /Όκε»ψ|…΄|΄ ω χ.ρι.:µ#΄ αηωκ,ξ)α, and 16; χε»Άα;µ:ψ,……' mafia/Mr, να απμι3λ6. µπΜν7Μ0 Ο1ψ|Χµ(α »… «και»… /ιηττ…Μ… ΥΠ6.΄Ρχ΄&;,άιημΡα)η Πρόέύ,ψβς% 61.4] ι….χρΓωπ- "Β έψαξα… "Η…" έχω…-΄ &! άναψαν." "& θ…;ώ+Μμ&ω;) Με #… τάπα, θ"΄ί΄΄|'"α α,; ρε…, ,;…β4;…4,-.-… ένα τη :?;μΞ.ι&ρ.| 7ιι1 χριυ…….α| , 2΄νι|-ιΜΜµΓε Π!|1|ι'7:'-µ7 ?ω,΄ Μ')…" ηµ;η1……,;| /16/ 422, "Μ' "Ράά')4΄"'& ΓγεΖοηιγ ζ.΄€ν…νων 144 χιµπ-.εΜ Μψιθ6,/χηβω «'- έψο…>.), Ο θίύψι)η … "» ,-ε'΄3ρ χζρε,ιΜ….;ψΜ…σα Μάνα», ό|υ'0 /ιψ,(Μσ)ώ( (σε ίνα-ΑΩ» :΄74αψ|;Ή… ανακτά, νΨΜ…ΠΔό΄ΙΜ (,ΐ"6ψ&ν"+% !. ναΜ| … ΞΚώιακ«Πκυ]… /?Μί;ι|'ιΜ, Ο|΄|)(ι;7Ώέ α:ς/αψέ΄εΏ-| # ζ'--µη 2604 ύ1ωγ4ι… του Μ7υν;ω!. | .…΄ς:Μ+…α, άνω…. &… βεη;,';ιή|'όζη αν… {we/L.“ "… ό……ν.71τ…|, έ%λαιΗ΄ ως... ενώ!"- β1΄ωρµά Πω Δέν ε/Μ…ιλψύ;' ω χξψώαπµαγμ («π.χ-.ιΚήώ,ιλαωα… Ο! λαών.… /ιγµι;΄ψς|-, Μ΄ Χ/"/…ψ…ωΥ…1 '" ι'Ρ…"΄"*"' ''-')νΠ΄1 δ!" #12" |7ί|7…α ΄-΄.Μ΄';'΄Ψ "* ς'"΄'"΄'΄" λ΄'*΄μω βαν-Μ… Μεν ια '1«σ"χν…ε-; "… (Hm/r6; mm 74» K‘s/f‘it’Dt-$¢-lM-' Η…) | («βαν-«…. ανµλι-ιι|Ι-| .ν΄:';©…'ς Ρ"Ηπ, … να δώ… ΄ ' ' ΄ 04? ΡΥλε:..αψψ …" ΄"'Χ"Ή€4'ΐΆ 1… ΄"Χ"΄ι'…… όψει) ha &… ΐ΄…ν)νι!:4αωκ Ρ)6"Μ-ηΉ"'΄ '΄%'΄ΚΉ '΄΄67(θ"ν"…Δ ΨΙά"" τα: « |)?" Να- όιαωι…ς-, ΖνΜμ.…;,,,/ Θεώ.» μας Μπι; (ac/'6)»; ,a‘nm "χα…" Εαν. 1-6"΄'7ΜΜ Με? && |Ψλς|΄Ά…αι, 2η-.ι);, &" ||'7Λ|-'ιμ, 76 να» ψ &]… Ρετ κά…" Θωθ ο» Μ?" ά…… &" |6ψ|…κΜ7 Ζω |όΛαράις, ΄΄Β'ά1 πάΜΜ:βο'| έεχ'…α, πω αάυ|-ωωη µαζι… 2η («u/€459} (η Ο|/άψ 'χω όλα:, χΡι.΄κ.#ο, Μ'… ςηφξαε)η΄, διό… "αλλαγη" Μ ςε…γ…α-ψ Η… ……φ……:γ έΟΓώ΄ ικα "& Θ&Με7)ω3έ2 "|0 /|ε/)(-νςλ|ιε ιε)'ιβω '… & &» πλω Μνις'; κατ΄ ίηψρ:=.ά|μ, |1; Σω "αγ:; μία,… Ο ("η αν." ., μια, ι'ΜβαγΉηώ μα Irv €ΑΑ«ν…υ χαρώ |ινά…' το εν;|?4ψ(Ρω Μη Είψα…η (Ia/”oz... ni/‘t’M-r new; &. ΜΜ".ψωε , 639679; … ιών/Μ…… Όνωγοµτ| Μεν. 6;%/ψΜΠ«ν / ??… "ζ.…γωέ,γ,4 …… ηθαΓΡα.…Ξ/μ … |),Ωεχνψ ,τα έχω 90444." |»; πµ θα, (Μ΄/…. Συµβάν… ει……τν4άκι… σε. αµ……'…κ΄ Λέλα; …0ψη΄΄ … mung/2w“,- {quuqq nnpnwu‘fi_ Ο! Μαινω;µ»1 &… "εµένα"; "… ι?αεω΄»…ωω τ…: ή"… (Βαν θ%|ω;µ ΄΄)|΄ά" Η&ιψεμ΄ρµω Ρ'΄Π΄1€σ'/7:'4, β?Ήο΄Φ1ή β; %? ;ΉΐΜ9…' "& I 4 µ.… Μψ:;η…… ι'ι…7΄)ηκώ…Γ… µας; "& ζ?ψκ!νΜ'ς (": 0γθΨ!ώίώ,΄ ί€Μ!ν…ογι%ω΄ |'|Η3µ'σ΄ΓτΜ. Με: ω|ψ;']Μ ;;... ιζ…) & Ζαν για?/υ… …' ψι-'ς7ςγ µε! άΜμ?6Α(#Γ…θ 7.0 &…" ιµσ΄/ ρ(θ%χν… &» νε.-41……'| ο. εχοηφιη…' ,…Δ.-.…φω µε. να. (ω,/… ο.… χρε…| &... 6Μ()(Μ ά./ε?υ ει'5)βΜ'ή ΠΜΚ6'θςγάέ΄Μ…Νή΄ αλά όµ"?"ψ"ί µα %] Αΐ€΄θ% ….» ||| , ψζ . &" 1-1 ν & έ΄ΐ |ζή Ξ.,ι΄ζ … "" ι΄|…Η αν. & Γ'… » | Ψΐ ' θ…- C ' ΧΧ . …. ψ… ζ΄] (& | "Άει, (Ή,΄΄| 14η , "&; ων 1κ'ι'νΓ-Μ; … αφ'-1φΩ΄μν. ΧΡ4&4ι1:«. Κέιτ Μ": #ΉΜ| , ΄?α +ίς)7ι.΄;>΄ .… & σε 1/14 [νωχ- χιρ./.. .… ;?#ι2.ή& µ..…. .; ΧΧ... Μ' χω. (όσα. μέλαν, έγνϊ="ΜσΖάα,… όλα ά/).α΄ ε)&ΐ…| … ελα; Δάντη," .... ω.΄.(…"Ό1 αιωγ'Ψ &: &"; 61-ιιά?&΄έ"ίι( 'ηά'νθ να; "6" άάι'ΡΜ αεί/. 7αχψ.Ώμή … | |4 θΐ"ωητΠόκ΄ ζώο/67) ί΄πιψι'Λ#; μ' χ'ι.'µΤ.θ µέσα)… µια… ,'ιΆώινγ /)αΜκ|ψ[ψγα… ί'/Ιΐ΄΄Μ ιν άξια ( ". ]η:'. .»! μια. &»! Α!. [ο €΄ζ:',/ (Ll/fa Ώνα. ζω , (Η |; Ο .)? "67 |… Μάτι «&…» αρχικν:….4 Ο &» ί" …; γ; εκ, … εφ…ώ η.) ρωταω αν… η…" ω |σ΄14µκ αν…Χ-…ή… δημ., ΑΜ:κ…κ« Λαγός". β; τα αγ…») &… ηφ/4ι?θ|αή ΜΜΜ/61, Μίκα/… , [10.4 τό θί>πκω/ … ψ ΐ-µ4?? οΖ(εµ Aid: … 3χ΄ί/. |" (ία-| :=……ΐ/κο &! (η 91 /,0' από ακω ν'ι'΄,#'΄/.ή "αν. Σω… "Γ΄…" "αν"… τε. 4,άιΥς' … µια Λες-. & Χώρα…. Η… 'Νί)98Δ,.ξΆ καί/Η 7171… Η.» ./ιΔ€λ)ω…ηα. µακρινή …… &; |7αλ.α-… ι-Α47;η " β("ί'14-': , .… ' -] fl"-11 Πι;΄?ι' ένα"); νά ι/ι//…|.α| (…,-1- Η… Γ|#,Ρ…άν"… και. Δραπανα)! » ΚΨΜ/,: "θα?! &?" βαν-πµ. αν… ::. ρω έ7:ό΄(ψψη Παι.π,=|Π,…' νΨ|4ωνη ,οι-461 ραπ-π, "776 "λε: Μπιν… /?|ΛΥ&΄Ι|"1€ [των]? "? (we-v πιτ-ς μια! αν" ,αΓόωμρη,κ, µαι,-ψ," 1"… 7a "β'/10"!!! (… ?;η'Ν Ξ"), to ova (off/V0 ||:φσν7:1µιΓη /ζ"/Ν ΐ!/ … μας 3;Λ|Ν. 2.04 ένρΛλσ…# |ηω/|ν;ων Ο#)Φναν/3/7/Μ ς../ μια οχνρα'!# /Η/7/α δεν & µάπα. Γ")… ι/1ο4ο΄ν444 µε ("Μ…τ :…) Αα:|αψάεΉ|/3θ/Ν, 63/, >… ώρΛλεγ+-σ .. ;ή»… /-1 "|"… 67/ Μα, πολι, ε'ι,΄Άηΐ ήΨ| 6('ςη.φρ ΄ψεΜψ;υ-'ιω "ο; "(Αίας οι" &; "η; απήαΜ&'?' I cw.;’r‘{11_a"(\u «in 'τΘι ΞΜιΜόρΜωπ ζ'ι΄νς4)α. λάμα Η")… τα» …»…'Χ>ν……ω' ΄ΠαΡ&ζ «μια… Μ [hm/w... :… "Πι-Λ……" &? 22/ (ΜΜΜ ΓθΜΡ|ζ| , (“M -1 4Ρΐ/η (ςµΩ1φ ων "ήθη,, Μη β|6Ψ/|ή,, Ψη΄ωµηψνώ Πω Ζ… 76-|-…λή έχω… #6 κι" ; Εξ'-ή ης)η΄… ξςΡΛ|… Κι' µμω|-€Μµ- 2;.,& (|| Ο! Η... & 16 «Με ρα Με"… ΄;ηΤΠψα;γ;/μ' &, :: λα &… ΄ /|η-ν1άΛ& µε"… , τον, Σ. 614 ("18η |ώ"µ || &?!) ενώ αθώων "Η Η … χΔβαώϊ7 «Ll-61 έχω ζ,'α'ψι. Μ΄ &?1ι ι'?4 ίν. "μία ρω.) I να ("ν…/Μ' οι"… Aft-cf (LI... 1 a %…) "(εψαξα-, ι… ' 1… 1- (-9- Lu NC ‘I '… υ((τ α …… λ εξ, ,. "Με ΄?"΄2"Μ "κα…" 'To κτυπά % ίΐ""…4΄θΜ ά|άΓ…Ν|…; /ΐκ΄κ.;ω … &" Αώου»: …… Μπα…) "ένα…" ω»… Μή"… :… …Λ«=|΄?ψ…-. Με… ,… «ένα 00" ΝΕ" ο" Η… µΛΜ.ς'& τα" 011. ( 4/3" ". ,… " & "" ' ' "΄΄" ' η"? ""…η Η (“HF-near) αΨθΓΜ Οι")?! 7&ΜνΏΡή . #, [mm q‘f’ar ει: άν" ' … 1:'-;.-ρ|…,-… …,… "η?" … .… ,'ιΆώιν ( ΄΄)αιι€ε ,ψµ΄γ… (, ," ηι.΄.΄… "|" Δ,'µ| κ,? ή (, μµ, & .!) ψ" |7" |, ο ( 7 ,."΄ Κ€Ψζ΄Ψι Μ! ώ4 &… duo; Μάι: ελ- '2σ ΚΨ7 . Το ω." &, 0 αν μία"… % ως" …:…πΗα . ,. , . ψ , 7 " ΄6'ΐΟ||"". "ΜΗ!" ΠιλξΨ ΆΡ΄" (χο "|ζβα΄763ΐΜά Μ") οψηθ Ρ"ε?Ν Ώνα. η,ς.΄ τό ΐ'΄'|7Μάζ ΄".λ"ΛΙ'΄' ", |ιζ"'΄ζφ|4Η Ού'οΜ/-|.ΐ: & δίψα-168…» . … , ω : (1164; 6114 Μιά… ι';…ς'| οψι΄ %. |0… Μ. "Ψ'4Γ?Ρ'Μ , " µπω»… " " "' η) . Γ ΄΄ «λ.-&…- …" » ΄), …΄΄ί|6|/'… ,, ενά»… - , . , . Θεανω… .… ,…η..… || .;καφ ια (Ο ζ5/Μ| "; Μι ,!» 4…Ρ,Μ ξχΏ !… αίµα ", σβαώΜ 170|΄?Γ(€- 1"| ί6΄'΄΄|Ή"Φ (""Μη να |άΜζ …; τη έ"ΡΒμ… ΄ | ΠΚ"? &" " ' -ν ';| …. ' ΄» (ή,." 6 .. ν /;Ήθ ινις, ζωα" γςµ΄1,-7,1 αν. "µ ] ζ | Ο (% (|! : µη" κ , »" Wold/«45.; . / - …. & ΥΕΝ θ…. …η. …ή µ…- Μ») (”WK“) 7/ (Η! r/ y, bluérr' " ζΡ|ηω| Μ rock/”4.. -.ξ …. Πι… Μέι. ζ'.… )%ιΜ. Μι," ΄'΄6'υ ζχλΜγ|…"' ," ψάΚ . ΖΜα υ»ΝΣΚ' ηφ……γ,…, Με. :θ?%ψάΜ- Η"… Μ…"… … - σε νά ε'ή||…|.α΄ιωγμ η… Ά(ήφ…ΐΓ# 10λ6Μέξ … 0% (ΙΧ", 74) ΄α΄ι#έ'Μ ) #6 ν΄ Μ' 47 %!"- …ή. ύψωμα Ink/w fury)...“ ),΄ω€ε. ΄΄" . β… … : #θΓ"Μµ ;» αν ΡΜ#έή , # ….α ανώ|π1ήΚ η άνω. ια (η… ιν Τ"8 ,για"… . Λι.: και &… χ… ΄ \ . … ε,- q /Lfll~, ΐ!/ % Μάζι," ία… "|; µιά…) Μη ! Μ'ης.ι-Μιΐ΄ ξ,κ4'1µµή.7ι-14; ; ηψ&µ(… : αν: ΑχτθΓψ…;η …'Χψ |)/ιη "; i écr—fizfi‘a |Η"… (Με) ένα… µετά… α!"… 64 &. Μ..…. . .;ςχ ,, …. βγει…" «M , ή η… άνω =ςς.-1;ννθ "… ΧΡΜ(6 "η… Η". & . Ρόµα ι "ν'… 63) :… ώγν'ΜΜ7 - ; κ.ά α…έΞΐ-ΐ &" αν"; ένα "::-Μ…, …'…- ω'ι- » , I . "Ο Τ" | & ! ΓΨ€ ; Γ΄ :; "( |Α7 . . : … … Με. . να . . (gym/14s.. "(7 (7€.΄π& ο! &... umuuw, γυαλό; μι αι" m "η"; να…;». …ήαΜο+ αν"… Για Ιαν 76'|=πλη έχω- … Μη βΜΨΜω.,/&,22/ ,γι.#ιιΐµ- 2Μ'β ΐ(/ι 0! Η'!- I ι6Ή(1…1 κά% "Με: . …. …' ά?11ι΄?4:'η "αν "ιζ. 62" Κ) να ντι; β."… . , ώρα… λΡεω|ι'1α. αθώα,, '… - :… "να'… οι: Χλν Μι; εν,"% 29Μ να; & λΔα Λά)1Ή &" "ο Μ 7&ΚμΡνΩΡ9 . Λακες|ψΝ΄γ &… & &; ο != Η", στιν αν… |)…" |… , ω [arm/24K warm/61’, άµα «΄΄ ακΜ Valid/'11 | ,… [firm/'4‘-) Inf-4:444. PM, ,η. μια…» σχ. µπάρα." Ν. &] … Σο) & µήι|…. Γ/'Μ#7 « (7(Ατ΄Μ οι "Μψω.-#- ' 7στ…Μ έχω- Μ….,/&,,22/ &, "|… Οι …- Ξ"… "Με . ?4/1 τω ξίύ θα "Με… να συνάµα. Μλ΄ 61€ (|Η/ωρα |΄-ιήορε΄κ & fan-Ia "… ενω/Μη &. άρωμά"… µ..-η…… » θα… ("ψ Ω'΄΄'7?ν΄656΄Σκ7 κατ Η Λα'1΄νς= Για " ψ)…» σ-#ηάι,.Γ(-γ0 θύρα µ… µρμεν…τ, µε. 1α Προ)μαω= όλ' α'.... ΐεη…9ψ(κρίνς 0021141 6; 6΄'…΄|-αήα 'Τνηρκα4αω… Μ1 Μ306Ωη ι……λωψω; αν 6"Ήν ΐΧλς!έα , Με… τς«΄Ρ ω , 1… ”trickle? , τα; δε; Μα…… |?) ||, |3] "η… Η! Φ0μ……'ο΄ πως"… Με? /! …, "'"… 23/. ΥΛΏ/Ή΄ /'ΙΟΆιΌ7 ζιψ δη… 'πω Γ/ζπνΙ ι.… , Ο"… 46''-ν(ηϊη 6»΄7Λ]Μ΄ ζΜ΄ "& ? ω '- Ο"… '… ΄ζ?| Λ1ιµο- an“; and ! ζω)|Ωςιη… απ…ΨΜ,…ΐ αι4;ρΨ "νά-ων επ", "&…/1 επι/γωι'µ7 ξΧ….?κ3 +?! Ό ()….. . α?ξτ#ξΞ ! Εξ…. ι &? Β….ηΧ.έ. δΏ….ΓξΌν . κκ…. :... € εξ).€απΞ 36 .α…ζΤ:λ ": ξ…Έ. ξ…Ρή&.α& εκ : λαϊκά? Με πΐι.ΐ . .:... & %τ.Τ….. IL .:!» &? ια .... Ώ ο:»… & & (΄΄-ο θα…" Ψ΄ϊθΧί|Ν 2! 'Ιό Γη,?" .|υ>ν !! ..ΝΡχ Καν/ιδ…. ..…ν.Υ.ν&' & II‘ . v € ΐ1ΚΌΐΐκ!ΐ Σα.ξκ /υ...α1κ%Μ // "||/21% ΄(/%|…; Ό... … αινιΐ.Ν !Ριγ'- Ιξ |0 53. €.... τ.5ΕΞ.ξ.)?.Φ ,.Χ]7.(. …και Ρικ. ..κν+υς &... 8Λ.)..ύ…Ώ ]… µυς)» .θ|..δ% «: ξ. 3Χκ πανε. ξ.,ν Ξ.»… .). .… .ξν .δΜ .ΐ…ςξ Για Υκλ… Ψη(ξ & Φξξξ. |!..υΧωξ εξ &!» ?>ΚΜω ]…ξΝ.8 Χέιζ .ΐξ .€ΐκΞΝΒξΐ Θ&€ ..ιΐ θα &" Σαξ Υ& Χ.,-8 Ι.,-Χ ? . α»ΝΧΝΝ'ϊ .Νι inks}... Jr g4)(.:\“ \fixuflbh εδ&ξξ .: .0ιθΐ & …..4κνΐέ.υΝ && 35. .?! .! χ€!Ξ. για». .: €.… π... έκδ.... (.… 3...κεΐ & ενια.>€δζ% Ψ.>ΈΐΜ 3κ&|α«Ό Για... «Έκ=…ιυξϊ 3.851 838 .64.33Χ …!»… µι'κ'΄ ιό "Ντη, ΄ , & "ή" ., ζ …. ί %" ΄΄Ν΄…'Μ & ? τω ίτ>µη…'ηα… ά|άψ…(΄… fl/(./¢;, ("Παζ-ν; """ ?"" &… " ΄ 6"Λ΄"|1Ψ…ω Β…; . … Ν Μ. " 0 , αν»… … +… - η, … απ…-,… ; |"51ά4'Ροί€Μ άν urn-4‘» If …… ι'.|ι'ηι-ΐν |)φΔ/μυ | ή ,, ' . :» του…. Τ ! …. πριζα 711 ς . ρ/(νν6]/…ι ρΜ/τσ'ι(… [ζει-4 6044 Γ|Μ|-α7α1 Ν… |…" 7133724… αν… |46΄1α|η ==-β%' ανΉν&…΄ >'α … ΨΡ|-7/7β. Λι'7μι.-ψ…'|-…η ΐΧΑι.ν|ω Μπρουκ; ,ζ. »… επ…"… πες-αχ..- ΡΜ'"΄""€… 'Γ"ΐ'-ΐ.,&Π"άίΉ…έ %- ζ΄ι.΄.υ-)αι'14ί1υμ Μ.] ιχψΧι…τ' …θί…=ψ|ώ/:ώ) Ζ , Υ,.) όµως… α|ωμ… µια: ά-΄|-ιΡα εως) ενΚαν…… «απ' a... βαν/η,… …. "να… "νικά", ,… "ι"… /Νφ- /ι΄-ιΐ'1.'.."ν|ζ:µ|( …η … (434163 ζ.Ψξκµ..... Ώλει.Ρί|=. ως… ! Σ'"… 636149… ς.γΛ΄ι"πρ,,)ημ; (σε &… 3233 εν, €ψµ#ς΄…Γ… «&, ηςµ|Μωι.ι ΚΩ«ξ'ξ Εως… |΄γψαµ-…ψ"πω & ΜΗ ς.>…΄ |7|6--νη (( Άι"… (: γ-οαεψα)…… τα /'(ψθς'?ώακς; ΄7|΄1Δ|χ ως… &; λ6&΄νι;΄| άυ΄Άς,΄Λ1 µ…, βΓνι'΄Μ':ν;ι, (ξ) ΐ(>΄ 336/… δεν». µία- . | . ,, - λΨ6'!… κια … «Βάρνα? €Ηθ='ιτ…… Με "παπα-…, τ….- hm [y 5"0. ξ… ιΐ)Ηυνι& u "&" γελώ …. "µια ν?έλ…α 7ν Good-W; , & (ς (Σι,/µε… #??µι.&΄1Δ#|/, Ο (:: 14; | ή!) - If! "πα/, ;, & (& Λίζα; Ανά/Υ? έ',| :, , !…? 66…΄ μια !!!/|Η 7‘..- /l"’ ‘W(7&‘ W‘éaV &; | ' |?" η)? ΐέάµς7π.…' "Η'/Ώ? ίση αν (Για… … (:… γενια; … ί…Ά6΄'εΐ.-ή ,, , ω # Μ΄;΄,'.- = is; "ανάψω-61 Μ 146ϊ|΄φµι "ξυλεία 7.ι'ηι,γάηΔ,' |Ψ"Μΐ … βή"'΄4'΄'ώ΄"Ν4 & σ||α θα λ Ματ CUM/.44, (%…. lav-pram 1“ Ice/11.444 " δ…. µιν…΄νσ/«…΄ [#:-Αι "Μία, Ή") Δον ψΚ/ΙΜ 91"… («άνευ-Γρ ι']/,'€ι-1 Ή ΆΔ'3ι") "& /||ψ')ιζ-|:ι.΄Ρ( πως όλα "Η./1η |1ιμ?ο-, 116661 6% |(;)ιγ'1;γ πυρ….ΡςΜιψ) ι'Άι…ά.|ψι'α| fl: «… αε΄μυατ,µ…΄ Με;ς….λ;.';ηι'-,΄ & ' | , Z. (Τατάρων, µα Ιαν θεές χ'αγά(ν, ζ|/λτ:.| σιω΄υε-.φ φλη-:,'!ΐεηΗψΩ| / άν!) «2553: να :! πές... μαθει», .::/λ Μ|'υ|'-Μη νε "νι… «« u‘e- .ητλ…'ό τη. Now-«nay “We-4 ωµή: &… τα Χψ€Μ?κωΉκα΄ "" ΦΡΥ"??? ""; ι΄*"?6"'΄'ζ(4;Ξ52,20ι΄ι'ι'27 ήθ',421|€Ώ΄…΄΄'΄β/ βαν ξ?χυιυρι η…? Ο Ρήγας Μ…, ω) επ.,-κάν; :… amp/WWI "* ΕΌ'Μ'» [… Ιά)ΐτ167"ζ, 6χέεί;| Γι΄-΄ ":… bird-arr, €χσνω ?" έ:Ξκ;ζ;-.,΄µ|η |? ,…μ'ι:1κ'…η' Ρ Ο | και ΡΜάΛΓά1'Μ…… It (/1 γη &… ενιαία τιµ!ΉΆψε-γι=, Μα…-,?) όρη η :… ;'/ε"α/ν, 4 1? , το.» |,/0ννι'7|νων κιι:ψ:7ι. 7" |???4('»ΜΜα |… ιν… ΄7(+νά΄ΜΓΝ ϊ…τι-ιι: »! ΄ ΄χ µη,. , | Ν - ι . | | .(ζµ τιν", | Λα; ενά "Γη Μία- ρ'ι,]γ; έι&ιέΨέ:;π ;,1& ?… :»; (γινω… ΙΜΟ όΜΜµρ,-' : , "ναι? " "θ΄ΨΗ'Μγψ /ι€4ι#ιφ:"η 2w, &… ||…1ε'…ωι:ςς ι.; ,,1ς1…;ων ή"… ι…. µ,,Γα)ων-΄ &. "|; ,…- χ' " ;" |"… εγώ,-ω. …] film/a». μια; [µικ.Οµ Οι; ιν." "(ένα ένα ! ή …' ||, Γ|:/;,β « , Υ " -ψ . ;. … , .- x (…6 42/ 4446 ζ€',?α'ζξ δές", ΄7ζ…΄;…/΄… να ΜΩ΄/΄'ΐ"'Κ-"9 "χµ,. ψι)ΠΜ "µμ,-…, , €]. 6, [|σ, '016'ΐ%Έτή τω ί'Λατ|ΜσΜΐω (47ο ια) «ψχονιωη' &… /ψ|ς';… Μ'… [Άδη γ΄.) ΄ζΐάίι" &. "αν… .. ΐ/,/μ! & ΐάιψιΜ…… …;" &… …"" "Η η. α0ζΜ . M" " Μ……"- … .… : -. , |? ων. Στενά] στα… (σε) … θα"… €)… … €…" "η… "' ΄ … … ΄΄ χ……;;7/, |?» Ι'! .../9, 1 ! . ν|α΄άη και... " ΐόι - α… " '… 'Χ 442 & & τζ>ροςΏωακά ?ώ&. Β'.",- ΐ;΄(|ρν7α7 #3 i η :) (έ…: Η: κ.α] . . a ω . .1 av (πα να,… Η! #4, μια µια]… :…σλ6'ν."΄", …"] Κια µΜ |2, 2Ο';",7 ωΜΜ΄ |1,-,πτν-ί :",'ι΄να/η {warm 4 6… …µε-.… να Var-01W, Μ4μγήσ,, "… , ο" Γεω μ.)… .… …… 2. …… "ι…. "- Μακρά-… μην/6 /ΐ49ί…/θΠ,/ ίσο auger, Kat’W’) (: χ,)… Ζακ ε"κΆςνω …,, …&µ……...Μ … µε… τη Ο……" Μέιν… ψ 6344] | . : 2,1 644 ΐθ(';τΠη… ":," 14:21:- 0τ…'1Σ …Α1…-γ΄ Ραλφ… (|… µα…/α……; | … Ότι; ":… Έλα-α΄ |!φΜ1??ωΓ% μ…, Άρη… --….…Ν- ? Ο "Α)/ψ) 072) |?&θ.η…µιι…%;2η … :>'Ρφε., τη βία-'" &… σκάλα,": w /4β4. Ο ζΉ'-ύ) |4… Φιλιπ (“as") ά=')΄«ωυ|6/-)"( … & ,΄σζ)Ή Ήή 51ωί7΄άτ "ια-΄ φι)4ΜΜ ,.΄/1 491 "(265 ΙΜ|χσ1=η ."… Μα. όταν ψα΄ ….Μβφ……' ϊ… αµάν ως: 7… ζ΄΄6ρ"Μ:…η &" /"7'"ΨΌ7… 036) Μή"… Μή αν; .… . | & ΙΓ'/|4?" Μ :… Κ|ά)6νν ΜΜΜ΄ :…" &,» ΜΜΜ"… … "fad/(O θα." Κ Σι&ΉΏη το "ΡΙΑ/7…Ο ι:., ;… Μάλι/ση;- , Var/~40“ («το' 20. ||4€ΆΦ΄χ "& … ?… 7ν:'ι.Ξ|?ο… µπα Η, λαού/, ιερέα ο, µε… αν; "γης… … κι'/Μα"… να αν… ως. … ασ," χ6Ρα11χνϊη .ζ'6ς;Μ (Αι… πν)υ΄11Μτι| "Η ΜΑ… οφ'ς,'||-.α"Μ Θηρία… I . . "η ; . . . ]ψ,΄(-|ή μα, "Ψ(ι'ΛΩν6/΄ µαμα… [a 1483) . &»!!! ,/μΆώ'Ά΄… Ηξ΄ψ/Ψω 6/αμ'- ": Ώ60ψγτ… . "3 µεψ')ψψη nag/ck”) | 6 ΐχζ-»ι αν… …ηέ),%ρΜνιώ "ια; :…γί…΄χ'ι…µη;:,μ &… αλφα, Hoyt—01a (7a., nAJa- του" σ… ΐτ&΄Μι'…'« && '΄Ζ&ι κέφι; fife/viva...” «Ln; 0L)1/‘¢5-r‘i'a7 (reg, ΑνίΨτΉ| "6 &; |τ-ΡβαΥ'-ο΄ &… ςΨΗι40γ …' " |ζ€'ψκ'γι.,[ |Γύ.ά|€/΄΄7& (Ρΐθχ€;- ν… (νι7ΖΗ 34186), τα ςψ/άΜ (ςΐ1ά…µ4€/ , 10 χα(…Δ[ιΡέ είς-τ ( Ναι/…η… … Ο …. ;ΐ…|σΐ€ν, .; ετ;,λ6; τα µιά… :…) ηλ--.. /&) €/ … Πολυ άχν'α΄ ί|'…αω…'. ζζπ… … |?ι(,…,η ές" ,ΡέΓβα1Λ λό)ά,.«ιΓώ| ι…΄-υλς'"# ια. /κ΄#ψσ';6+έ,…ν /ΐ#χ||,γ… …απ,,,ν, ΜΨέ,, ):; Κ.Θ.; [a 24… 1327] Ζ.=.' -Μ-η& µή « » ψ..." … . Μ & , ΠΜ; ζ ΄ (΄ .. && … α' ( ΄) :» ? ' 1 …ή Ο # ΄ Ξέγ ' :» µ' . (: … . [ 6) ψ [ Λ ?? ) |? Μωβ ( η 1 !. «ένα… θα "Ιαν… /ά 3/4! …=π: &? |4"…'Ά""-τ ("+ ΄…) . άε…|?#(θνεί ΄ανέ'γ! #4 µ.., Ο…"? ( ΧΧ" . &) "Ν |? έν! Μα,/… όρι- |΄΄ Μ ! ("> Η [In Λ'«λα ως… ι… ως:ΌΑάι( "άν'θγ1ιΉη,ι;.., ϊ!σγνιη βρµ.!09…). ,ααι(γμ΄λη &… ρ-]… εξω…! Η… ι'Η1!-'λ-'ΛΜ && Άν ,% /|ά*Ψ|µ.-' .:.'ς1 αΡΧ'ε'΄Μπ=' , #71 Λ ΧΛΜ. α μμΨ4'-τ 61 &1ψ΄€Γα:η ( 'ϊ|:.'-,.έχ &; *':/΄κ&'ρ-4 é/zj/ Έ %. /.,'|ι-'γι Η λ,'ΧΛ9Ή.7΄'ί7ίκ1 ΚΨΜ Ο';)ζ||| ,/ι 7ιι ."… ζ'.-ς!) µµ., Τ., ι.… ρµ;η ΄0 ΓΜ ," ζ'Θ|νχ:.;΄µΜ|| πω .'ΐ."'7 Κ και. .»; ?": «»»! (a. εξω Xv“! να' (αφή-να … ' "Ρα-=: /%, |? | . … ΜΜΜ… (- &" άνω μια. &… …η…!?|7τ… again/«’71:, &" "µ.μ.… w: && -΄ΡΖΞ΄ "Μ΄, (,; ΄ν|θ'ΉΜν> Μ,. µι. ίζ΄Μη [η … '΄Έ;)Ψ|6ι. ,/µη%, 4 4 |?, 4 Μς)67 (, (( ιή Ο" '.1-'ςλ ο? ι; & 'Η". laden/(’7 a, a. ι'ΐ=/7ηαν απ: …. λ=Φφ.΄ να flaw)” /ζέ &." ν(Μ€Χ(ϊώ , 4% …-&Ο !?ΔΥ-4 ,… Μ |#Ήιν Μ; ναι/ιν ,Υ#|';'|΄|Λ.ης |46νξζ,Χλ3ί1-9-β&,ξ€/ …… "η" Οι (.Ψπ:νιρ|κίι . € : ς"?σ'Ηι΄ πμ …ή"… #6 »… [Βόννη, & πάν " τμ"ψιηι,' έγ;:||νµ')ηµ7 … |…λ|ψωι… ι"Μ(46'ιί4; |"..- Ε"… αν, με |?ν'µ….…ι ?κ΄ώ΄2ι΄ύ΄ΜγΜ|7Μ [κα. :… |ΖΠάΚ|α΄ ΄ψι|+αωΛω…νι :… "Μ" . , … [ham—v11, Ο λα???) /.ΐΗβ/΄η [Lt/lav La) … …- ……… ……» …… 4447! 47! να Άανγκ; (film/14w»: (MK /?'/Λ-……/»746'> ια.|ΥΛν 1… ΜΜ1΄Ψ%μ ΄΄/υ4-ή&Ικξ Λιν έ!-ε(η΄΄)…| Τα! |΄ιμΜα-.-… να"… ".., :… /ι'|εα… &… να; . | . !") /Ζ |8] ια! Λ΄'΄'-΄.'Ψ"΄ |," (& Ώ…) &" . ί/΄'ψµ΄ -.; /|/Λ90΄|'µ7 {Slit/71f“ ο"; … ΐΞ,4 µ; ζω |9, µία τα; ΐΧς)φ) Marla“. ζω; 'χςψφ,…Ώ {gr/apr- ν (& / !, :!/ Ο χνΔΓ|.#) Κ&Β/..) μυθ)…" μια; !??? Γ#ω/.[,9|η 14-77 ίωΗνκ….) Ο'Π…ν1"(΄ι΄Αΐ :", |7Μ,µ;η 63148; τ.../»΄|Ζι ω "Θ.,/ι.… 4; "αν" β|Η>., "Μ΄ ρ|/)41'Δ. ϊ", έ-'7Β1 Μ4( |#?΄'ψθ΄ΜΜ &…" άι).'ιΐθ;ΐιψνν βή΄ά΄'ΓΜµΜ η (τα; άλλα… Ή"'7 106% 2/3 ?ε- wad- … ( ,ώ|Μηη … ανα ε|«αα…' . Ι',?" "; «+8… ζ΄… Μαξ µέ; να!) ο: nu,‘ Άγ:."Λι|α (ως αν Β',-: µε! Ζει-, # ΟΜΉ…) 371" ΐ"'΄π | ΑΜ"; lace art-Jul έλκη σ…… τη …, µ.µ, ξΐ;.'.,µω.νΉ Γ,, ,", αΓΜ.( ελλ.ψ.-.ήζ /€3)΄Ζξ…!!)54|) a [:I’Q’l‘“: :. Ο'ι)ί/|(|/ί να γεν/«|| Λω [Stir/f4) 1?) (28 ". …" Γ΄… Με? -"... .……-…-… & oar/fa ό)? "" υν6΄7 4, ι. Ψψ'7 Μ … »… αι./Υ Ψό'ιθ.; |", . …άιιΛ;ιω΄ι … ') |ζ1ι;ν ια; µ. "ανίψια-η »… 09. ("Θ |? αψ'/κΐ…η νά ζ?'0 Ρε - Ον") αν? : Πάκη !!")… Ε Λ I Mr» I" ων πμ # , . , . "αν… θ΄Υ)ω |Η & ι & Γρ Πα? &… :… ;, ΄"… … …. "&… ια Κι./;'γ,π ,»! 1… µ…; ιδ.… ' , , . . f , | ,. . . | (# ? ("η τη… Η &! λ; vim "|; ], χακί.) … έ…, |]; .ά/.αµ, :… βγω… .," », & &"… θ|- 64147 δίψα," Α'! ; . Ανα)" &; &: …' :…" ….» πρ; ενώ «τµ 766. «'Η, (ς || &? 2… ""Μια θ,!'α/) 2μν)ν|ι| 0ι7…|;ωα;΄ αν ίχαΆη΄΄ογ … "γκό-ς, "κατά" μαμάς... Με |! '. &: Ξία-β΄ Ον τι;", Ει΄µΉ,η ,,, . κα,' θα, ΄ιηι-|λ ψ:|1.|Έήέ)α, αµχ'α0..|.γ, …' 6…λ,|(),… ,- ., . | γ… '… |, Μιά ν…"&Μ/ "447 ΚΚ “Va-'71 d µ΄ : ΄΄: :: =΄"ι μ « ν'κ΄./Γ'Ω | La. ; 4.77… ήµ,ά να... I , . . , . . Λ φ…! αν!) Μ /ξ…ίΓ΄>ι'ς΄ "ως |0" :'Μ … | ΄?"…=βωΡρ/ & |4 aqua-$4221 - ,. ' 7 ΄ !! - … . ' . .: Σ?ι. Δα "Ρε? «cf/4' Vi (ή,έραμ; Η… βήψψη έ| χουν. fag/{A44 (,… κρίσιν, ," €?" 297 ΠΛΏ χ/΄α-7 | & [ ν? 10: ΜΕ "ω ("μίξη 7α, |6ς΄λέ,, 64646 N cu} é'c/Z,’ |/1;€4/ "40 (ΕΧΩ β , άπαξ), "" Μ"ΐΨΚ΄΄ΐ , " Χλ . &? & μ 404. µ «ειπα-21 ::.-ια? ΘΐΡ΄/΄ Μ €366νν µια… ΐ1'ν΄ (άναψε, β/ε…΄ 7.4.- 144. (Δήμα? 2 ("2747 |7 (367 να? ϊ ?(΄1ώ΄6Μβ 16: Η & (ζωη & ",". ία (Γης; ;; 7-64; 63673494; 1… .. …|ΐ΄/έν/ί!Μω "Μαµά amazes» &… (Ήξέελ Ειπα- τ…,»ώ απ…", .., ,,…-µ,=Μ7 Ρΐ…'β#σΜ &," |?|ξωΉ ?µΗς|((µ.- μια. 1:.|ΛαςΤέ('µυ,ω76 ι|'ια΄Ρχά 6,61" φαΐ Η», 2mm, fich/Pi‘d. Για &." |…λ:/γΜηω…' αν… Μ.:/θ :… ε…ψήψςι.ω…. "! αν) "κάνω να /΄"4 («αγά/νά Πω ;|!εκέδε|Ζ-']ιη …; "χω?" σε νύχια)" δ΄,0Ιλτ΄ιιΆψυ, &" βθΐι1α……΄. Επί µλ'|΄εα/ (1η… ςήά;;τµ a“; ήψΜυω φάω… Ο!" ς|Άιψ|ψι7 Ιημλ# η"); ιµ"|.,ω.-,΄ Ζαν, #1΄|ι'΄ &, /|ς"νι.:,, :" "από?" ""΄|Φν ί'ΐ-…"Μω ,θα»; &"… 6΄΄ίηι'ι-'Νΐί'7ίΜ'/,όβ&΄/ και η :"ιω,Α………'α Χ'ΐ΄?"'6Ή…ν Ψ8"ΨΓΜΜ 2ίΐ΄ψόυ % &…" ):τ:…;-Μ…" β/ΜΡιν| δεν 01.1 Άη… θα &&… βαν-Σ' ι)6Γζ7 ζ?χ'[….|):ω ark μµ,/α χ(?Μς'Μ,ρω …, '1;χν|…ϊ,΄#|ζΨµ ? ( Όψθ άν?) ! γ-ϊς;.ξ 14 ,./)ΩΗ1ς,/Θ; κξζ.,ι.Σ΄ … λς,| , &Ψ,1'΄ ι… &" "#1ω.χ Ζαν ΄ % .…. | »» ΐή€α 41194 Η χαβά ΐ)|'4έ/ φα ΄7…:=ζ) ΩΡ΄37ί"ι , |/Υ Με "" Φεβ.) 96? " ΄΄" νι&€'ι΄΄€ίΥς' Χ ΌζΌΧΛΑ(Ρχ Λ . - μ,7ίΙ…΄Μ ? . , …'΄'ή "&, /?α?…ί€!?ψΣ- &"! Χ'Ψ"ΥΜ! Χέι"!!! νΜν ψ ι- &"… Ο… ζ')τν΄:η Μα, η («xi/q" {'rv-Ja¢%)¢¢6.{_4n m ,ι':Λ.'ν day-war) def :…)… η… (";)-Χ.! 18 "να"… Ζω7…α ",… χρ;ψ…α΄… δι-/ζ.Μ …; ,… jar-1 Ψ",:ψη …; |ιωΛ…Μν……, "Α7 "η άψς'|ν1Μψΐ 04… ότι", Ά… Ναι.]… (Κα mane,- |΄θ|΄ο/ µε… |΄('΄ψμ'ι΄ Ζ' :"… r f /|ΜΝ…ι4 "αν … και». &…:….,π…,/… ρω." | ;;;] Η 60" '"); &" άν"? :… drum-'3 an." |%» Ψέµα"), "αν αμ… απ'" …, Χ ? |" Γ … € ΥχλΧ.υ|4…η ά.Ρ|κα-4 Ρας,- " ;), λ,Μ (!!-&, " ΐλ(ΐαμ'Κ',: Μ9 42.8, |7? &, |4αεν' απ &"; δημ. 25 Μ.? Ζήν ., ω '; || &? &… µιβΜ6|µ' :,.1…µ …' caddy) …. η ΄ ? 4484 να... 617 Άμεσο, ες Μηό'(Γθ) «.», ενω; 4ί μα" Ι:; !=… ' "| ? (.… Πέι,6έ-, &? 1ο να…: :…+ 40: «. να, . τω X m 2H άσµα… :" ω , %. "., :… ο; ' Α… Με # : & -- |] .… 1 I Μ? & "η με …… το". … Σ 1" η; "& &. "αγ;ς λήξη; Ζολί-…; ; "? (ν "αν Ή να…"; "ΐΨΡι'ι΄ |…] ι΄"λ:Μ;,α …, ,, αν… Ράιν (|οό|-…ιά,4ναψγθχαΠι |;&ο 61." τάπα) δη… θα'/4η… «Με, ιωχσμ>αε|%ινη #Χ0Ψ7|Μθ, Δεν ”(L-1:1 Vi; fixyp,fo( "η 164 δει/΄)ε|-ω=; Κόκα, βα'Ν ": µαυρα Ρίγα) από ζ;ίτ? ο/ιψχ'Μ ήαΆΙι'΄7ψα, {if} M τ'1|ω…&, Λα: #41; όρθια" Ολα: λΏψ",… || μη,)" Μψ"0µ &. Μ β8/(ίΜ !!Μ΄ ΐ?όΡ γφ(Ρ( θλ0;'ι)4ΥΜ4'… αΥ€)0α Mela/(71‘4“ W Λι/).16ι4; φωΆ'.δ/οωυ Κι'" ία Άβα "& 67364610 "(Κ βίβ……… άν»… &. α…… Kid-{lady “a" (”t-”6.14%? a?» (μαι&7,αψ|'η να. εχΚώψ ","… |1ζι΄΄Ψζζά-΄, "Λι"? "η! &&; 1:.- 2494" Ηί'|/ν΄Άέμη ("Η 'Ενα χά|(α τιµά /;'… Ράιτ ι'.Π'νητµΉ αθζΙ1ίΜΜνιΜ κά.." ?…" Αλφάδι-? Μάεθκ. |µ2.ρ..:.μ… εΏω;7ξΜ(ή΄ μ…/Ζ&|. Φίξ, 44" Γ Η Ο) Μ)"; Ρ'"΄ Θξο'χι&ιν; , # "να… άπαξ: "να'ναι , "ότι" (αγά (αν. & Άλι-1114 "" µα" "? . . ., . …. Μου Ή? ? :)… να 130 :… "&; δηµ… | :. |"-'ετητ… Μα ένα Ο… # αν…» δηµ "θα…" |1 Όα)η 2?ά44ν| ? . 0 Για! τα.: Μπα»… 631 αν?! &? )ΜΥΜ1Μ &"; [ΜΜΜ] . & αρΧΜΜ… .θ|…Μ,χ'%'ί'4Μ-ιβ ανα" "η???" &&:3'74βιι; Η… ,… |!!!) ?. Μ & Μαν»,7η χά |/Ή΄;ή΄)ί "| '" Κ:΄ις|ια. €" &… "|… |… "!Νό': |", µ../ην "., /'΄Μ€ί-- . Με άα΄ιν. …;… ι, |]άΑΜη χάδια ωµιτψι':τ ., ΄/Μ…ν4 |΄'(΄ΐ=7-,… Κατ |… Πψ|η7ωέη ! ο . & . ν' Γ,|ωψαήνΕΓ καθ), Μχι1µαψκ:;-, [κ. Η…) ως, :")… ,γ.":ψχζ'Μη may /7αω:"/;…. Μπ. , : "αχανή /3| 446-74ξ/΄ Συ… Μηνά.-; /μ,.ρι4.-… τα βαν/κ; ΜΜψω|-:… χ.ΟΡ4|αΜή…' |γµά|.νΠ4 Μελ, "|" Μ)΄ί')€ε ",,,. ζ… Sunken», //-6, 333! Μ,"? 144, µάάψκΉη "κι' 9" - Η" ικα -.Γ.θ αγ…-ο 90 µ…- ΄' Μ"ή8΄'.'-'Ήηζνφ 576…΄6-΄€΄:΄,'ψ1π-. 44%, Μ|1, ή")… ηι/ι4ι…κη έ1Ηάςαπ ( Μ' µαµά»… Για, ΄]ήά ν ι"-?ι|ι.1? ,… 19… κκ.» ].ιι'..7 =.» … 4/4 …. : /ψζ "Μη.)4 Ή …. …, "Πρι-ή…; » /ψι'-'?ιι1 δαν.)… … τα… και… . Θ - … καφέ. , ύιί)ηΠρψψ, ως"… ω κ.α.-Π ο Ματ “Fina/lo ΄,...%ι΄ α…ν 02174 ""-7 2,0… ';'΄ΐ΄%2α/α Μ΄ ΛίΞ7΄Ο αν νεται ""ν1ζ61΄ Ρ"€Ρο|ι ; Οι :… ΩΡ(,΄7Ω7ς) Ε΄…" ΡΐΡ?) σ/Μ1αλα τα, "η; ζ?/16,Μ;ν'10ςι| μιλτα.|…2'.,… β & να γώ" ΜΜ::||Ξνω Η Γάλα-': α΄ 74η /[α.- " ω; µ, να… "η… Σιχι!:Π;ρα Ώρα:… &, … … . Η?!" -, .: |>Ψζ-'?µ-:΄ Με" Μ |ζι-'/|'|4%ν:.Λ:)η .… /ζΜ€ η;ρωχτ') , ("καλή...-; In! 14€ 64Μαν,µ106) (αν "ι)|Ή ε="΄ι»|ν|6,΄ fives/‘67 πώ.]! Μαρια…) ΄… (00ΡχΜ Μακ/α; "Φως ΨΡαµμ|"αγ 24η [cw/h Με"λ/&)αα, δαν….» …|Μ/, τμ., βωµ. l/ H} {IN/24 |΄ΜΜϊ« ΐ|94΄Ρ7ζ |. ΟΛΚΕ Δή- Σ/]ε'Ρ Γ| 61 !Μ|':34,"η,η ? 76)ί7ά47 έπεσε Ρα?! να" µ- έζ'--'#6 Μ" &"; "…" χρ:ωα | |%) ΜαιΐΔΉ+| /ό'.…% Ρ.-ζ, - : . - . x ' Ο θιίι|Μω €ρψιΜλΜε κάτι; να αν» η… /9… Με»… &) ”fig/c, d/Mtlfl-yt) για. Ξζ'ιύ Μωβ ζ'.Χ( ("ι-σ ;/')ε.-Μ…,΄ ΄7ευ &…" |"΄"΄ λ΄ζΡζ'1Πωι;΄ ε|ο|# " ο.Μ4 με; ίΠ||π΄|Λ4' 6'΄?'Ά'Μ-'(|;,,φ'μηιµ…µε?,α…νιμεων'- ύ(Ό| Α6" & && ά1/ι3ι΄- ζώα µ.μ-.; &! … (,, . ! ta." Μη [με/ιζ. χ);'.Ααγκα'ις-ν [|?5! 7!€τ'» (είν'-120" η… |…Μ€ως/6…, 1" [ea/547“.” …. Ν:.ν|"-ρκωΡα Γυ"€μω &; "µμ,"; 2ιπχςμα.εα,… μ..… :, . . . . .;υµμιρ| 14:”ng ( & …4΄6/ Μεταφφω «It-balk, net-7m Va θΐΜω'ά.ψ-ι &… | Η ως,>ά|ψ… ΩΣ? & β)/ΐλ Μα… η… Μ'Λι/Ηγιω Θ΄… ζ΄! |; ζώα.-'. κείται" ' για… [cu-fin.) 'D‘f" (ζ ΕΦΗβΨί3Μ κ Μ #6Γ|λφω' "μιλαω |1 ! τ… " λ.,.ςέ9 |… ΄ν>'/)'€ΐ€('ι , … ιιέηψ… "Μη . , ΄'Δ΄΄΄΄'ΝΜ ώνΗ|4#-γ'ι1:΄, ||&η…µ /Μ;Μ… ο'-"Ρο'ΐυήυ Με. la Μ'"…- αν… απ΄ ζι4χΔ|4 'γ/[ιη ," αι)…" αµνµ9ε,Μ ,Υιµ:..µ,,% ".; ως… …. η;|,./|…;,7 Μ µαχη/ώ) Η… ώ΄4η-ω, &"! .ΌτΜ'|,ν… |)… /"Μ'΄-'ψω Μίνι…" Μπέκ/= &?" Υ&'"2"4…» ,η… α &» .- "& We)“, {1674(1‘1/ Δ &&; γ6' λ ;… 24, /:6/| ω &|:…αφΛχ ,… , Δρ:, µµ, |?" λίαν/. [Μ… Μάι.-γα μω«ρ…ω΄,)ηα µε ΗΧΩ? ι… αυγό), "41760; %… Ξία? (Λα, Ψζι'ι΄'Ψ Ρόι/θ (ΝΟ 1αΥ6)΄ς'ζ΄/(ς "ακμής-|6…" "ι.-ι, µπα 62… θΜς,'Ο |]!/7ωιΥ 780. Εύα, Μ Με7:ς'ρθ (ας), |7µ..;.'(μ…µ| )… /|γ)'ς…: Λ|(/4'΄/ο΄ιυ ναί των |'|81'…λώ;α πω 6η…ι";χγ|µωΜ, [Vt/wig, m από,»… /76'[(ϊ.σ,' "ή / μιλµ|… όλω ο; οη'.4νι;ωνκμ| αν Με.,'ζλ;,;μχασ… &"; χ:µ;:µµ…ι "µαµα &… λ΄041Ή#']…τ """" Γ'ά" Ώ΄7β9'θΥαΡθ "Ά," ," "ν',Μ' 5)΄6'/ ζ… /1τγ|Μώψε, …… ," µαµα … (μια…-ν… ιζ…" Με Η… "ν , αν'ΕόεψΉ#1ύτ εω)α((|| Ωω; αηί7ι"λαα aver/1425174574 µµ..|.ά;α (|ιΩκοιγ-κ. f" ζΑΆ….] flu , & | --.." Ψ. 0/0 αν»… Μ Ν κάδο Με"… κώµα ι-πα΄γχ… Ψ 6966; 6' 2η χ |» . :. . . . . .-., ΄)(Υ|έές |1ΐ(΄ &΄7Ω α…ά αι."… /1Α«/ ι, . ) ? && /λ1Έ., (τΛ' - , : :… ,.-.…,,…ω & "& "ή" Η 8 , ο…"… , #6 0,466 η ' ' | η , ". ΄." : ( να, να… 7µ :."ϊµ΄γ.ζ λ ίι| α΄) μ" … , , - , ΄Ν-Υ( . . | ' "?"-=»- … - |); &, ., …. …. … . | η… ΜΑ… " ", . > ; έ ( κή; =.» /(ο. μιά… Ψ)΄|΄Λθ (' |'4ν ι7|τ.'σμΔ.,η |1- | ‘f l‘y '" &κ΄ίι7 ΐ>4 I ντ'/012475…» "η στη , ; . µα4|' /!6 /4΄/ C "&; [67€ (ΗΧΩ) … . I'll/ax . '" | |α)ι'ζ. "-'Ρύ|,;΄Ν λζ"φΓ΄ η /Ψ0µ… ινα-λ &" "αν _ ““f’vfltfl .‘ . . . ΄&υ' ' - η… ι …» "… χ?………. ,... , 1 | |; ΄ | 0 Οι: Μ…|'βι| ""/6, 3.΄ι';/ . "&" 614.4 'πα ΄΄ " Η], & …αν, Γλυκά… Ειναι ;;φαγΜ- ΜΠθρεκ ""Μα, ηαηκ;'-|-|Π…ι=΄ "#41… βίε΄'ε">Μχάη Μέση :, :… / & γάµπα) χα…; ί΄ζ τα, ";;! ("& χ|ή & ν΄ζι΄΄ξΐ5ξ? ό ( /Μ΄΄'-4΄Μ ιζ - : , -, ως: ώ:ί|οΓ4# ένα; πώ αΒ7Μή-΄6. Τα αµ.ω«Τ!πα'4 &… " ένα.-Ιοί ω σου:… u Manna: JAM &&] |"υΗαψΜπζ "αν! ιό ων 2τβΛΛΜ' 2444 Με…)- “newt/b“ "ΜΑ Μου"-" , υ µε… αν κάψει/ω 1α΄µ…71ω' &… [car/nu] I Άθω/ά αβάα…7Πι; Με" . Ά…" … . , α'…" Ή; σπα… 803061 Γης φα"… …η εινα. /ιΞ'αφµ|-ινη |"! |Μχω, Ma ν'… … Να) | ΄ |, . . .. * . ,; /ι[.7 . > | ) . . |. Σ .0 ., War-97V πα…»… ω)µ…,Γ Σω Privy—- mi Avidrz‘sJ-r , 86! Ως… ** || & !, «Η; και…" ' » , . . … ., | , |? Μυλωνά; , |; µία Μ πως; µε…: | "ΠΜ ΏΆ:Μ|Νυωµ|η,' "η- & )… Α να άνω,-ς πιο?" … θεµα πω ενώ (κοράκι; πηραν; Γ1ι-'΄ιβΜι'), έ"… ενα κι'?) αη……, α……Υ,,,, Κική 16; Int-No (Co-«7 It: [Marti |ης.΄ %? α/ω'-τ#λο?ψ% µα…, Ιω./τιν. |Ο…» θα… , :; … ιςπΧ" .… Μαλάµ… trauma») . &… γ4λµέΔ,- /% Ώ'|:…αφαχ…… 'Δμ&κ,ψ "(| Mu]. ΕΜ… ":…" µ…«ρ|…',,Μ με [Μία ιν… #40, Μάη"… ”no βίο (Λα; "µια; (40119 :Ψο 1ΨΥςΜαςΔι(ς Μάρω/αγ.:… [αν µπα 62… θ??ω΄ύ ρ΄΄7"'γ7ί΄'|. β'; 47 Μ Μ#7ΐιρθ (τα). |7μτ.'(ν-ρ| ?… "7)΄ζι= Λ|ί'θ΄|ό΄ιυ Η α΄ "κια "διπλα ς.; ".: (ιηµ)έ΄:χ'1 απ…", |7/||η;|ι-, :… άνω,»… 7΄4τι%Θ &… "'“MJ- Όλέ…| υ; οσιτη:΄-"/:΄ι'ι| αν ήα,',ηρ…τ'|3χτΠιΗ &"; ΥΐΡέ… µε… Μι fox/01 & … χ'φ…µµι;…… «% µια- ο.,β,ψ.,…μ, 7046, ΞΜΔ)/ς/ "χ- . . , , . αν'6ιΐ"ζγΉϊ1έ() Cid/J66?!) Q|A" Ωηιζ1ν4ν'Λμν' θ""΄΄'ά5'74/Ι€1 (aha/.4241 d( ήί(ο;'γ.΄.µ… . r ζ. : Λΐ?/όόα)1γ6| ΒΡΩ; γη |σ/ψα … ΐ΄ι:ψιινι.€ΉιΚ΄ ίιη;ΐ/|νΜπ δέν …" 8,- …ήζΛ……,1.:1.… , :" πια ι-πο%'χ… .? &… Ο πάσές σε… |, μ; αγωνα, ΤυΐΏΚοΜΠ/Ή"6Χς ένζ'χεµ ών Μαϊ 1 &? "| 4 ΐ΄(΄θ€΄ φάω… . Πιό, …… γ … #1 Π & … …… |1, 2167, 4ν Τα," γάΠ,΄ '|λ/)(( Με…) Έµα… &"… «φαν-µι- ν/74ρθκ (fir/Ma, anu'f-tna-a’ 04.44- ' …… ,- Λ.. -… .… .". .. ιει|ι:.γ|, να») Ρί='ε'Ντχ'άη "(τη #4" "π…-]: ανα χ,ε7 αν;'β:'5:. άς" Rhine’s- Lzr/‘ux,’ ΄Μ'|τ'άαγ,?;, maul ό%μ'7ωχαµ; «τα' υδαµς'εα ένα; να) sic-7447:1- "ία άµ…ψ;!µυ/α » "|… avg-dew" h: «ως… "NJ/«fins? αέρα 67%] |"ωΗαάΜπξ "ως; Ζωα Ιέραξ… Μ πω…)… . . :;πω-…'Μ "΄"…'ί' ΐυχαα οµ44ν|)Πα;- &… 10 Μη… … α=εψ:νω καμπ…ζ7,ω μας tar/real; . . . Ά" _ . , αηά "µια" (ήθη-ο Κάι/π…, [να ifs-1;, Fania}; ανα. χάφ&#,ι,η #, |"ΛΧ4ψ] Maw.» … ψ π , |! || ' , - ' και…" 1/4 "(Μ …. Ιωλι'…Γ ία, µιά…- … |ΐάν'#)(αΆν … |ω|΄)οε.='… |, ΐ|Μμ;, ' ιν ΚΨΜ ""για"; Ά…ιλαη , |) "4 Λιµένα βαζει! | ""Η &.ίΜΉ΄Νσ,αιΓΠ΄"ψ & ) Α να ά(χυγ-(| η"… Η €Ε|"θ τα! ενώ ή:Ρ[ή(νω |74Ρθηΐ1ι"ΖβΜσ). έηςι. µαι; ε!έ?) α..!)µ…/.,, «:ωα;ψΗί αγά … Μα"… ("αν τα "(υπ΄ µε! µε; :……αΑάψι, μα…… :…π.-…,/ΜΛφ |)… Ν- Ώς… Μαλάμ… πετάτε/. &… Χαλαρά… |%"… Μ|ε..…φαχ… 'Δ(,6Μ7 "Η Μαν/- ΣΕ"… "καθά ΡάΜΡη,&,΄΄)ήά 761 kin; δω Μ.,"), "ζλ΄7ί7΄€> .#"α :…) Η… ψαξω Ρανς? :Ψρ παγ€ΜαςΔπς "α΄,…/…/θν μυ μου 625" 6΄Μ61΄΄ζ| β΄/΄"[γ 76", . &]… αν "% Με: 7 10/2 Ο (40, [7 ανα (ν…-µη ?… /΄7)7ς…: Λ] ! #α'|ο΄ςυ « …' το α Νέα.-Λα :; :"; &"… αν 1,6…" | |??? [ή,- 7;… λα |0ωΡΜί Μάζας… "ή "'λ/+]… 042] θ΄. θηζ"';"΄΄'΄ΐΉ| αν Μαν, η!…τ'ρχι.ήιη :τ",: )(ΐΡα|ι »"... Μι π.,...- |.…-'….…, Χ΄άΡ4'|Ήµ|]Μ &… «υπ΄ "και" ο. )/'-οψψα#4 [LE 'α,-?Ξ;ζζ. . ζ'΄6 , «| . "." ζψ1 f) {f/ M ύπνο αι.-; Η! Νήμα …… φαγ…….Ήψ ,. μη…, .i. a &… : ν ΙµΨ &… , . , ανέάοψΜγ3ύπ modern/X 4044017626… συ.,,…,θ:ήα/,ή ι…#"/=…" 4/ι41ω.…,.,… Μπιν εκαναν. η|α εχω»… !!. |νµ…… μία"… ά+…,…:|ω;…/… ς…/….……ά,Ι…,… && &" άη0……πω .. . I ζεις. 24: Id)0 We’fim “,7“, L'”"'{fx ΖμΗάά΄""; έ)='΄ΥΡ΄'"ίή η…) ιν … αγ: µέ"; :…η|Μοψι!/, "& (έµενα, ""Η"! " … θΐά' Χ΄΄6)('φΐω/ο7 Ιώ Ο…… 7α…')ιν |78νΜ1/ έυζ"ΧΥβΨν Κας , , … «. … ,, βχΟ7λ6ι:ί| .… άι)λθ;716 θα: ?ς/α) ("Μπαλ/7827…" έΒ, 4|' |ζ( ΔσΥ[ίθζ ζ."Χ0)' Γίνε, ιν]! |ίίά'|ω| [160 Σψί"΄"Μ, Λ/|ωτ΄)"΄Γ:'ά' …:Ιδ [944 Πάνω: Ω|΄άι!'ψ Ρ:-Ήν|//-΄ς, 21671 «. 7" ατα "ές/029" %φΡΟΓι.νη… "40107 6 … ά|φι?µ.ν- '|/'΄|ξ. Ξ'| ): (: αν» «| μου &… Λάµια… aw &7&θ…. αψάν… , /ΐ€ Η…"… Μ ?" ανι?03ΜΞΜ ϊΛ'µ9 Μ ζ΄-ΛΉ&έί΄-΄ψθ /)|λ,Μ&όΡΜι|;' ;9έ|4. ΕΦ… 447€Ψ14- &… " "ΜΜΜ… στα… Μ …'.'&ΡάΨ,. Λ… ε'… &: ;),/0, "η"… 6! …|'1Μρ&κ (”I/Ma, 66 6΄νγζηάίΓ;' (οί 4Ρ'0…7άµ [΄΄/Κ 6Χ"βω…"""Ρυό4 άαΉΗά,6ΛΩ"ί[#΄Π…ό "ψ… Μ766µη"΄' ζ… Ψάθα &… τα]… #6"… "Η" ι.….;ε=1ΜΥ?, αν…) Ρό;ψ'πτχάσ Μας-=? 6.4, 1Ψ?ξ' κτηχ΄:7 αΥ6'΄:5ά άζ ?μ|4,; ΄'ΐ΄|νβ/ "Μάιαρ 37; meal 6΄|'ι>'7:ηχ-α…;, … &" ο'Όει΄Ρς4α αν; πώ άε=7Μ΄7-:1 ?α «µας-347644 οι …. &! Η," ω …… ' 7L λ'Ζί΄)νι67 θά… ζν΄1/,'| |7µΜαά/ζ&, "07η ζ'.; άν 2κΡΛ…λ… Μιµό- ΄ ' :, "ψημένα "ΜΜΜ? :…" λ µιαν/ά ζ…Ρφ&νι7 Πι? («αν ν υ΄ΒΓ-.η αν ,….ψ,υω Κ4Έ"Ψ7,ω , μας ΚΟΚ"ω|/ ' ΄ - Πω _ . µ αυτά … (Με… λογω, |"… Φως »… 'η ανά; |ι-ς,ΡΨΔ#ιΜ |4: |σιχ4ψ, ,,,… γ.… … αν) ," |. , . 'Μ7|/%;χΜ… ιωλι'ψ>7έΜ Μέτα- "οι… |Κί'ν'4)(;.>)., . k6I7oe.c'«- | ΐ|΄ι'#|?7;; ' µα…- . ,. .! - ! ΛΜηιλ4ΜΜ'/4Μΐ µια…; μ΄άίΩ| ΜΜΜ &ίλΜ,ΝΘΜµηΉηΥά ). ΆγαάΜωγ-ί΄ "Η?" w Jib“! 'χω ("& …;"… ηηΡο,Μτ;:',βΜ:)… άπω &… Όχη, µη……) "€44µ:,, ,|(:.'Ξ 184 Μεγκ… [επ-4-14 ΝΑ./τί Με! γτ, «…;-.αλ»7ΨΉ ham”, (cu/13,, ,/(’7f"w pr. , ζω,; … & .»… ..ξΩ 63.6 ' Δρα… 7 (|?) ,##ύ & σε; 6104 η'ς.…: Αϊ ( "να… . Hare c: "|, Με ΐωα μαι": ψ!!! ) «| 4… ν "μ "" αι η (των… » ήµι ι.-Ποψχ… I 9361: δ΄ 2" |… όµα'ίΜ 'νςχεµ ών κο…-. Η" φάω… … [Όψη .»,| /5, 2/67, ;]7((Μ6υ| " βρω «(πω-µ ωρα (nude, Htt-f—Inlbé ""- δι',"ιωχΜ "(τη | όγ.-,'7εηχα'ί γε…)& Η". 44ς. Μαν.). , &"… gar/1w]; χω, Με ν'… #10 Δ……- |"… ί|7…, Μ'- … ένο", αυγή ζώα.] &; Ο Εα4Ρ€/Κ μ.|-;ί,, /(Λ/Μ Άγ. Καπ… ςζ'΄αΛά' Μ [cl-«PIC! , 74 β?άΗ"α ["/)λ/(":"' &… πια!? 61ωχ&.-΄|:7 δα ,?φεψ,α]α… αν ςλ)μνικ…΄ ΓΡ:7γί'η…;ιΜ|" Η"? {MW/v τα… … άάντ«ι'ι.…=ε, ί'|'νφι1ω7ι… (Με |ι'ωκ&:'σ4 … |"΄"'ΐ"΄'ζ"/ (an. /|Χι>%…-.'. β%νΥ)ιΜ. |4 βΐ|ΐα4ρ7ιΠρ, "6% αν… ς|"΄'ν΄Ψ'|'" "Μ'". &!" αµΡ'4ΙάεΜωα Μούχα… "Πι? "" """%φ΄Μ"η"τφη… ενώ?" α.7΄ & κ'ΐψ] - thf‘fifin κει-ξ ε)άΨ€# ωπ=4Μ;-ώια Γι': ("ΙΘ΄ Μ('»Ψέν "#άΨΨ'ΐβ΄ν"' (“Mfr/q - "Η"… έχει]… {rd/“PM,- κάηλ…', ξΆϊιψ'Η1΄,- " '1"+ψ"λήΡ" ΡΜ"… &: … . … Π3ΑίΐυζΙΦ΄ι'/ να "Θαυµατα " "Μίνω- [cc-1 Η Κα")… ΜΑψς Αλόη ή"'Ρα'ώυλεΐ &&"? ως … Νο .71'Μ"6΄| &… "Έξω…"- … β & … τα . Ψ ώ…" …… ΖζχΠ!3ί|΄.'07 Μιά"…- τ&ψοψω &… All-Ac. f In») .'ω:-1ΐ4!ΐ#΄, &… …επι .. "& ΜΙΝν (αν βρύα/µ' ικ΄/ ίν-ο΄ν. Fla-writer, "αναβάτη (χι; «… [α,-φα µία… Ωλ…νιυ θ.. . . . … . .. |- . ' . . κέφι? και; "…. μια. /Υη&|»β , '?ΖΞΞΞΞζ-σ Ξ"; ως: ('χε)… …- κ…λέ… να ΜΜΜ-% ζΙς &; ή |. . , "> . , & I … υι'|-;Μ…ς , «ανιψιά &… η«(…-, αν; ι……… Μέρα"? # αγωγές μία) :… :., "θα"; µ η η …; "Αλάτι/…… 4(κι):.1ε……==΄ αωκ"α'γ επαρχω,έκ μη…)… Λα……;,€γ Άικ 'ιοή1'-:α &"; .- . a; 4'. {in |κ-'7'ε, ': αλάτι µ΄:πη ΔΗΩ"; ΓΙ?" να… ΄΄. ' 20 νε? «: Ν Ν #65 τ΄; |Μξ%:; ς!…:ν'κ' μια" & θά?" &? Θ΄ |…'εΜ="€Μ Ο &" η"? "ΙΒ'…" ι΄ΐ ,…'έ; ,… &? |,δΜΩζΡ1ΗΠ-)΄ Α, Με." χ"! λ,ις,",,7|νρ΄ & 63.ΐυιΖ' ς.?Μι "& I"? S-I7fi-vfl & έ|?ςνψ(' (ή!!! 17844 Πψέ,]δΓη και (Ν…. ;ή !" ") ά.…ι'΄.Χ"4 Η) & ιοί. ν. «my; fi;a£;’-4‘7t~fl η… [V Πεψα΄/Ή-; | . , ' - * , . , ,. ,, … - … ξανά?" Ά"!΄'΄'΄ώ'6' Η": , 030€. "116; θΜ/:-/ρ?416τ , |) λαό"… α.,- , απ…: µµ.-9 ! Μ , "Μάυρ- λ ;.1ί,.΄ "1 | ΦΜΗξ" ,'ι.ι'1( Ή; ζει.-,: If. i. µ [, &," α'|ιχ«΄-:)4 |»… . ('|Μ, " ΐ!'/=?ιζζ«ϊή ά% αλ: …… 1133… όχθη 9,0)ςτΗ.-.ψΜ . ;, έξι,, &… "ωρα-,)… ζά…ςΡµΐ7ωσ -/?ιµ σημα-ι… κής»; να? 6'!΄/"Μ…, … Ω/|ΜΜ "να…" ,… με |……|>Μ παμπ»)… :… Ζαν/*…'α. & "……΄ 1 | , :…α…υ'7,΄ιβ5 ντι-τ΄ »", Μ:κ|1ΥΜΗΨ6 ΜχιΛω% "… |…" "" "ή; ι...- :΄" "όχι….- ι.-.1 ; 1/4 . θύλ0΄ βΐ-' [& ή … α'ες;4ψΜ… η µτχ-:;µ:;4?ι"α των αννα"… , 4 "… ΄Έ-…"΄)0ΥΜ'δ…ν .….……ΐ€Ή "."! (iv/“1134] , Ω.ιΝΥ/)ζ,' βρ?7 ρ; µια ξζΜΩ#ιΙΞΆ Η|ψέζ. & |… χ ,/ ,/ Μ- Ν>'ντ-'΄"΄/ . » " ΄." ΄΄ . ΄… … ηξερα-ΠΜ gnaw“, ""Δον-, Μ ξΜ?αν να… α71;µα4ω ρουλεμ…… ΄΄," .," οΜ€'ι΄ πω (ανά/. ;ήµ&ΓΟ/. β'Υα/ λ"΄"΄΄,""΄| β΄" β|ς.µ%μΉ ε΄΄΄)"5ά εµ. |ΜΨΐ' Μ'΄-…Γ΄» & \ -~A~-' . ξ%1… ΡΜΡν1……΄ 87,,ύΜ4άΜ… &… &… :ΠΆ… "| β'ι|τ.΄ το? ΗΑ- "νυν; θΈ…΄Μ, .: :". .!χιχ' -Λ & . Η. V3w ιΤ 4/?:ι"σ;;-#ΙΠ€ιφΗ ανΉ'Ξμα΄Η ," βήτα? |…" Ζω. χ;γαμψµ…' 'γ:΄Ζυηέω '…'ηαηι|Μ ή…) Ρέντη.. Ιαν) .… [όξω Μ(1Μέ1 Χ΄αιη€μα(,|ε; ,)ζπ1;-.΄ Απ΄ ε΄ω;.΄ι'ε…; 180? /νπξ'ωΙ, νο": "16… εηιχ|>µραμιμ΄νε|, #… ΚΠΙ]νΜοψΜΑάίλ Ετζ" , ενω 1Ή"='""€΄΄";΄΄ … µε ος Κλώνων"; µπαµ)", ς΄λω΄.ς !… ιµψ,Μχ€α, ή… "ζ΄|)΄ς΄6Η Ως…) "… "2174; (.. …ιι'+.…,ινο.ιπ Η… υβωέχρµ/ηζ/| 6|1νφ'ι:µι]ς|… |?,΄|φ)ψα) από "μη αξχι€ αν |?" "…να, ί'Μθ…)6… [: |: …' , , . , I .΄ … … 141 ,θ71Δ4 &… εν)". , wear—«#099 é"}"7‘",‘ (΄Μ…?Ρ΄Ή΄Μ… ’ " " |"? ΜΕ": "999 χΜακΜ:΄7Π&- ενώ? «Mug-axe, |Μ…ΜΜ , Με… τα…… "… ι'?;ψσ Μή…" η:φ4…ψ( …θα δω./… … , … … ΄ & Λ Λευκά ( ΜιΉΜεΠ«|ιηή Με» "ότι! έιΏνα|-τ|(4 #36 Γχ'ο΄67 0 "€" ΚΥΡ" ΄"? "κι' & ΄ Παραί'Μ.Ήµς υ΄η"τιηρ,- ν; Μι"'ι.'Άίεη Μ…… gummy/42,44“; Η…"… "#39 θέτΜ΄€ϊ"ζΡθ σλώι…ψΜ… &έ&Λι61&7 ω…γρ'|| .… Με" ?µ'μί-…µ.μς Ις,/οζό.'΄γω µέ: άπνι.΄)% Μαμά …… mam); Λψ………, "…,, …… ων… α'…Μ…………Μν ν:)ι - ΑΜΑ/ιν "εµάς ιΜηη && "υηα ώρες… θα ' . έ|,'ιψς & (ψ αµάν άρα να… ,… Η… µαγκιά»… ,? an τινά! .. ζει-|. …'.|( Ένα '… ……ζέι. VA ;;? Με… |Μωι "& ' Ι'.; ι'Έ…΄74| |"΄η€=΄.'!ω η Απρ…) , "&; ή"; Ζιν …» "η 7η ε…Μω:)ε… … μη #36 :…" αννα-Η Μ'. 0144 :" Και" (Ρε? MTV“) a; "τ΄ .… 1,11; 1 € ,- ? µε ,"... ...-... laminae?! όναΜ'€| Μ'"… Ο"' %… "" "…" """ ξηαν|Ή μπιτ Οκ . , : , . - " … . αν, ν'".1ηώε.€/Μςη /ι,.…Μ'βω … m/h τα ρ#έω/τ΄"'//Λ/; " …να"! !" "(Για"… τις; Μιν4|,"Μαα !=." & /ΐ'-ξ€"… (Λ΄('"΄΄' ΄"""΄)έ΄ο Με " "η , με Μχ,../ιεψΜ : ι."? … & Η 15434 ("Ά/ΜΗ 44; ζ΄! : " βρε." #? 5 ΄΄, ά1Π "Ψφµ"΄θ) /Η,…( ) θΜ 6:"β &, µερών] _ ,"… ……) . . (Σο (Μ΄?! τω ΖΘ'σ-ή4Ψν"΄λΜ (΄ΔΡΟΚ€"7/µ ΄Χ'(ιι/ #ΨΨσ1΄| "θ΄…'Ης'΄'ήε" η?6"΄66ί(/… . . , . | . , ' Μια"; …νλ…: ένα. &: "|… "… Αλ")… 4"""ψ ;;….Μ……,--/………ν & Μ &" ? . 4.Μ,"ρ ,!" ι"€ΜΜ'΄αιρ/ & Μ,έ-΄χΜ… ενώ "ο β7ςήλ…Ή Μηνάς), ρ . 'Νέα/;" 11η - ,… ' ΝΕ!)ι'υ'ι'3 ΓΧ&| 'να " Ε΄ ΄ ΄΄46να"#ώ' mafia)". t’d'ln άγι.΄Λ΄αα |1 Αθ.΄ί'10 "Η, … - . . r |4ΐ"|&, a...’ ||ραΜ:| & Α4 ι";Λ΄οώΓει &, β"")/7Μα΄ ο΄Ώ , | Λ ! :4 4 ,, - ι : ΄ Σ 74 :! - (,: &" … | (" … " . ΄ & ζ΄" Δ Μ/4οΜ:.&, "ιν &1ω|ω μΠώλιω ο..αςΛ"Ψ & ν«'|…ε.΄ «+,-η……) " η"… Μα……" " … Μα…" "… '…" . …»ν:Ψ λαθών… μοι-Μ΄] ;… ερθω, Κωάν1:ν&ΠήΜ 0: (πιο, :… Ψ/ΜΜ.ηλµ| ,… έβει,…,.4 [MP/’64 ,,,/χ.Ρυµ| 30… σε ι#=µ΄ΜΩ 21" "4΄ή'΄΄Ψ"βΡΜ" ΄Μ µπαμ-Μ' &, ). -Ή.- μ αν Μ' χάΐαιΜ"µα… '… λάζ'絴. Μέιν"; "; haw/Jain: “6U” "ΓΔΜ "") %'έλ΄λω.-#Δ. θα; ί'Μβ4…'.….ψί,καΗ, "; …ή" ,ζ"'΄"7 ί"! ΐ"΄ΐ' µία"… αάενι…Μό αίμα Κέα πιο ένα… "ΑΚΡ"… , "Η"…" "" "& """" ά…"… … Μ……) Μαξ &… 'ιε;4ωµ4…'6. /ζ;,. 4434257 κ 0.1 |)ΜΔ…Δ'|ζ|ψ,- (αιμα, κ…. Δ », :…… … …. τα χ'Ρ€-΄ΡΜΜ "Δ΄ :…+αωχ'αα 6΄.-.ι…. οι awe, lo χς;ψ.-.::'(0µ« γτ? , Ή 3144655." … γάλα … &…" Μλ4)10. …,& µανία/Μ Ψάθα… , ?? ιό|'ι'…νυ για % Μ|θ"Μ'"΄θ- "αΏό:-174" ,!" .;΄ν4, µα χρωµα… αν "ιΔ…ςμ|/αυ "Θηβών-ς) &… |ηω4ίμίδινά "? "γ΄ έτη] "εώς!!! /6'Ήκα'ι;ιη… Η ς Μα…»..; β"ψφ΄Κ |,4Ρς…,|.,.)… ζηµίας] Λία/η ,," μίλι?" … σπ.π΄Μ (ΔΕΗ Η"? ""| !" "να. ένα…) να); …. , κι… &… ή"… θν#ι΄ :))-Φιν" βία" «'Οταν… Ρένα-α' #42 aid/iv}; ma; εν,ιχ';,/'ω….Γ;α; 'πρεπε, Μ"οιιιή η"; εαν να… ('να/κι-'΄Ή…΄ "ως, Ο, 7ς-΄)|'ήέ]… Ώ έµί.4ι.;, Ital/map. ή… (Inc/241m να. ...,-.... Β(7ι΄;ι & . »? |.4ι:άΜ. .χ- G gnu. C (. ; "»?! Λ…" ή 14, παει? ΟΝ… ,. |, (Α '|-.Ιχ Ψ άΥ΄ΙΤιϊ.….: (][/Ι… χ ..' '… "Όψη κα΄Μδ ιψαΜ και) γ , «ψαξω; (ή ," ένο 1! Ina 4“ «.1 Vial Πω ρίγα " | 60… αν (|… Μ ": κ… "ΜΜΜ/άψ; θα… ,… & &, Μ χς;γ#:ήέί&'ρ« να , Ή ink/(4" Μα… αν ο να… το… Agra/ennui a _ nag: ον.-1 ως) &… & :… αν"… ν΄ (cm/r; µ :; ;; Όλι?" … (IL-1'54 'ι΄΄ ε.)&ιν ΕΜΠ Παν"… µε;ι.6' new αν να… (“rd/“4’74““, …; r) :, 741. Β('7ι',Μ ή. ? All-49m“, 'ΝΨ4ώ( λ Ή, ΄'1.'ό΄΄ι7 "…' & Ντιν… Μ.… ίμΜ΄ & " 'ί774΄;) αφ θ΄έι'δ ζνΚλ θιν "& #ΆΟ 26χνά'Μη.Ώ. ." "ιζ μέ I; ϊ%'ζ-/, & 7 >", (λέω:-, …; &] ίν'νι ί"χ΄ί/ή /ψ6;2 ΜΜΜ) να… "αν; Μιά"), " Γ΄7΄/Ψ΄΄΄Μιθ ήξΗ΄"Θ|/Μ) …' δ…:'Ν#Μ ΄ ΨόΐΉκ "αν… /1% "δ΄/.) >… ΧΚ'"/ά1| ('πα …ο…:Μ…Μ 3/14; "δ΄-Ο' "……% ""… αν…… Μα…-…,: ες… Μή Μπ.-.., Μψ|νάη "η; ;-;'µ… Αι.%α…ιµ ς…4' Χα… (I) ”If Μ(ι0Μα ζ&"Ρί44*

Κ|ΤΣΟΥ ΜΑΚΡΗ Η |Δ|Α|ΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΤΕΜΠΛΩΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣ|ΩΝ ΤΟΥ Λ|ΒΑΔ|ΟΥ ΟΛΥΜΠΟΥ ΄Εκδοση του ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΛΙΒΑΔΙΩΤΩΝ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ «ΓΕΩΡΓΑΚΗΣ OAYMI'HOZ» A Θ Η Ν Α 1989 Η |Δ|Α|ΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΤΕΜΠΛΩΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣ|ΩΝ ΤΟΥ Λ|ΒΑΔ|ΟΥ ΟΛΥΜΠΟΥ ι.ι΄΄΄ ΚΙΤΣΟΥ ΜΑΚΡΗ Η |Δ|Α|ΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΤΕΜΠΛΩΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣ|ΩΝ ΤΟΥ Λ|ΒΑΔ|ΟΥ ΟΛΥΜΠΟΥ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΛΙΒΑΔΙΩΤΩΝ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ «Γ ΕΩΡΓ ΑΚΗΣ OAYMI'HOZ» A Θ Η Ν Α 1989 Η τελευταία φωτογραφία του ΚΙΤΣΟΥ ΜΑΚΡΗ µε φόντο το Γεωργάκη Ολύμπιο κατά την ομιλία του στις 17 Σεπτεµ- βρίου 1988 σε συνέδριο, που έγινε στο AIBAAI ΟΛΥΜΠΟΥ, γενέτειρα της µητέρας του. Γ.Χ. ΧΟΥΡΜΟΥΖΙΑΔΗΣ* ΚΙΤΣΟΣ ΜΑΚΡΗΣ «Ζηλεύει ο χάρος µε χωσιά μακρά τόνε βιγλίζει και λάβωσέ του την καρδιά και την ψυχή του πήρε». ΄Ετσι έγινε κι έφυγε ο Κίτσος ο Μακρής από κοντά μας. Κι εμείς, όπως συμβαίνει κάθε φορά που φεύγει ένας φί- λος, μείναµε ακόμη πιο φτωχοί κι άλλο τόσο µονάχοι. Για- τί αυτή τη φορά ο φίλος που έφυγε, άφησε την ιστορία που μας διηγότανε στη μέση. Έμεινε έτσι με το µολύβι και το χαρτί στο χέρι. Έτοιμος για να γράψει και να μας πει κι άλλα κοµμάτια από τους μύθους και τις αλήθειες του που ανακάλυπτε ή έπλαθε για τα σπουδαία και τα μο- ναδικά του λαϊκού μας πολιτισμού. Ταξίδευε συχνά o Ki— τσος κι έλειπε πολλές φορές από κοντά μας. Μα το ταξίδι του αυτό που δεν έχει γυρισμό, δεν το περιμέναμε. Γιατί τον Κίτσο εµείς δεν τον μετρούσαμε με το χρόνο και τους καιρούς. Γαλήνιος όπως ήτανε, παιδικός και ανέμελος, τα- ξιδευτής και ακούραστος είχαμε πιστέψει πως δεν θα τον σκέπαζαν ποτέ τα επικήδεια άνθη µας, ούτε θα τον κάρ- φωναν στη γη που τόσο είχε αγαπήσει, οι επικήδειοι σπα- ραγμοί μας. Μέσα από τα γραψίματά του, τις λαϊκές ζω- γραφιές του, τα όσα μονάχος του και αυτοδίδακτος έμαθε να σκαρφίζεται, δεν σ' άφηναν να τον βάλεις δίπλα στο χάρο. Tov τραγουδούσε ο Κίτσος το χάρο. Τον κορόιδευε για- τί τον έβλεπε σαν ζωγραφιά Kl αυτόν, σαν λαϊκό καλαμ- πούρι. ΄Ετσι κατάφερνε μέσα από ό,τι ερευνούσε και δά- μαζε, µικρό ή μεγάλο, σπάνιο ή καθημερινό, να περνάει σε μια αθανασία δική του προσωπική. Το καταλάβαινες αυτό, όταν τον έβλεπες να παίζει µε τα παιδιά, να τα θαμπώνει με τα απλοϊκό ταχυδακτυλουργικά του. Όταν τον άκουγες 7 ί να σκαρφίζεται τις δικές του λέξεις, τη δική του τη γραμ- µατική της ζωής. Κι αυτό σε οποιαδήποτε ώρα, όσο επίση- μη κι αν ήταν αυτή. Γιατί ο Κίτσος ο Μακρής, δεν έγινε ποτέ ένας από τους επίσηµους. Μπορεί να καθότανε στα πρώτα καθίσματα, δεν ήτανε όμως τζαµπατζής. Κι όταν βρισκότανε µπροστά στο μάτι της τηλεόρασης, αυτό το α- λήΘωρο και μειωτικό μάτι του Πολύφημου, χαιρότανε. Για- τί μέσα από αυτό έβλεπε το λαό και ήξερε πως και αυτός τον έβλεπε. ΄Ακουγε πολύ και προσεκτικά o Κίτσος. Μι- λούσε λίγο. Δεν τραγουδούσε ποτέ. Λάτρευε τα λογοπαί- γνια, τις μικροκοροϊδίες, χαιρότανε το κρασάκι, έτριβε τα χέρια του σαν παιδί, όταν πλησίαζε ο δίσκος με τα γλυκά, και μουρµούριζε κάθε φορά: «Τι κρίμα να χορταίνει κα- νείς». Στην πραγματικότητα ο Κίτσος ο Μακρής ήταν 0 α- χόρταγος της ζωής. Δεν του έφτανε τίποτα. Δεν ευχαρι- στιόταν με τίποτε. Ήτανε πικρός και δίκαιος κριτής. Έψα- χνε κι αναζητούσε µέσα στα χρώματα, στα σχήματα, στους ήχους και στις φωνές, στις παραφωνίες. Κι όταν σώπαινε δεν ήταν γιατί του έλειπαν τα λόγια. Ήτανε γιατί ήθελε πάντα αυτό που θα έλεγε να έχει τη μορφή ενός τέλειου επιγράµματος. Προτιµούσε, λοιπόν, να ψάχνει το λόγο και τη σκέψη του, παρά να μιλάει πρόχειρα. Είναι να µνηµο- νεύεται όσο γίνεται πιο συχνά σε λόγους ζωής και αγώνα, σε λόγους δημοκρατίας. Να μνημονεύεται σε λόγους α- πλούς, που μιλούν λόγια καθηµερινά, για τα αστεία, που μιλούν για τις κόκκινες ανεμώνες του Πηλίου, τις εκκλη- σίες του Κισού, τα χρώματα του βαρελιού, το χρώµα των απλών κεραµικών του λαού. Είναι ένας φίλος αυτός, όπως τα στιχάκια του ημερολογίου, που τα μαθαίνεις από έξω και τα λες ψιθυριστά όταν περνάς τη νύχτα από δύσκο- λους και σκοτεινούς δρόµους για να μην σου δέσει τα πό- δια o φόβος. Γιατί και ο ίδιος ο Κίτσος ο Μακρής δεν φο- βότανε τίποτα. Κι αυτό φαίνεται να ζήλεψε o χάρος. Και λάβωσέ του την καρδιά και τη ψυχή του πήρε. ' Γ Χ Χουρμουζιάδης:είναι καθηγητής της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ. 8 Η |Δ|Α|ΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΤΕΜΠΛΩΝ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ ΤΟΥ ΛΙΒΑΔ|ΟΥ (Ανακοίνωση του Κίτσου Μακρή στο Συνέδριο που οργάνωσαν ο Πολιτι- στικός Οργανισµός του Δήμου Ελασσόνας και οι Σύλλογοι Λιβαδιωτών της Αθήνας, Θεσσαλονίκης, Κατερίνης, Λάρισας, Ελασσόνας «Γεωργάκης Ολύµπιος», στις 17.9.88 στο ΛΙΒΑΔΙ ΟΛΥΜΠΟΥ). Πριν από αρκετά χρόνια, σ' αυτή την αίθουσα, ακούσα- με μια διάλεξη του Αντώνη Φαρμακιώτη. Ήταν μια διάλεξη πάρα πολύ καλή, πάρα πολύ οργανωμένη και με απόψεις οι οποίες ήταν σοβαρές. Αλλά, όπως ξέρετε, κάθε Θέμα έ- χει άπειρες πλευρές. Σήμερα θα προσπαθήσω να παρου- σιάσω μερικές από αυτές σε ό,τι αφορά, βεβαίως, τα τέ- μπλα των εκκλησιών του Λιβαδίου. Είναι χαρακτηριστικό ότι το ύφος του χωριού και η αρ- χιτεκτονική του, αλλά ακόμη και αυτό που θα λέγαμε πο- λεοδοµία έχει μια δομική αυστηρότητα. Το κτίριο δεν έχουν την ποικιλία στη διακόσμηση που βλέπουμε σε άλλες περιοχές. Σε πολλά αρχοντικά βλέ- πουμε µια δωρική λιτότητα. ΄Ετσι που να μην προετοιμά- ζεται κανείς να δει αυτό το χείμαρρο του «μπαρόκ» που υ- πάρχει μέσα στους ναούς. Στο μικρό Βυζαντινό Μουσείο που βρίσκεται έξω από την εκκλησία της Παναγίας βλέπουμε µερικά παλιότερα κοµµάτια τέμπλων. Όλα αυτά είναι έργα του 18ου αιώνα. Περίπου από το 1750 και πέρα. Κι αυτό γιατί τα τέμπλα αυ- τά ανήκουν σε ένα ευρωπαϊκό στυλ που λέγεται «μπα- ρόκ». Το «μπαρόκ» είναι η αιχμή του δόρατος της αντιμεταρ- ρύθμισης εναντίον της θρησκευτικής μεταρρύθμισης στην Ευρώπη. Δηλαδή, σε τελευταία ανάλυση, είναι η καλλιτε- χνική έκφραση της καθολικής εκκλησίας. Κι εδώ υπάρχει μια αντινοµία, γιατί την εποχή αυτή έ- χουμε μια έντονη διαµάχη ανάμεσα στην ορθοδοξία και τον καθολικισµό, κυρίως εξαιτίας των διαφόρων μισεονά- ριων δηλαδή διαφόρων ανθρώπων που έστελνε η δυτική εκκλησία στην Ελλάδα για προπαγάνδα. Αλλά πώς περνάει το «μπαρόκ» μέσα στον ορθόδοξο ναό; ΄|σως να ισχυρίζονταν κανείς ότι πέρασε γιατί οι 'Ελ- ληνες δεν ηξεραν αυτό το πράγμα. Δεν είναι όμως έτσι. Υ- πάρχουν πολλά συµβόλαια που όταν µιλάνε για «ανάθεση τέμπλων» αναφέρουν «κατά τον τύπο της Βιέννης». Τύ- πος, δηλαδή, που είναι κυρίαρχος του ελληνικού μπαρόκ. Η αντιµεταρρύθµιση αντιπαραθέτει μπροστά σε κείνη την τρομερή λιτότητα των ναών των διαμαρτυρομένων ένα στυλ πλούσιο γεμάτο από μορφές, σχήματα, κίνηση, πυκνότητα και σύνδεση με την καθημερινή ζωή. Το στυλ αυτό δεν ήταν μόνο εκκλησιαστική τέχνη. Πέρασε στην κοσμική ζωγραφική, στην πολεοδομία, στην χαλκουργία, 10 στην χρυσοχοϊκή και, βέβαια, στην ξυλογλυπτική. ΄Ετσι δημιουργείται η καλλιτεχνική αυτή τάση. Από την άλλη μεριά τί συμβαίνει με το Λιβάδι και µερι- κούς άλλους ορεινούς οικισμούς; Το Λιβάδι είναι, βέβαια, κτηνοτροφικό χωριό. Ωστόσο έχει μια πλούσια δραστηριότητα σε ό,τι αφορά το εμπόριο, τη βιοτεχνία και τη χειροτεχνία. Και εδώ υπάρχει µια δια- φορά. Οι καθαρά κτηνοτροφικοί πληθυσμοί αντλούν τις μεθόδους παραγωγής των από την προγονική πείρα. Δηλ. το πώς θα σπείρουµε, Θα θερίσουμε, θα κάνουμε το τυρί κλπ., κλπ., είναι γνώσεις που τις παίρνουν από τον πατέρα τους, εκείνος από το δικό του πατέρα κ.ο.κ. Αυτό δη- µιουργεί μια νοοτροπία πολύ πιο απρόθυµη να δεχτεί και να αφοµοιώσει ξένα στοιχεία. Αντίθετα οι μεταποιητικοί πληθυσμοί και οι εµπορικοί ακόμα είναι υποχρεωμένοι για να επιζήσουν να έχουν συ- νεχώς µια ανανεούµενη πληροφόρηση. Πρέπει, δηλαδή, να μαθαίνουν τις προόδους της τέχνης τους, την ισοτιμία των νομισμάτων, τη διακύµανση της ζήτησης, κι ακόμα να ξέρουν να αλληλογραφούν, να λογαριάζουν, να ταξιδεύ- ουν άλλοτε μόνιµα κι άλλοτε παροδικά στο εξωτερικό. Αυ- τό βοηθάει τη νοοτροπία αφοµοίωσης ξένων στοιχείων. Δεν είναι, βέβαια, μια ιδιαιτερότητα µόνο του Λιβαδίου. Παρουσιάζεται στη ζωγραφική του σπιτιού του Σβαρτς, των αρχοντικών της Σιάτιστας, της Καστοριάς, της Βέ- 11 ροιας, των Ζαγοροχωρίων, ακόμη κι έξω από την Ελλάδα, στη Μικρά Ασία, αυτό που λέγεται τουρκομπαρόκ. ΄Ετσι ε- ξηγείται γιατί ο πληθυσμός του Λιβαδίου αποδέχεται το μπαρόκ. Στα περισσότερα τέμπλα του Λιβαδίου υπάρχει κίνηση, ανησυχία, επίδειξη ζωτικότητας και στοιχεία της καθημε- ρινής ζωής. Είναι έντονα ανάγλυφα με διαμπερή κενά που δίνουν στο ξυλόγλυπτο µια αίσθηση ταντέλας, αντίθετα με τα παλιότερα που είναι ένα επίπεδο με πολύ μικρή προεξοχή. Το τέμπλο της εκκλησίας της Παναγίας είναι παλιότε- ρο από την εκκλησία που σημαίνει ότι προέρχεται από αλ- λού. Υπάρχει μια επιγραφή εδώ που από κανέναν δεν προ- σέχθηκε, µέχρι σήμερα. «1795. ΕΓΛ|ΨΕ ΠΡΩΤΟΣ ΝΙΚΟΛΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΗΣ». Στην ίδια επιγραφή αναφέρεται ένας Στέργιος, o o— ποίος ζωγράφισε το τέμπλο, το όνομα του ιερέα και ενός επιτρόπου της εποχής. Δεν ταυτίζονται τα ονόματα αυτά με τίποτα γιατί για την εκκλησία υπάρχει μόνο το βαφτι- στικό όνομα κι όχι και το επίθετο όπως το διαπιστώνουμε στους γάμους, βαφτίσια κλπ. Ωστόσο η επιγραφή αυτή μας δίνει πολύτιµα στοιχεία (χρονολογία, όνομα επισκό- που και τεχνίτη κλπ.). Στα τέμπλα της Παναγίας, αλλά και Αγίων Αναργύρων και Αγίας Παρασκευής διακρίνουµε: -Πυκνή και πλούσια διακόσμηση. - Καθαρή παρουσίαση των χαρακτηριστικών του ανθρώπι- νου φύλου (π.χ. του Αδάμ, της Εύας, κλπ.). -΄Εντονη κίνηση και ζωή. -Απεικόνιση καθαρή του σώµατος χωρίς τη γνωστή αφαί- ρεση που υπάρχει στη βυζαντινή παράδοση. (Ιδιαίτερα το βλέπουµε αυτό στο τέμπλο της Αγίας Παρασκευής). Εδώ το ανθρώπινο κορμί παίρνει βάρος, όγκο, υπόσταση. 12 Από το τέµπλο του Αγίου Κωνσταντίνου. Στο τέμπλο του Αγίου Κωνσταντίνου (τέλη 180υ αιώνα), που είναι και επιχρυσωμένο, βλέπουµε και τολμηρές μορ- φές με κάποια όμως ασάφεια. Κι αυτό γιατί οι τεχνίτες προκειμένου να «κολλήσουν» χρυσό αναγκάζονται να σ- ποφεύγουν τις λεπτομέρειες. Στις διάφορες σκηνές -οι άγγελοι παράδειγμα- δε βλέπουμε τα στοιχεία της βυζαντινής τέχνης. Αυτό δε ση- μαίνει ότι απιστούν στην παράδοση. Η παράδοση δεν είναι κάτι στατιτό. Συνεχώς εξελίσσεται, συνεχώς εμπλουτίζε- ται. Βέβαια αυτός o πλουτισμός ενσωματώνεται, γίνεται σάρκα από τη σάρκα της παράδοσης, και, φυσικά, εξελίσ- σεται. Στο τέμπλο του Αγίου Κωνσταντίνου υπάρχει μια τολ- µηρή σκηνή. Είναι µια γυµνή γυναίκα η οποία χορεύει και, μάλιστα, µε αναίδεια βγάζει και τη γλώσσα από το στόμα της. Παρουσιάζονται όλα τα στοιχεία του σώματος, μα- στοί, ομφαλός, τα πάντα με πλήρη λεπτομέρεια. 13 Σκεφτείτε ότι μιλάμε για ένα ορεινό χωριό στα τέλη του 180U αιώνα. Αυτό σημαίνει, ας το πούμε έτσι, κάποια απο- δοχή. Δεν έχει σηµασία που ο καλλιτέχνης δεν κατάγεται από δω, προφανώς έρχεται από άλλο μέρος, αλλά πως αυ- τό γίνεται αποδεκτό από τους επιτρόπους, από τον ιερέα κι από το κοινό, το οποίο φαίνεται να έχει ξεπεράσει με- ρικά ταµπού. Με τις διαφάνειες που είδατε δεν προσπάθησα να σας δείξω το σύνολο των έργων που είναι βέβαια εύκολη υπό- θεση. Προσπάθησα να σας δώσω αυτό το ύφος της εποχής και συγκεκριμένα της πενήνταετίας 1750-1800, στην οποία ανήκουν τα τέμπλα του Λιβαδίου και τα οποία παρουσιά- ζουν αυτή την ιδιαιτερότητα... ΚΙΤΣΟΣ ΜΑΚΡΗΣ ΣΗΜ. Η ομιλία του Κίτσου Μακρή έγινε με σύγχρονη προβολή slides (διαφάνειες). Η γραπτή απόδοσή της είναι φυσικό να παρουσιάζει ορι- σµένες αδυναμίες. 14 Το τεύχος αυτό εκδόθηκε από το Σύλλογο Λιβαδιωτών της Αθήνας «ΓΕΩΡΓΑΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΟΣ» µε την ευκαιρία του φιλολογικού μνημοσύνου για τον Κ|ΤΣΟ ΜΑΚΡΗ που οργάνωσαν στην Αθήνα η Ιστορική και Λαογραφική Εταιρία των Θεσσαλών και o Σύλλογος Λιβαδιωτών της Αθήνας «ΓΕΩΡΓΑΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΟΣ». Την έκδοση επιμελήθηκε ο Χρήστος Β. Χειμώνας 15 16 Το Διοικητικό Συμβούλιο του Συλλόγου Λιβαδιωτών της Αθήνας «ΓΕΩΡΓΑΚΗΣ ΟΛΥΜΠ|ΟΣ» Δ.Ι. Προκόβας, πρόεδρος Θ.Δ. Φράγκος, αντιπρόεδρος Σ.Α. Καρανίκα, γεν. γραμματέας Χ.Η. Κύρκος, ταµίας K.A. Κυλώνης, έφορος Μ.Αλ. Σακελλαροπούλου, σύμβουλος Σ.Δ. Μεζίλης, σύμβουλος

ΑΡΜΟΣ ΤΙΜΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΟΣ ΣΤΟΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗ Ν.Κ.ΜΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟ ΓΙΑ ΤΑ 25 ΧΡΟΝΙΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ TOY ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Το νεοελληνικό μπαρόκ και οι πηγές του ΚΠΣοΣ Α. ΜΑΚΡΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝ ΙΚΗ ΣΧΟΛΗ, ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ Το νεοελληνικό μπαρόκ και οι πηγές του ΚΠΣΟΣ Α. ΜΑΚΡΗΣ Το μπαρόκ αποτελεί σημαντική µονάδα κρούσης στην αντεπίθεση που οργανώνει η Καθολική Εκκλησία κατά της Μεταρρύθμισης. Ξεκινώντας από την Ιταλία (21, 117) γρήγορα ξαπλώνεται ο" ολόκληρη την Ευρώπη και πέρα από αυτή (35-36-37). Απέναντι στη λιτότητα των προτεσταντικών ναών προτάσσεται μία τεχνοτρο- πία πυκνής και δυναμικής έκφρασης. Πρόκειται για κίνημα που γρήγορα αγκαλιάζει όλες τις τέχνες, αρχιτεκτονική (35), ζωγραφική, γλυπτική, μεταλλο- τεχνία, πολεοδομία, κηποτεχνία, έπιπλο (40-41), εφαρμοσμένες τέχνες (32-33)... Με γοργές διαδικα- σίες γρήγορα χάνει τον αποκλειστικά εκκλησιαστι- κό χαρακτήρα της και γίνεται καλλιτεχνικός συρμός που επικρατεί σε κάθε μορφή καλλιτεχνικής δημιουργίας. Αυτή η μεγάλη διάδοση, κυρίως στην Ευρώπη, δηλαδή σε χώρες με πολιτιστικές ιδιορ- ρυθµίες, δημιουργεί ένα είδος εθνικών παραλλα- γών αν και η κινητικότητα καλλιτεχνών και χειροτεχνών περιορίζει σημαντικά τις μεταξύ τους διαφορές. Ιδιότυπη παραλλαγή στο χώρο της Νότιας Βαλκανικής και μέρους της Μικρασίας είναι το λεγόμενο «τουρκομπαρόκ», μείγμα μπαρόκ- ροκοκό στοιχείων και σνατολίτικης διακοσμητικής αντίληψης. ΄Αλλωστε, το ροκοκό είναι ακραία συνέχιση του μπαρόκ και μερικές φορές τα δύο συνεξετάζονται (3ο). Διαφοροποιημένο παρακλάδι του «τουρκομπαρόκ» είναι το νεοελληνικό μπαρόκ. Οι χοντροί αριθμοί σε παρένθεση παραπέμπουν στον αντί- στοιχο αριθμό της βιβλιογραφίας. ΄ Οταν υπάρχει ένας μόνο αριθμός η παραπομπή αφορά στο σύ- νολο του βιβλίου, όταν υπάρχει και δεύτερος λεπτότερος μετά από το κόμμα παραπέμπει στη σελίδα. Οι πίνακες εκτός κειμέ- νου σημειώνονται με την ένδειξη ΠΙΝ. Θα πρέπει εδώ να ση- μειωθεί πως οι παραπομπές σε δημοσιευμένα έργα ζωγραφι- κής ή γλυπτικής δε σημαίνουν τη μοναδική πηγή για το συγ- γραφέα του άρθρου ο οποίος στηρίζεται κυρίως στις προσωπι- κές του έρευνες σ' ολόκληρη την Ελλάδα, τις Βαλκανικές χώρες καθώς και χώρες της Μεσευρώπης. Η παρουσία του έχει πολλές φορές σημειωθεί τόσο στη διακόσμηση των αρχοντικών της Βόρειας Ελλάδας (23, 17-13) όσο και στην εκκλησιαστική ξυλογλυπτική ολόκληρης της Ελλάδας (19, 11). Ωστόσο, αν και είναι πια γενικά αποδεκτός ο όρος «νεοελληνικό μπαρόκ», δεν έγινε ακόμα καμμιά συστηματική προσπάθεια τόσο για την ερμηνεία του φαινομένου και την επισήμανση των πηγών του, όσο και για τη διατύπωση της ιδιομορφίας του. Η σημερινή εργασία σκοπεύει απλώς να βάλει το θέμα. Είναι απαράδεκτο να μένει ουσιαστικά ανερεύνητο ένα φαινόμενο που σφράγισε την ελληνική παραδοσιακή τέχνη επί έναν αιώνα, χοντρικά από τα μέσα του 18ου ως τα μέσα του 19ου. Κάποιος από τους νέους ερευνητές μας πρέπει να το επιχειρήσει. Δεν είναι καθόλου εύκολο TO εγχείρημα. Χαρακτηριστικά αναφέρω ότι μόνο για την επισήμανση των χαρακτικών πρότυπων που προέρχονται από τη Βιέννη πρέπει να ερευνήσει την ALBERTINA με το ένα εκατομµύριο χαρακτικών έργων και τις βιβλιοθήκες και αρχεία της Ακαδημίας Καλών Τεχνών, της Ακαδημίας Εφαρ- μοσμένων Τεχνών, τη βιβλιοθήκη του Ινστιτούτου Ιστορίας της Τέχνης, την Εθνική Βιβλιοθήκη, το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και άλλα ιδρύματα με τις εκατοντάδες χιλιάδων χαρακτικών και σχεδίων που διαθέτουν. Κι όλα αυτά χωρίς να γνωρίζει το όνομα του χαράκτη, οπότε με βάση τους ονομαστικούς καταλόγους θα ήταν εύκολη η ταύτιση, αλλά με μοναδικό στοιχείο τις φωτογραφίες των ελληνικών ελεύθερων αντιγράφων τους. ΄Οπως χαρακτηρι- στικά παρατήρησε ο δόκτωρ RICHARD BOSEL, της ALBERTINA, είναι σαν να αναζητάει κανείς σε μεγάλη βιβλιοθήκη ένα βιβλίο χωρίς να ξέρει το όνομα του συγγραφέα του αλλά μόνο κάποια παραλλαγμένη σελίδα του. Ωστόσο, η έρευνα αυτή είναι απαραίτητη γιατί χωρίς την επισήμανση των προτύπων είναι αδύνατη η μελέτη των προσαρμο- γών, προσθηκών και αφαιρέσεων. Και αυτό 1094 K11333- ΜΒ!Ρ?ζ € . ΙΙ 3 …;? .… ΡΕ & .. I a! a” g‘ , ( ,. & [, | τι ί & … ι &… τα . Ι΄ … ι & » & & & ' ΕΙΚ. 1. Πλατεία ευρωπαϊκής πόλης, πάντως όχι της Βιέννης. Τοιχογραφία στο σττίτι του Δημητρίου Σβάρτς. Αμπελάκια 1803. ακριβώς οριοθετούν την ιδιαιτερότητα του νεοελ- ληνικού μπαρόκ. Τούτο γίνεται φανερό από τις ελάχιστες περιπτώσεις συγκρίσεων έργων ελληνι- κής ζωγραφικής, όπως τις απεικονίσεις της Φραγκφούρτης και της Μαδρίτης του σπιτιού Μαλιόγκα στη Σιάτιστα (16, 367-5. 1), καθώς και την «Κρίση των Ιουδαίων» στη Δράκια του Πηλίου (14, 146 και 147). Αλλά την επίδραση του μπαρόκ στη λαϊκή μας τέχνη δεν πρέπει να την αναζητήσουμε μόνο στην επισήµανση ευρωπαϊκών προτύπων σε ελληνικές τοιχογραφίες αλλά και σεμία καινούργια διακοσμητική αντίληψη με ανήσυχη εναλλαγή καµπυλών αντίστροφης φοράς και στην απομά- κρυνση από τον κανόνα της συμµετρίας γύρω από ένα κάθετο νοητό άξονα, μερικές φορές και από ένα δεύτερο οριζόντιο. Το θέμα, π.χ., του τοπίου μέσα σε κυκλικό ή ελλειπτικό πλαίσιο από το οποίο τινάζονται ευκίνητα φυτικά διακοσμητικά είναι πολύ συνηθισμένο στη µπαρόκ διακοσμητική. Το συναντούμε συχνά και σε ελληνικές τοιχογραφίες του 18ου αιώνα και των αρχών του 19ου. Εμφανίζεται και με τη μορφή ξυλογραφικής βινιέτας το 1793 στην «Εφημερίδα» που έβγαζαν στη Βιέννη οι αδελφοί Μαρκίδες Πούλιου, εφημερί- δα που κυκλοφορούσε ευρύτατα στην Ελλάδα και εξακριβωμένα στα Αμπελάκια. Εδώ πρέπει να σημειώσουμε ότι δεν είναι σωστή η γνώμη ότι οι απόψεις πλατειών στο σπίτι του Γεωργίου Σβάρτς σε Αμπελάκια απεικονίζουν Βιεννέζικες πλατείες. Πολυήµερες έρευνες του υποφαινόμενου στη Βιέννη, της οποίας το παλιό τμήµα διατηρείται σχεδόν ανέπαφο, απέδειξαν πως µόνο µία, κι αυτή στο σπίτι του Δημητρίου Σβ(΄ιμις, η οποία έχει πέσει εδώ και πολλά χρόνια, ιιαρίαιανε την αυλή του Μπελβεντέρε. Ούτε και … λιιικώµατα με παλιά χαρακτικά απόψε"… της Βόννης συναντούµε κάποια άποψη …… να μας ιιι'ί()ει πως υπήρξε πρότυπο από κάποια ιιιιχυγραφία του σπιτιού του Γ. Σβάρτς. Ι'΄.ιιι΄µιινιι… αλλά όχι εξαντλητικές, έρευνες …' βιβλιοθήκι ι΄ … u …να… ιθήκες έδωσαν το ΤΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝ|ΚΟ ΜΠΑΡΟΚ ΚΑΙ OI ΠΗΓΕΣ ΤΟΥ 1 095 ΕΙΚ. 2 α. Νυχτερινός βομβαρδισμός της Βιέννης στις 11-12 Μαΐου 1809 από τους Γάλλους του Ναπολέοντα. Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας, Βιέννη. (283-494 BRF). Από το ίδιο σχέδιο προέρχονται πολλές λιθογραφίες και ζωγραφιές. ίδιο αποτέλεσμα. Με τον όρο «νεοελληνικό μπαρόκ» χαρακτηρί- ζουµε το ιδιότυπο κράμα μπαρόκ, ροκοκό και ελληνικών παραδοσιακών στοιχείων που κυριαρχεί στην Ελλάδα κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 180υ ως τα μέσα περίπου του 1θου, µε ιδιαίτερη έμφαση στην εκκλησιαστική ξυλογλυπτική και στη ζωγραφική διακόσμηση παραδοσιακών σπιτιών στα δραστήρια βιοτεχνικά και μεταπρατικά κέντρα της Βόρειας και Κεντρικής Ελλάδας, όπως η Σιάτιστα, η Καστοριά, τα Αμπελάκια, τα Ζαγορο- χώρια και το Πήλιο. Επίσης σε πολιτείες και χωριά που βρίσκονται έξω από τα σύνορα του Ελληνικού Κράτους, αλλά κατά την περίοδο που μελετούμε χαρακτηρίζονται από έντονη ελληνική παρουσία, όπως το Αργυρόκαστρο (34), το Μπεράτι, το Μελένικσ, η Φιλιππούπολη (31. 242, 245, 246, 250), η Στενήμαχος και άλλα. Στη Φιλιτπ'ιούπολη πολύ χαρακτηριστικά είναι τα σπίτια του Γεωργιάδη (31, 265) και του Κουγιουμτζόγλου (31, 270). Θα πρέπει εδώ να σημειώσουμε πως η επίδραση αυτή δεν αφορά στο σύνολο του αρχιτεκτονήματος αλλά μόνο στη διακόσµησή του. Ο τύπος του βορειοελ- λαδίτικου αρχοντικού είναι εξέλιξη της τοπικής αρχιτεκτονικής παράδοσης (24, 181).Το ίδιο ισχύει για τις ξυλόστεγες βασιλικές της Τουρκοκρατίας και μόνο σε μικρές εκκλησίες παρουσιάζονται ισλαμικές επιδράσεις. Δεν ευσταθεί η άττοψη του Γιάννη Κορδάτου ότι οι ξενητεμένοι έμποροι έφερναν έτοιμα αρχιτεκτονικά σχέδια, έστω κι αν υποθέσουμε ότι αυτό εφαρμόζονταν τροποποιημέ- να ανάλογα με το μέγεθος και την κλίση του οικοπέ- δου, τον προσανατολισμό του και την ύπαρξη γει- τονικών οικοδομών. Και βέβαια κανένας δεν μπορεί να πιθανολογήσει πως έστελναν στους Ευρωπαίους αρχιτέκτονες αποτύπωση του οικοπέ- 1096 ΚΙΤΣΟΣ ΜΑΚΡΗΣ Εικ. 2 β. Κ. Παπακώστα-Μαρινά. Τοιχογραφία στό σπίτι του Ρόδου. Τσεπέλοβο γύρω στα 1850. Εδώ o Έλληνας ζω- γράφος μεταπλάθει το πρώτυπο σε στρόγγυλο στοιχείο διακοσμητικού συνόλου. Κρατάει μόνο την ομάδα τριών κα- βαλάρηδων, καθώς και πίσω τους έναν ξεμοναχιασμένο και σχηματοποιεί την άποψη της Βιέννης. δου µε τις υψοµετρικές του καμπύλες, τον προσανατολισμό και το γύρω του δομημένο χώρο. Εκείνο που είναι βέβαιο είναι ότι ερχότανε διακοσμητικά πρότυπα, χαρακτικά έργα ή σχεδιά- σματα. Αυτό θα μπορούσε να αναιρέσει ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά του μπαρόκ, που είναι «η στενότατη σχέση ανάμεσα στην αρχιτεκτονική, τη γλυπτική και τη ζωγραφική» (21, 119). Λειτουργεί, όμως, η θαυμαστή προσαρμοστική ικανότητα των Ελλήνων τεχνιτών. Έτσι, ο τρόπος που διακο- σμούνται τα ημικύκλια από τους «δοξάτους », τα τεταρτοσφαίρια από τις εσωτερικές κόγχες, οι προβολές των τζακιών κλπ. αποτελούν υποδείγμα- τα σωστής διακόσμησης. Η φράση του-Ι. Λεονάρ- δου πως τα σπίτια των Αμπελακίων είναι «κατά τον κάλλιστον νέον Ελληνικόν και Ευρωπαϊκόν τρόπον κτισμένα» (12, 147-148) ασφαλώς εννοεί την ευτυχή σύζευξη τοπικής αρχιτεκτονικής και επείσακτης διακόσμησης. Θα διαφωνήσουμε και με την άποψη του Νικ. Μουτσόπουλου (24, 18]) ότι «τα υποδείγμα- τα αυτά τα μεταχειρίζονταν αμετάπλαστα στην τοιχογράφιση των σπιτιών». Πρώτα - πρώτα, το κύριο εκφραστικό μέσο της ζωγραφικής, το χρώµα, απουσιάζει από τα χαλκογραφικά πρότυπα ενώ αποτελεί γοητευτικό στοιχείο της λαϊκής μας ζωγραφικής. Υπάρχει, ακόµα, η προσαρμογή στις υποχρεωτικές διαστάσεις και το σχήμα των επιφανειών του οικυδυµι΄ιµατος και που είναι l_'O NEOEAAHNIKO ΜΠΑΡΟΚ ΚΑΙ ΟΙ ΠΗΓΕΣ ΤΟΥ 1097 ΕΙΚ. 3. Αλτάρι, Τοιχογραφία στο σπίτι του Καλέα. Νεγά- δες Ζαγορίου, 1979. Το αλτάρι είναι άγνωστο στον ορθό- δοξο ναό. φυσικό να μη συµφωνούν με το πρότυπο. Σημειώσαμε παλιότερα μια τέτοια περίπτωση (16, 98). Από ορθογώνια πρότυπα ξεκινούν τοιχογρα- φίες αψιδόσχημες ή στρογγυλές. ΄Εχει επισημανθεί η περίπτωση, μεταγενέστερη αλλά ενδεικτική, από το ίδιο πρότυπο και από τον ίδιο ζωγράφο να γίνονται δύο παραλλαγές με εντελώς διαφορετικές αναλογίες ύψους - πλάτους (15, 446). Αυτό, όμως, απαιτεί αφαιρέσεις ή συμπτύξεις στοιχείων του πρότυπου, προσθήκες άλλων και μετατοπίσεις των αξόνων της σύνθεσης, δηλαδή μια αναδημιουργία τιου δε δικαιολογεί το χαρακτηρισμό «αμετάπλα- ατα». Οι λαϊκοί μας ζωγράφοι χρησιμοποιώντας τα ευρωπαϊκά πρότυπα δεν ήταν δυνατό να εγκατα- λείψουν μονομιάς τις τεχνικές τους εμπειρίες και την παραδοσιακή ζωγραφική διακοσμητική αντίληψη. Θα μελετήσουμε το νεοελληνικό μπαρόκ κυρίως στις τοιχογραφίες των αρχοντικών, αφού για την εκκλησιαστική ξυλογλυπτική υπάρχει η αχετική εργασία μας «Ελληνικά Εκκλησιαστικά Ξυλόγλυπτα» (19) καθώς και άλλες μελέτες, όπως π.χ. του Ευστρ. Τσαπαρλή για τα ξυλόγλυπτα ιέμπλα της Ηπείρου. Το πρώτο θέμα για εξέταση είναι οι λόγοι αυτής ιης κυριαρχίας του μπαρόκ για μακριά χρονική ΕΙΚ. 4. Το επάνω μέρος από το τζάκι του αετού. Σπίτι Γεωργίου Σβάρτς. Αμπελάκια 1798. Τυπικό δείγμα μπαρόκ διακοσμητικής με συνδυασμό όγκου και χρώματος. Πυκνή σύνθεση ετερόκλιτων θεμάτων: κίονες, τοπία, λουλούδια, κουρτίνες, νεκρές φύσεις, δικέφαλος αετός, ανεικονικά διακοσμητικά... περίοδο. 'Ενας πολιτισμός δέχεται και αφομοιώνει εκείνες τις επιδράσεις οι οποίες του είναι χρήσιμες να εκφρασθεί όταν οι αλλαγές των οικονομικών και κοινωνικών δομών και το επακόλουθο πολιτιστικό κλίμα δεν είναι δυνατό να βρούν την έκφρασή τους στα παλιά μέσα. Ο 180ς αιώνας είναι πολύ σημαντικός για τον ελληνικό χώρο καθώς το ενδιαφέρον των Ευρωπαϊκών Δυνάμεων μετατοπί- ζεται προς τη Μεσόγειο, σπάζει και στην Ελλάδα η κλειστή οικονομία και δημιουργείται μια καινούρ- για τάξη πραματευτάδων και βιοτεχνών που έχει επαφή με την Ευρώπη. Συγχρόνως αναπτύσσονται ή δημιουργούνται σε ευρωπαϊκές πόλεις ανθηρές και πολυάνθρωπες ελληνικές παροικίες. Οι μετα- νάστες δεν κόβουν τον ομφάλιο λώρο με τη γενέτειρα. Οι καινούργιοι όροι παραγωγής και διακίνησης των αγαθών δημιουργούν νέα νοοτρο- πία. Αντίθετα από τους γεωργικούς και κτηνοτρο- φικούς πληθυσμούς που στηρίζουν όλη τους την παραγωγική διαδικασία στην προγονική πείρα με αποτέλεσμα TO συντηρητισμό και την απροθυμία σε ανανεώσεις, οι βιοτέχνες, οι ναυτικοί και οι μεταπράτες για να επιζήσουν χρειάζονται συνεχώς ανανεούμενη πληροφόρηση. Να είναι ενήμεροι για 1098 &! » και, τα… τ…... &; ενώ… π Με… 1 ιππασί… '… ΕΙΚ. 5. Χαλκογραφία με θέμα την Αγία Τριάδα. Βιέννη 1793. Έγινε με έξοδα των «εντιμοτάτων πραγµατευτών Ρωμαίων της εν Βρασοβώ Αδελφότητος». Η τρανσυλ- βανική αυτή πόλη είχε ακμαία ελληνική παροικία με παλιό ορθόδοξο ναό που ανακαινίζεται στα 1751. Εδώ οι απόδημοι έμποροι παρασύρονται σε δογματικό λάθος γιατί στην ορθόδοξη αγιογραφία η Αγία Τριάδα συμβολίζεται με τη «φιλοξενία του Αβραάμ». Το ΄Αγιο Πνεύμα που εκπορεύεται από τον Πατέρα και τον Υιό εκφράζει το καθολικό δόγμα. τις προόδους του επαγγέλματός των, για τις διακυμάνσεις της ζήτησης και των τιμών των προϊόντων, για την ισοτιμία των νομισμάτων. Χρειάζονται γνώσεις αλληλογραφίας και λογιστι- κής. Ταξιδεύουν άλλοτε για βραχύ χρονικό διάστημα και άλλοτε για μόνιμη εγκατάσταση. 'Ολα αυτά δημιουργούν πολιτιστικό κλίμα ανοιχτό σε ξένες επιδράσεις, ικανό να τις αφομοιώνει δημιουργικά. Η οικονομική άνοδος επιτρέπει το χτίσιμο μεγάλων και πλούσια διακοσμημένων σπιτιών και εκκλησιών, και μάλιστα σε κλίμα ευμάρειας, αισιοδοξίας και επιδεικτικής αρχοντιάς. Ο δρόμος για το ευρωπαϊκό μπαρόκ είναι πια ανοιχτός. ΄Οπως συμβαίνει πάντα με τις τέχνες της περιφέρειας, το μπαρόκ /και το ροκοκό/ διαποτίζει την Ελλάδα όταν πια έχει στερέψει στην πηγή του. ΚΙΤΣΟΣ ΜΑΚΡΗΣ ΕΙΚ. 6. H Παγκόσμιος΄Υψωσις του Τιμίου Σταυρού. Βιέννη 1814. Η χαλκογραφία έγινε με δαπάνη του «πανοσιωτάτου εν Ιερομονάχοις Θεοδοσίου και Ιεροδια- κόνου Μεθοδίου» από την ελληνική αγιορείτικη μονή Ξηροποτάμου. Το επεξηγηματικό κείμενο, κατά τη συνήθεια της εποχής, είναι δεξιά ελληνικό και αριστερά σλαβικό. Μπαρόκ βάθρο του σταυρού, γυμνά αγγελάκια - ερωτιδείς, κτίρια σε προοπτική απόδοση. Επάνω, στο κέντρο, επαναλαμβάνεται το δογματικό λάθος στην απόδοση της Αγίας Τριάδος. Πρώτοι δέκτες τα ανθηρά οικονομικά κέντρα. Από αυτά ακτινοβολεί και προς το χωρικό τους περίγυρο. Το κίνημα του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού βρίσκει μεγάλη απήχηση στους λόγιους της σκλαβωμένης Ελλάδας, κυρίως σ' αυτούς που ξενητεύονται ή κρατούν επαφή με την Ευρώπη. Πάμπολλες οι συγγραφές ή μεταφράσεις φυσιο- γνωστικών, ιστορικών και γεωγραφικών βιβλίων. Αυτή η στροφή προς τα δημιουργήματα της φύσης και του ανθρώπου εκδηλώνεται και στην τέχνη. Το τοπίο, ο άνθρωπος, η πολιτεία, η ιστορική σκηνή περνούν τώρα και στο θεματολόγιό της. Το μπαρόκ καλύπτει τις καινούργιες ανάγκες. «Το ενδιαφέρον της τέχνης στρέφεται στις καθημερινές όψεις της ζωής και του κόσμου. Ηθογραφικές σκηνές - το ή ll) NI ( )l ΛΛΙ |Ν|Κ() MI IN’OK KAI OI ΠΗΓΕΣ ΤΟΥ 1099 I [K 7 α. Ξυλογραφικό κόσμημα της «Εφημερίδος» των αδελφών Πούλιου. Βιέννη 1792. ΄Αποψη παραθαλάσσιος πάλης. Περιβάλλεται από ανήσυχο καμπυλόγραμμο μπαρόκ διακοσμητικό. λι γόμενο GENRE- ατομικά και ομαδικά πορτραίτα, …ωτερικά σπιτιών, απόψεις δρόμων και πολλά άλλα θέματα ανταποκρίνονται στις προτιμήσεις ιών ανθρώπων της εποχής» (21, 118). Είναι, περίπου, η περιγραφή και των θεμάτων του νεοελληνικού ιιιιαρόκ. Στην Ελλάδα παρουσιάζεται μία ιδιομορ- φία. Ενώ γενικά ο Διαφωτισμός κλόνισε τα θεμέλια 1…) µπαρόκ, εδώ το θεμελίωσε. Στην εκκλησιαστική ξυλογλυπτική η επίδραση δεν περιορίζεται στα θέματα αλλά προχωρεί και στην τεχνική που ι'γκαταλείπει το χαμηλό ανάγλυφο για να προχωρή- σει σε έντονα εξώγλυφες μορφές και να φτάσει στο «σκαλιστό στον αέρα» ξυλόγλυπτο με διαμπερή κι'νά ανάμεσα στις μορφές. Από πολλούς δρόμους έρχεται το μπαρόκ στην Ελλάδα. ΄Αλλοι ξεκινούν από την Ιταλία, ιδιαίτερα από τη Βενετιά, τη Γερμανία και προπαντός τη Βιέννη. Εδώ θα πρέπει να σημειώσουμε πως δίπλα στο επίσημο μπαρόκ αναπτύσσεται και TO λαϊκό που 1(1 συναντούμε σε σπίτια χωρικών καθώς και σε ζωγραφιστά έπιπλα που εκτίθενται στο Λαογραφι- κό Μουσείο Βιέννης και στο Μουσείο της Κάτω Αυστρίας. Είναι πολύ δύσκολο να εξακριβώσουμε ιην προέλευση μερικών από τα πιο διαδεδομένα διακοσμητικά θέματα, αφού τυπικά βιεννέζικα µοτίβα τα συναντούμε και στο γερμανικό μπαρόκ, όπως τα αγγελάκια(37, ΠΙΝ. 20), το ανασυρμένο παραπέτασμα (37, ΠΙΝ. 28), το σύμπλεγμα μουσικών οργάνων (37, ΠΙΝ. 50), την αχιβάδα(37, ΠΙΝ. 60), τη μπακλαβωτή επιφάνεια με ανθάκια στις διασταυ- ρώσεις (37, ΠΙΝ. 63), το σύμπλεγμα όπλων (37, ΠΙΝ. 67) και πολλά άλλα. Για το πολύ συνηθισμένο Θέμα της γοργόνας με διπλή ουρά τα πράγματα δεν είναι ξεκαθαρισμένα επειδή αυτή παρουσιάζεται και σε σήματα τυπογραφείων της Ιταλίας των οποίων οι εκδόσεις κυκλοφορούσαν ευρύτατα στην Ελλάδα, όπως του Γ ιαννιώτη Νικολάου Σάρου, του BORTOLI, 1011 GARRARA ιό, 11-13). Σπάνια εμφανίζονται και ζωγραφικές απομιμήσεις της μπαρόκ διακοσμητικής, όπως αλτάριων στο σπίτι του Καλέα στους Νεγάδες και στο αρχοντικό Τσαμπαρλή στην Καστοριά ή επίστρωσης εσωτερι- κών επιφανειών τοίχου με κεραμικά πλακάκια (1, ΠΙΝ. 28). Τέτοια επίστρωση, όμως, παρουσιάζεται και στην ισλαμική τέχνη' πρόχειρο παράδειγμα το Μπλέ Τζαμί της Πόλης. Κύρια πηγή του νεοελληνικού μπαρόκ είναι η Βιέννη. Σε ό,τι αφορά την εκκλησιαστική ξυλογλυ- πτική έχουμε γραπτές μαρτυρίες, όπως η φράση «κατά τον τύπον της Βιέννης» σε συμφωνητικό παραγγελίας τέμπλου (29, 22) κι ακόμα πληροφορίες για παραγγελίες σε βιεννέζικα εργαστήρια ολόκλη- 1100 ΚΙΤΣΟΣ ΜΑΚΡΗΣ ΕΙΚ. 7 β. Τοιχογραφία στο σπίτι του Τολίκα-Βλάσδη. κόσμημα της «Εφημερίδος». ρων τέμπλων ή τμημάτων τους (19, 11). Οι τοιχο- γραφίες των αρχοντικών της Σιάτιστας, της Καστοριάς και των Αμπελακίων έχουν εντονότερη την επίδραση του βιεννέζικου μπαρόκ. Κι αυτό εξηγείται από το ότι στη μεγάλη αυτή πολιτεία ζει και εργάζεται πολυάριθμη και ανθηρή ελληνική παροικία, κυρίως από Βορειοελλαδίτες και Θεσσα- λούς, στην οποία παραχωρήθηκαν εμπορικά, δικαστικά, εκκλησιαστικά και σχολικά προνόμια (11, 7). Υπάρχουν ακόµα και σήμερα δύο ελληνικοί ναοί στη Βιέννη, του Αγίου Γεωργίου και ο νεότερος της Αγίας Τριάδας, καθώς και «οδός των Ελλήνων». Πλούσια και η δημοσιογραφική δρα- στηριότητα με την έκδοση εφημερίδων και περιοδικών (10 - 11). Πολλά και αξιόλογα και τα βιβλία. Είναι χαρακτηριστικό ότι στη Βιέννη «δεν αναπαράγουν τα παραδοσιακά βιβλία και τις λαϊκές φυλλάδες της Βενετίας» (4, 365-366). Εκεί εκδηλώνεται και η εκδοτική προοττάθεια του Ρήγα με το «Σχολείον των Ντελικάτων Εραστών», το «Φυσικής Απάνθισμα», τον «Ηθικό Τρίποδα», τον «Νέο Ανάχαρση» και, σε εκτέλεση του βιεννέζου χαράκτη Φρανσουά Μύλλερ, τη μεγάλη «Χάρτα της Ελλάδος» (1796-97). Στο βιεννέζικο τυπογραφείο των αδελφών Πούλιου τυπώνονται κρυφά τα επαναστατικά του έργα και στέλνονται σε κιβώτια ΄Αποψη παραθαλάσσιας πόλης στην ίδια αντίληψη µε το στην Τεργέστη με τη γνωστή τραγική κατάληξη. Δεν πρέπει όμως να πιστέυουμε πως όλα αυτά πραγματοποιούνται μέσα σε κλίμα πνευματικής ελευθερίας. Στενή αστυνομική παρακολούθηση, δυσκολίες για την παραχώρηση άδειας έκδοσης εφημερίδας, παύσεις, κλεισίματα τυπογραφείων, απελάσεις, φυλακίσεις, λογοκρισία είναι μερικά απο τα χαρακτηριστικά του κλίματος που επικρατεί (11, 22, 70, 71, 79, 97, 123, 126). O ΄Ανθιμος Γαζής παρακολουθείται στους δρόμους της Βιέννης σε κάθε του βήμα. Ο Κούμας και άλλοι 'Ελληνες φυλακίζονται. Τα μέλη της Εταιρείας των Φιλόμου… σων, οι φοιτητές, ελέγχονται και στην πιο καθημερινή τους ασχολία από τους «έμπιστους» της Αστυνομίας» (7, 16). A0 μην ξεχνούμε πως ο Ρήγας και οι σύντροφοί του συλλαμβάνονται στην Τεργέστη, που τότε ανήκε στην Αυστρία, μετάγο- νται στη Βιέννη όπου και ανακρίνονται και τελικά παραδίδονται στους Τούρκους. Εντελώς ιδιαίτερες σχέσεις με τη Βιέννη έχουν τα δραστήρια βιοτεχνικά και μεταπραττικά κέντρα στα οποία εκδηλώνεται εντονότερη η επίδραση του Μπαρόκ. Τα Αµπελάκια με την περίφημη Συντρο- φιά τους, που ούτε μία ήταν ούτε διακρινόταν για σύμπνοια, διατηρούν το κυριότερο εμπορικό πρακτορείο τους στη Βιέννη: «το πλείστον όμως % |!) NI ' '| Α… INIKO MIIN’OK ΚΑΙ ΟΙ ΠΗΓΕΣ ΤΟΥ 1101 ΕΙΚ. 8. Ξυλογραφικό κόσμημα της «Εφημερίδος» των Αδελφών Πούλιου. Βιέννη 1793. Από το βιβλίο του Γ. Λάϊου «Ο Ελληνικός Τύπος της Βιέννης από το 1784 μέχρι το 1821». Αθήνα 1961, σελ. 47. Γενικά η διακόσμηση της «Εφημερίδος» είναι μπαρόκ. ιών νημάτων, ως και ο βάμβαξ, μετεφέροντο εις |Ιιί*ννην και εκείθεν εις τα πρακτορεία» (6, 12). Εκεί εδρεύει και πεθαίνει πάμφτωχος και φυλακισμένος τι ιδιοκτήτης του σπουδαιότερου από τα αρχοντικά ιών Αμπελακίων Γεώργιος Μαύρος ή Σβαρτς ή >.φόρτσος. Στενές εμπορικές σχέσεις με τη Βιέννη, όπως και με άλλα ευρωπαϊκά κέντρα, έχει και η Σιάτιστα. Οι έμποροί της εξάγουν γουναρικά από ιην πόλη τους και την Καστοριά, κρασιά από τη Σιάτιστα, το Αμύνταιο και τη Νάουσα, νήματα από ια Αμπελάκια και τον Τύρναβο, μετάξι, λινάρι, κρόκο, κόκκινο πιπέρι, καπνό, υφάσματα και είδη χειροτεχνίας. Εισάγουν είδη πολυτελείας, δηλαδή μεταξωτά υφάσματα, κρύσταλλα, πορσελάνες, κοσμήµατα (27, Α 153). Είναι κέντρο εξαγωγικό και εισαγωγικό ευρύτερης περιοχής. Αυτό έχει και τον πολιτιστικό του αντίχτυπο. «'Οχι ολίγα πράγματα μας ήρθαν τότε στη Σιάτιστα από τα κέντρα προπάντων της Ουγγαρίας και Αυστρίας με τα γερμανικά των ονόματα: η κούχνη (KUCHE), 10 φιρχάνια (νυιτΗΆΝοε), τα στρίφια (STRUMPFE), 10 χομαστρόφεν (ΗΟΕΜΑΝΝ5ΤΒΟΡΕΕΝ=στάλες του HOF- ΜΑΝ) κλπ. (2ο, 19). Πολύ συχνά εμφανίζεται η Βιέννη σε γράμματα, λογαριασμούς, τιμολόγια του δημο- σιευμένου Αρχείου Ζουπάν-Μωραίτσυ (27, Α89- 128). Τα ίδια ισχύουν και για την Καστοριά. Πλούσιοι Καστοριανοί έμποροι διατηρούσαν Οίκους στη Βιέννη. Πολλοί φιλελεύθεροι Καστοριανοί K010- φεύγουν στην αυστριακή πρωτεύουσα, ανάμεσα τους και τα αδέλφια Παναγιώτης και Γιάννης Εμμανουήλ, συνεργάτες του Ρήγα που εκτελούνται μαζί του. Το πατρικό τους αρχοντικό, με πλούσια μπαρόκ διακόσμηση, υπάρχει ακόμα (23). Στη Βιέννη συλλαμβάνεται και άλλος συμπατριώτης τους που συνδέεται με το Ρήγα, ο Γεώργιος Θεοχάρης, που όμως κατορθώνει να αποφυλακι- σθεί, χωρίς να αποφύγει την εξορία (28, 38). O1 ξενιτεμένοι δεν ξεχνούν και την εκπαιδευτική προσπάθεια της πατρίδας τους ( 28, 206). Στα 1828 για τη συντήρηση του σχολείου ξοδεύονται 4417,4 γρόσια «τα οποία όλα εμβήκαν από τα λάσσα της Βιέννης» (28, 45). Στα 1805 τυπώνεται εκεί το δράμα του Καστοριανού λόγιου Αθανάσιου Χριστόπουλου «Αχιλλεύς» (28,90). Το μορφωτικό επίπεδο φαίνεται να είναι υψηλό. Κάπως υπερβολική είναι η πληροφορία ξένου περιηγητή πως η πνευματική στάθμη των Καστοριανών ήταν γενικά χαμηλή και στα σχολεία η διδασκαλία περιοριζόταν σε απλά στοιχεία της αρχαίας γλώσσας (26, 394). Τουλάχι- στον οι πλούσιοι έμποροι μιλούσαν ξένες γλώσσες 1102 … …Κ]΄ΓΣΟΣ ΜΑΚΡΗΣ ΕΙΚ. 9. Κ.Παπακώστα - Μαρινά. Τοιχογραφία στο σπίτι του Ρόδου. Τσεπέλοβο γύρω στα 1850. Εδώ παρουσιάζεται παράθεση νεοελληνικών και ευρωπαϊκών ενδυματολογικών στοιχείων" στο κέντρο κάτω ένας φουστανελλάς και λίγο χαμηλότερα, δεξιά, γυναίκα ντυμένη σε στύλ Empire, αρχών 19ου αιώνα. Στην ίδια εποχή ανήκουν και άλλα τιρότυπα των τοιχογραφιών του σπιτιού (γάμοι Ναπολέοντα, πολιορκία Βιέννης...) και σχεδόν όλοι είχαν εξοικειωθεί με τα αρχαία ελληνικά (26, 352). Χαλαροί είναι οι οικονομικοί δεσμοί του Πηλίου με τη Βιέννη. Η εμπορική δραστηριότητα των Πηλιορειτών στρέφεται κυρίως προς την Αίγυπτο, την Κωνσταντινούπολη και τη Βλαχία αλλά πραγματοποιεί και μεγάλες εξαγωγές μεταξιού προς τη Βιέννη. Αντίθετα, οι πολιτισμικοί δεσμοί είναι στενοί. Ο Μηλιώτης λόγιος Γρηγόριος Κώσταντάς μαζί με τον συμπολίτη του Δανιήλ Φιλιτπτίδη τυπώνουν στη Βιέννη -l796- την περίφημη «Νεώτερική Γεωγραφία» τους γραμμένη στη δημοτική γλώσσα της εποχής. Τον Κωσταντά βρίσκουμε στην ίδια πόλη και 10 1805 (9, 16). H εκκλησία του Αγίου Γεωργίου Βιέννης αφιερώνει στα 1814 για την ίδρυση της σχολής Μηλεών πεντακόσια χάρτινα φιορίνια (9,21). Ο ΄Ανθιμος Γαζής γίνεται στα 1789 εφημέριος της ελληνικής εκκλησίας της Βιέννης. Εκεί εκδίδει το περιοδικό «Λόγιος Ερμής», ένα από τα σημαντικότερα όργανα του Ελληνικού Διαφωτισμού, και βιβλία του όπως τη «Γραμματική των Φιλοσοφικών Επιστημών του ΄Αγγλου Βενιαμίν Μαρτίνου» και ενεργεί για την ίδρυση της Μηλιώτικης Σχολής. Στα 1815 ιδρύεται στη Βιέννη η «Φιλόμουσος Εταιρεία». Ανάμεσα στους σκοπούς της αναγράφεται ότι «Η δε του Πηλίου ΄Ορους ομήγυρις συγκροτεί εν σχολείου τακτικόν κατά μίμησιν των Ακαδημιών της Ευρώπης». Το ευρωπαϊκό πολιτιστικό πρότυπο λειτουργεί στο πηλιορείτικο χωριό. Παρακάτω προβλέπονται βοτανολογικές έρευνες και αρχαιο- λογική συλλογή. Φυσικά, η Αυστριακή Αστυνομία δεν καλοβλέπει τη «Φιλόμουσο Εταιρεία». Στα Ζαγοροχώρια η επίδραση είναι μάλλον ’51111500' έρχεται μέσω της Βλαχίας, εκτός από το σπίτι του Καλέα στους Νεγάδες -1794- που έχει βιεννέζικη επίδραση. Οι άλλες τοιχογραφίες στο Τσεπέλοβο, το Καπέσοβο, το Κουκούλι, το Σκαμνέλι, στην Αρίστη, το Δίλοφο, τους Κήπους, είναι νεότερες, των μέσων και του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα. Φυσικά, αναφερόμαστε μόνο σε τοιχογραφίες που σώζονται ακόμα ή που πρόλαβα να τις μελετήσω και να τις φωτογραφίσω πριν καταστραφούν. Δεν …ή It) NI ()l AAHNIKO ΜΠΑΡΟΚ ΚΑΙ ΟΙ ΠΗΓΕΣ ΤΟΥ πρι πιι να ξεχνούμε πως όσα υπάρχουν είναι μόνο πικρό μέρος από το πλήθος των παλιότερων π ιιχιιγραφικών έργων, έτσι η εικόνα που μας έμεινε .… λειψή πράγμα που πιθανό να μας οδηγεί σε αφαλερά συµπεράσματα. Η μεγάλη πυρκαγιά, π.χ., 1111, Βέροιας στα 1862 έφερε ολοκληρωτική σχεδόν καταστροφή στην πολιτεία αυτή και τα ελάχιστα ιιαλιά αρχοντικά που διασώθηκαν γκρεμίστηκαν αργότερα. Ευτυχώς 0 Νικόλαος Μουτσόπουλος 11111111105 σε φωτογραφίες, σχέδια και περιγραφή, ινα από αυτά, του σιορ Μανωλάκη, με τη 'αιρ(1κτηρ|σΤ1Κή μακεδονίτικη αρχιτεκτονική του … ιι ιην πλούσια μπαρόκ ζωγραφική διακόσμηση (22). ll οικογένεια Θεοχάρους, στην οποία ανήκε, ικα ιέφυγε 11510 την, Άλωση στη Βιέννη. Κατά τα τέλη π… 18ου αιώνα ένας απόγονος, ο Αναστάσης, |); 110K5101 στη Βιέννη όπου ίδρυσε μεγάλη Τράπεζα. () γιός του Μανώλης σπουδάζει γιατρική στην αυστριακή πρωτεύουσα. Το αρχοντικό χτίστηκε από το Γρηγόρη Θεοχάρους γύρω στα 1830. Τώρα μένει να εξετάσουμε τα κανάλια από τα 1111010 10 θέματα και το ύφος του βιεννέζικου μπαρόκ πέρασαν στην Ελλάδα. Είναι εντελώς απίθανη η υπόθεση μετάβασης ζωγράφων και πιγιαδόρων στην Ευρώπη, ούτε υπάρχει, 011’ 000 .΄…ι ρω, καμμιά τέτοια μαρτυρία. Για την ξυλογλυπτι- … είναι λογικό να υποθέσουμε πως πρόκειται για ι.αλλιτεχνικό συρμό που διαδίδεται από τεχνίτη σε ιι χνίτη 0’ ολόκληρη τη Βαλκανική. Επί πλέον, όπως σημειώσαμε παραπάνω, έρχονται από τη Ιίι΄ι'ννη είτε ολόκληρα τέμπλο είτε τμήματά τους, κι 111110 παίζουν σημαντικό ρόλο. Δεν αποκλείεται, βέβαια, και η κυκλοφορία κάποιων χαρακτικών προτύπων. Ωστόσο το εκκλησιαστικό μπαρόκ των 1'ιιλόγλυπτων δεν είναι μόνο θέμα σχεδίου αλλά και 11100K1001011K00 τεχνικής με το έντονο ανάγλυφο, ια διαμπερή κενά, τη λειτουργία του καλεμιού. Στη ζωγραφική το χαρακτικό πρότυπο αρκεί, χωρίς κι …'ώ να αποκλείεται η διαδικασία που προαναφέρα- με. Τη βεβαιότητα χρήσης χαρακτικών προτύπων σταθεροποιεί και η συχνή επανάληψη του ίδιου θέματος σε σπίτια που απέχουν τοπικά και χρονικά. Συγκεκριμένη άποψη του Γαλατά της Κωνσταντι- νούπολης συναντούμε στο σπίτι του Νανζή-Καστο- ριά 1750- 1011 Γεωργίου Σβάρτς -Αμπελάκια 1792- και Κράλη Κομνενάκη - Μόλυβος 1833. Το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται στο θέμα του κομμένου καρπουζιού με τη φέτα καρφωμένη επάνω του. Στα κατάλοιπα του Κλεισουριώτη ζωγράφου Κώλτσου Παπαγιάννη βρέθηκαν πολλά τυπωμένα έγχρωμα πρότυπα, αυτός όμως ανήκει σε άλλη εποχή και σε 1103 διαφορετική τεχνοτροπία. Η συμβολή της ξένης χαλκογραφίας στη διαμόρφωση του θεματολόγιου της ελληνικής αγιογραφίας πολύ λίγο έχει μελετη- θεί. Στην αγιορείτικη αγιογραφία έχουν επισημαν- θεί από ξένους μελετητές επιδράσεις χαλκογρα- φιών του MARCANTONIO RAIMONDI K01 1011 DURER, 0 Μανόλης Χατζηδάκης δημοσίευσε στα 1947 την αποκαλυπτική εργασία «Η Κρητική Ζωγραφική και η Ιταλική Χαλκογραφία» και ο υποφαινόμενος μία περίπτωση τοιχογραφίας στο Πήλιο που προέρχεται από βιεννέζικη χαλκογραφία (14, 1416-147). Στις ελληνικές χαλκογραφίες η πορεία είναι συνήθως αμφίδρομη. Αντιγράφουν κάποιο ζωγραφικό πρότυπο για να γίνουν στη συνέχεια πρότυπα άλλων αγιογραφιών. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της μορφής του Νεομάρτυρα Γεωργίου. Από ζωγραφικό πρότυπο ξεκινάει σειρά χαλκογραφιών -1838, 1845, 1859, 1865- που μεταφέρουν το θέμα σε πάμπολλες τοιχογραφίες και φορητές εικόνες (17, 46). Από την άποψη των θεμάτων το πεδίο του νεοελληνικού μπαρόκ είναι ευρύτατο. 'Ενα μέρος αποτελείται από απεικονίσεις πόλεων, άλλοτε πανοραμικές και συχνότερα σε χαρακτηριστικά τους σημεία. Η μεγαλύτερη πανοραμική άποψη της Κωνσταντινούπολης βρισκόταν στο σπίτι του Τριανταφύλλου στη Δράκια Πηλίου, έργο άγνω- στου ζωγράφου (τέλη 18ου αιώνα). ΄Επιανε μια φρίζα και στους τέσσερις τοίχους του καλσύ οντά, το μάκρος της έφτανε τα 15 περίπου μέτρα. Το σττίτι αυτό, χτυπημένο από τους σεισμούς του 1955, έμεινε ανεπισκεύαστο και ερειπώθηκε. Καταστρά- φηκαν οι ωραιότατες μπαρόκ τοιχογραφίες του με καβαλάρηδες, πορτραίτα, λιοντάρια και φυτικά διακοσμητικά. Σώθηκε μόνο ένα μέρος, αποτοιχι- σμένο, της Κωνσταντινούπολης. Σε διάφορα σπίτια, ανάλογα με τις οικονομικές και πολιτιστικές επαφές κάθε περιοχής, υπάρχουν απόψεις της Βενετιάς (σπίτι Γ. Σβάρτς 01’ Αμπελάκια), της Φραγκφούρτης (σπίτι Μαλιόγκα στη Σιάτιστα), της Μαδρίτης (πάλι στου Μαλιόγκα), της Χαλκίδας (πα- ράσπιτο Τριανταφύλλου - τώρα αποτοιχισμένη). Από ό,τι μας είναι γνωστό μόνο δύο τοιχο- γραφίες παρουσιάζουν τον τόπο όπου βρίσκονται Είναι μία απλοϊκή τοιχογραφία του Μετσόβου με μπαρόκ πλαισίωση, έργο του ζωγράφου Μα- ρέτσου καμωμένο στα 1800, και μια, θαυμα- στής χρωματικής ευαισθησίας άποψη του λι- μανιού του Ηρακλείου που τώρα, αποτοιχισμένη, βρίσκεται στο Ιστορικό Μουσείο της πόλης. Οι περισσότερες από αυτές είναι πλασμένες στο κλίµα 1104 ενός απλοϊκού θαυμασμού. Τα παλάτια της Βενετιάς και το ανήσυχο λιμάνι της, το δάσος των μιναρέδων της Πόλης, κάστρα και γεφύρια και κρήνες είναι τυλιγμένα σε μια ατμόσφαιρα μαγείας (16, 16). Ο λαϊκός ζωγράφος προσθέτει και πλήθος από δροσερές λεπτοµέρειες, ανθρώπους, ψάρια, πουλιά, που δε συναντούμε στο χαρακτικό του πρότυπο όταν αυτό μας είναι γνωστό (5, 1 -16, 369). Περισσότερα είναι τα μικρά φανταστικά τοπία. Και 0’ 01110, η βλάστηση, τα κτίρια, τα γεφύρια K01| άλλα στοιχεία δεν παρουσιάζουν την ελληνική πραγματικότητα της εποχής. Έστω και φανταστι- K0, συγκροτούνται από στοιχεία της Κεντρικής και Δυτικής Ευρώπης. Η βεβαιότητα πως είναι . φανταστικά και όχι απλώς αταύτιστα προέρχεται από την, κατά κανόνα, διακοσμητική σύνθεσή τους όπου χτίσματα και δέντρα υπακούουν σε μια αυστηρά καθορισμένη συμμετρία. Έχουν σχήμα ρόμβου, κύκλου, έλλειψης και ορθογώνιου παραλ- ληλόγραμμου. Σε λίγες περιπτώσεις η επάνω και η κάτω πλευρά της πλαισίωσης σχεδιάζονται με παράλληλες ευθείες ενώ οι δύο πλαγινές είναι καμπύλες. Τα μικρά φανταστικά τοπία δεν είναι ανεξάρτητα αλλά αποτελούν αναπόσπαστα τμήμα- . τα ενός μεγαλύτερου διακοσμητικού συνόλου. Το τοπίο εµφανίζεται συχνά και στο τουρκομπαρόκ (κεντρικό τζαμί των Τιράνων, τζαμί των εργένηδων στο Μπεράτι, Τοπ-Καπί...) Τοπία σχετικά με τη θρησκευτική ζωή απεικο- νίζονται και σε εκκλησίες της εποχής του ελληνικού μπαρόκ, όπως το ΄Αγιον ΄Ορος, τα Μετέωρα, το ΄Ορος Σινά (Αγία Μαρίνα Κισσού), ο Οίκος Δαυίδ ('Αγιος Γεώργιος Μυρόφυλλου Τρικάλων), έπαυ- λη, περιτειχισμένη πολιτεία (΄Αγιος Νικόλαος Αρχαγγέλων Αλμωπίας) και άλλα. Σπάνια απεικονίζεται TO ίδιο το σπίτι όπου υπάρχουν οι ζωγραφιές (Γεωργίου Σβάρτς, Δημη- τρίου Σβάρτς 01’ Αμπελάκια). Σημαντικό ρόλο στη ζωγραφική διακόσμηση παίζουν o1 καλογραμμένες και μερικές φορές οι πλουμισμένες ευχετήριες επιγραφές, με φράσεις όπως «ΘεέΧριστέ. Φρουρός του Οίκου τούτου πάντων δυσχερών και βασιλείας... φύλαττε αεί τους οικούντας» (23, 9), «Εύχεσθε φίλοι... ξένοι τοις Κυρίοις μου ζωήν, πλουθυγείαν.. δόξαν, πάντων αγαθών ροήν» (16, 316), «Ας έχει θεόθεν ευφροσύνην πάντοτε των αγαθών» (16, 317), «χαράν, υγείαν και πάντων αγαθών αφθονίαν»» (16, 317). T0 a11606ox51'a είναι το συνηθέστερο διακο- σμητικό θέµα. Παρουσιάζεται σε μεγάλη ποικιλία παραλλαγών τόσο στο σχήμα του δοχείου όσο και ΚΙΤΣΟΣ ΜΑΚΡΗΣ στα λουλούδια: τριαντάφυλλα, μαργαρίτες, τουλί- πες, γαρύφαλα...Ανά ένα ή δύο, επάνω σε μπαρόκ έπιπλα, σε συνδυασμό με φρούτα ή επάνω σε σχηματοποιημένα φυτικά διακοσμητικά, παρατάσ- σονται στη φρίζα των εσωτερικών επιφανειών του τοίχου ή ανάμεσα στα τόξο του «δοξάτου». Μερικές φορές ζωγραφίζονται και στις εξωτερικές επιφά- νειες ανάμεσα στους φεγγίτες. Το ανθοδοχείο είναι σχεδόν 10 αποκλειστικό θέμα στις ζωγραφιστές ποδιές τέμπλων της εποχής. Πολύ συχνά εμφανίζεται σε ποικίλες παραλλα- γές και το θέμα του κοµµένου καρπουζιού. 'Ενα καρπούζι από το οποίο λείπει μία φέτα που είναι καρφωμένη με µαχαίρι επάνω του (αρχοντικό Πούλκως, Σιάτιστα - Κανατσούλη, Καστοριά - Γ. Σβάρτς, Αμπελάκια - Καλέα, Νεγάδες - Νανζή, Καστοριά - εκκλησία Αγίου Δημητρίου, Νεοχώρι Πηλίου). Περιορισμένη είναι η εμφάνιση της ιστορικής σκηνής, όπως οι γάµοι του Ναπολέοντα και επεισόδια από τους ναπολεόντιους πολέμους στο σπίτι του P06011 (Τσεπέλοβο), η ανάρρηση του Πατριάρχη Καλλίνικου στο αρχονταρίκι του Μοναστηριού του ΄Αη Λαυρέντη (Δράκεια Πη- λίου), έργο που σώζεται μόνο σε φωτογραφίες (14, 167). Αναφέρουμε, ακόμα, το θέμα του ανασυρμένου παραπετάσµατος, όπου ένα είδος αυλαίας τραβιέται προς τα επάνω και τα πλάγια για να αποκαλύψει κάποια σύνθεση (σπίτι Ράδου στο Τσεπέλοβο - Τριανταφύλλου στη Δράκια Πηλίου - Βασδεκά στο Σκαμνέλι Ζαγορίου...) Μερικές, καταστρεμμένες σήμερα, ολόσωμες μορφές στο σπίτι του Τριαντα- φύλλου (Δρακια) έχουν σαφείς προσωπογραφικές προθέσεις (14, 171). Προσωπογραφίες του Ρήγα και του Υψηλάντη φιλοτεχνεί ο χιονιαδίτης ζωγράφος Θανάσης Παγώνης στο οπίτι του στη Δράκια (17, 71). Σποραδικά εμφανίζονται και άλλα θέματα, όπως το σύμπλεγµα μουσικών οργάνων (σπίτι Καρανίτσιου, Εράτυρα, - παράσπιτο Τριανταφύλ- λου, Δράκια), το αλτάρι (σπίτια Καλέα, Νεγάδες - Τσαμπαρλή,Καστοριά), το λιοντάρι, ο δράκοντας, ο δικέφαλος αετός, το άστρο και άλλα. Μερικά πουλιά μέσα σε πυκνό πλέγμα φυτικών διακοσμητικών δεν θα ήτο άστοχα να θεωρή σουμε ότι προέρχονται από το ξυλόγλυπτο τέµπλο. Σε όλα σχεδόν τα κτίρια με μπαρόκ διακόσµη- ση υπάρχουν σε μεγάλη ποικιλία τα τυπικά ανήσυχα κοιλόκυρτα διακοσμητικά άλλοτε στα διάμεσα παραστατικών Θεµάτων και άλλοτε υπογραμμί- ζοντας αρχιτεκτονικά στοιχεία (τόξα, φεγγίτες) ή ζωγραφικές τους απομιμήσεις. Βιεννέζικη προέ- |Η ΝΙϊ()[;ΛΛΗΝΙΚΟ ΜΠΑΡΟΚ ΚΑΙ OI ΠΗΓΕΣ ΤΟΥ 1105 .11 όση έχει η επιφάνεια που ορίζεται από ανήσυχο πλαίσιο και γεμίζει από γραμμές σε μπακλαβωτή ιιιασιαύρωση. Στις διασταυρώσεις των γραμμών ή |ιίαα στις ρομβοειδείς μικρές επιφάνειες που δηµιουργούνται υπάρχουν ανθάκια. Το νεοελληνικό μπαρόκ ανανέωσε ριζικά το Οι ματολόγιο της παραδοσιακής μας ζωγραφικής. Αν και χιλιοειπωμένο, δεν είναι άσκοπο να ιιιαναλάβουμε εδώ πως η παράδοση δε σημαίνει 1111101001010 K01 επανάληψη. Η παράδοση συνεχώς ανανεώνεται, αδιάκοπα δημιουργείται, πλουτίζεται, απορρίπτει, παρακολουθεί το γενικό πολιτιστικό κλίμα της εποχής. Αυτή όμως η ανανέωση δεν είναι ι ιι0ύγραμμη σε όλους τους τομείς. Ευκολότερα και ιιιχύτερα πραγματώνεται στα θέματα, δυσκολότε- ρα και με αργότερους ρυθμούς κυριαρχεί στην π χνοτροπία. Οι οπτικές συνήθειες και η προαπο- » τημένη τεχνική παίζουν εδώ το ρόλο τους. Βέβαια, η «κοσμική» τοιχογραφία των αρχοντικών, όπως τουλάχιστον παρουσιάζεται στα έργα που σώζο- νται, αρχίζει με την εμφάνιση του μπαρόκ, οι περισσότεροι, όμως, εκτελεστές τους, τουλάχιστον οι επώνυμοι, υπήρξαν και αγιογράφοι. Είχαν, Λοιπόν προηγούμενη θητεία στη ζωγραφική, τη µεταβυζαντινή αγιογραφία, και οι περισσότεροι 110901500011 05 50y0010010 1011 Αγίου΄ Ορους. Από ιο άλλο μέρος, τα καινούργια θέματα, το νέο οιακοσμητικό ύφος, τα ευρωπαϊκά χαρακτικά πρότυπα, για να αποδοθούν δεν ήταν δυνατό παρά να προκαλέσουν κάποιες αλλαγές. Μερικές από τις χαλκογραφίες, κατά τη συνήθεια της εποχής, ήταν ι=πιχρωματισμένες 05 διάφανες ύλες, ανιλίνη ή ακουαρέλλα, όχι επιζωγραφισμένες, Και στην τεχνική του νεοελληνικού μπαρόκ έχουμε την κυριαρχία του περιγράμματος που ορίζει ομοιό- χρωμες επιφάνειες (14, 164, 167, 170, 172). Σε μερικές 05011111110510 10 χρώμα εμφανίζεται σαν μια γραμμή ττου ακολουθεί εσωτερικά τις γραμμές του σχεδίου ( 14, 183 στο κτίριο µε τα τρία αετώματα, αριστερά και στη ρόδα του βαρούλκου δεξιά). Αντίστοιχο φαινόμε- νο παρατηρείται και σε χαλκογραφίες, ιδιαίτερα στους χάρτες. Αργότερα, από τις αρχές του 19ου αιώνα, δει- λά στην αρχή και τολμηρότερα με την πάροδο του χρόνου, εμφανίζεται και ο σκιοφωτισμός (14,211, 17, 68). Αν και το μπαρόκ χαρακτηρίζεται από ανήσυχη κίνηση, στο ελληνικό του αντίστοιχο παρατηρούμε κάποια στατικότητα καθώς και δυσκαμψία στο σχέδιο, κυρίως στα παραστατικά 950010. H εκτέλεση των διακοσμητικών, και ιδιαίτερα των ανεικονικών, είναι πολύ περισσότερο άνετη. Αισθάνεται κανείς το χρωστήρα του ζωγράφου να κινείται γρήγορα και ελεύθερα. Εδώ ο ζωγράφος δε φοβάται πως κάποιο παραστράτημα του χεριού θα βλάψει το έργο του και συγχρόνως εξυπηρετεί το ύφος του. Σε μερικές περιπτώσεις διατηρείται η 000051010 γύρω από ένα κεντρικό άξονα, συμμε- τρία που δίνει στο έργο στατικό χαρακτήρα (14, 142, 143), που παρουσιάζεται ακόμα και σε μικρές τοπιογραφίες (17, ΠΙΝ. 46, 50, 51). ΄Αλλο τεχνοτροπικό σημείο επαφής του νεοελληνικού μπαρόκ 05 10 ευρωπαϊκό είναι η συνύπαρξη ζωγραφικής και γλυπτικής. Τα επιζώ- γραφισμένο ξυλόγλυπτο τέμπλο (14, 101, 92, 19, 36) δεσποτικοί θρόνοι (19,7), ντουλάπια σπιτιών ( 14, 88), φορητές σκαλιστές εικόνες ( 14, 105), 10 χρωματισμέ- να λιθανάγλυφα (14, 126), οι ανάγλυφες γύψινες έγχρωμες διακοσμήσεις της Αγίας Μαρίνας Κισσού και άλλων εκκλησιών, είναι χαρακτηριστικά δείγματα. Τα χρώματα που κυριαρχούν είναι η ώχρο, το χοντροκόκκινο, το καφετί, το λουλακί και σε μικρότερη κλίμακα το μαύρο, το λαδοπράσινο και το κόκκινο. Το νεοελληνικό μπαρόκ παρουσιάζει άπειρες πλευρές για μελέτη 01 0110150 6511 511101 δυνατό ούτε καν να αναφερθούν στα όρια ενός άρθρου, ούτε ο συγγραφέας του είναι ετοιμος να τις αντιµετωπίσει. Εδώ θίγονται μερικές μόνο από αυτές και επιχειρούνται πρώτες ερμηνείες που δεν είναι αναγκαστικά και οι τελικές. Είναι ένα ερέθισμα που περιμένει δέκτη. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. ΜΙΧΑΗΛ ΑΒΡΑΜΟΠΟΥΛΟΣ, Ta Θεσσαλικό Αμπελάκια. Θεσσα- λονίκη 1961. 2. ΑΠΟΣΤΟΛΟΣΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ιστορία της Μακεδονίας, 1352- 1833. Θεσσαλονίκη 1969. . ΛεΑΝΔΡοΣΒΡΑΝογΣΗΣ,Ρήγας. Αθήνα 1953. 4. ΛΕΑΝΔΡΟΣ ΒΡΑΝοΥΣΗΣ, Το βιβλίο Τεκμήριο και Μάρτυρας της Εποχής του. Αθήνα 1982. 5. Μ1ΛΤΟΣΓΑΡ1ΔΗΣ.Καινούργια Χαλκογραφικά Πρότυπα για την Κωμική Ζωγραφική το 180 K01 19o Αιώνα. Μακεδονικά, τό- μος 220ς. Θεσσαλονίκη 1982. 6. ΗΛΙΑΣΓΕΩΡΠοΥ,Νεώτερα Στοιχεία περί της Ιστορίας και της Σνντροφίας των Αµπελακίων. Αθήνα 1950. 7. ΠΟΛΥΧΡΟΝΗΣ ΕΝΕΠΕΚ|ΔΗΣ, Συμβολαί εις την Ιστορίαν των συντρόφων του Ρήγα. Θεσσαλικά Χρονικά, Στ΄ τόμος. Αθήνα 1955. 8. ΠΟΠΗ ΖΩΡΑ.ΗΓοργόνα εις την Ελληνικήν Λαϊκήν Τέχνην. Α- θήνα 1960. 9. ΡΗΓΑΣΚ ΑΜΗΛΑΡΗΣ,Γρηγορίου Κωνσταντά Βιογραφία -Λόγοι - Επιστολαί. Αθήνα 1897. 10. ΑικΑτΕΡιΝΗ KOYMAPIANOY, «Λόγιος Ερµής». Αθησαύριστα Κείμενα 1813-1814. Αθήνα 1969. ω 1106 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. Γ ΕΩΡΠΟΣ ΛΑ1-ΟΣ, Ο Ελληνικός Τύπος της Βιέννης από του 1784 µέχρι του 1821. Αθήνα 1961. ΙΩΑΝΝΗΣΛ ΕΟΝΑΡΔΟΣ,Νεωτάτη της Θεσσαλίας Χωρογραφία. Πέστη της Ουγγαρίας 1836. ΚΓΓΣΟΣΜΑΚΡΗΣ, Οι Φεγγίτες των Αρχοντικών. Από το Βυ- ζάντιο στο Μπαρόκ. Πρακτικά του Α΄ Συμποσίου Λαογρα- φίας. Ι.Μ.Χ.Α. Θεσσαλονίκη 1975. Κ1τΣοΣΜΑΚΡΗΣ,Η Λαϊκή Τέχνη του Πηλίου. Αθήνα 1976. ΚΓΓΣΟΣΜΑΚΡΗξ Θεόφιλος( 1878 … 1934). 'Ελληνες Ζωγράφοι, τόμος 1. Αθήνα 1974. ΚπΣοΣΜΑκΡΗΣ,Βήµατα. Αθήνα 1978. ΚΓΓΣΟΣΜΑΚΡΗΣ,Χιονιαδίτες Ζωγράφοι. Αθήνα 1981. ΚΠΣΟΣΜΑκΡΗΣ,Η Λαϊκή Τέχνη της Θεσσαλίας. Θεσσαλικά| Χρονικά, τόμος 1400. Αθήνα 1982. Κ11'ΣΟΣΜ ΑΚΡΗΣ,Εκκλησιασπκά Ξυλόγλνπτα. Αθήνα 1982. Γ ΕΩΡΠοΣΜεΓΑΣ ,Σιάτ|στα. Αθήνα 1963. ΝΤΟΥΛΑ ΜΟΥΡ1ΚΗ,Αναγέννηση - Μανιερισμός - Μπαρόκ. Αθήνα 1975. - Ν ΙΚΟΛΑΟΣΜ ΟΥ1'ΣΟΠΟΥΛοΣ, Το Αρχοντικό του Σιορ Μανωλά- κη στη Βέροια. Αθήνα 1960. ΝΙΚΟΛΑΟΣΜΟΥΓΣΟΠΟΥΛΟΣ.Καστοριά - Ta Αρχοντικά. Αθήνα 1962. ΝΙΚΟΛΑΟΣ M οπΣοπογΛοΣ, Τα Θεσσαλικό Αμπελάκια. Αθή- να 1966. ΚγΡιΑκοΣΣιΜοΠογΛοΣ,Ξένοι Ταξιδιώτες στην Ελλάδα, 1800 -1810, τόμος Γ1. Αθήνα 1975. ΚΙΤΣΟΣ ΜΑΚΡΗΣ 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37. 38. 39. 40. 41. ΚΥΡ1ΑκοΣ Σ|ΜΟΠΟΥΛΟΣ, Ξένοι Ταξιδιώτες στην Ελλάδα, 1810-1821, τόµος Γ2. Αθήνα 1975. ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΣιΑππεΩπ ΘΞΣΑ|ιοΝικΗΣ, Σιατιστέων Μνήµη. Θεσσαλονίκη 1972. Π ΑΝτΕΛΗΣΤΣΑΜ1ΣΗΣ.Η Καστοριά και τα Μνηµείο της. Αθήνα 1949. Ατι'εΛικι-ιΧΑτΖΗΜ|ΧΑΛΗ,ια Sculpture sur Β…. Αθήνα 1950. BASIN G ERMAJN.Baroque and Rococo. Λονδίνο 1964. BOSCHKOVATANAS, Die Bulgarische Vol/1's K Μ…. Δυτική Γερ- μανία 1972. Η ARALD BYSCH -Β ΕΚΝ[)Ι.ΟΗ5Ε,Βαπ|τι…π des Barork in Europa. Στουτγάρδη 1981. [)…" groche Bildlexikon der Aniiqm'riiten. Βιέννη 1977. GJIROKASTRA, Museum Ο"… Τίρανα 1978. GRIMSCHITZBRUNO, Wiener Barokpala'sle Βιέννη 1944. GUNDG., Danziger Βαφεία Φραγκφούρτη 1927. GURLlT CORNEUOUS. θα: Barock — und Rokoko Ornamenl Βέμπο/1107105. Βερολίνο 1889. FEULNER A., Bayen't'he: Rokoko. Μόναχο 1923. RUTER FRANZ, Illustrirler K 1110/0g der Omanemslichammlung αεκ Κ. Κ. ()srereic'h Museums |… K …… 11nd lndu.1lrie. Βιέννη 1889. SANERLANDT Μ., Norddeulsche Barokmoblee. Ελμπερφέλντ 1922. SCHMITZ Η., Dew/sche Μάθε] des Εστω/ι" 11nd Rokoko. Στουτ- γάρδη 1923.